Tarıh ǵylymy qaı zamanda da adamzattyń júrip ótken súrleý-soqpaǵyn aıǵaqtaıtyn, ol arqyly onyń erteńin baǵdarlap, túrli jazbasha, aýyzsha, zattaı taǵy ózge de derekterdi jınaqtaıtyn kúlli qaýymǵa ortaq ǵylym ekendigi málim. Ult ustazy Ahmet Baıtursynov: «Tarıhty qazaqsha uly derek deýge, áýeze tabyna jatqanymen, aıǵaqshy áýeze deýge bolady. Sózdiń eń ulysy, eń sıpattysy – tarıh», degen bolatyn.
Tarıh ǵylymy qaı zamanda da adamzattyń júrip ótken súrleý-soqpaǵyn aıǵaqtaıtyn, ol arqyly onyń erteńin baǵdarlap, túrli jazbasha, aýyzsha, zattaı taǵy ózge de derekterdi jınaqtaıtyn kúlli qaýymǵa ortaq ǵylym ekendigi málim. Ult ustazy Ahmet Baıtursynov: «Tarıhty qazaqsha uly derek deýge, áýeze tabyna jatqanymen, aıǵaqshy áýeze deýge bolady. Sózdiń eń ulysy, eń sıpattysy – tarıh», degen bolatyn.
Rasynda da, tarıhsyz jeke adam da, ult ta, halyq ta, memleket te joq. Osy tujyrymdy moıyndasaq, árkim óziniń týý, qalyptasý, ósý, damý, urpaqtan-urpaqqa taralý jolyna nemese óz úrim-butaǵynyń máńgilik bolýyna aıryqsha mańyz beredi. Degenmen, ár ulttyń damý deńgeıi ártúrli. Biri alyp eldiń quramyna enip, máńgilik óz tarıhyn joǵaltsa, endi biri sonyń quramynda júrip-aq óz bolmysyn saqtap qalýǵa kúsh salýda. Sóz joq, bul arada qazaq halqy – jasampaz halyq. Onyń bir kún de toqtatpaǵan táýelsizdik úshin kúresi uzaq jyldar boıy armandaǵan azattyǵyna qol jetkizdi. Biz azattyq jolynda tógilgen ata-baba qanyn eshýaqytta umytpaýǵa tıistimiz. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldarynda nemis-fashıst konslagerinde qamaýda bolǵan Ǵaıpen Beıisov: «Sen, ony umytpaýǵa tıistisiń!» dep jar salyp, anasynyń aq sútimen berilgen ultyna degen mahabbatyn sóndirmese, Vena qalasyndaǵy opera balet teatrynda 1944 jyly ótken Túrkistan túrikteriniń I quryltaıynda Qazı Qazybekov tutqyndar aldyna «Uly adamnyń armany» atty Syrym batyrdyń azattyq kúresine arnalǵan pesasyn qoıyp, baýyrlaryn qazaq tarıhymen sýsyndatqan (Ahmet A. Sen ony umytpaýǵa tıistisiń. «Egemen Qazaqstan», 23 naýryz, 2013). Munyń ózi – bir tarıh.
1947 jyly aǵylshyn otarshyldyǵynan qutylǵan úndilerdiń azattyq kúresi tarıhyn jazǵan D.Nerý óz ultynyń ótkenine kóz salyp: «Tarıhty jaýlap alýshylar jazady. Ondaı tarıhta tek otarlaýshylar konsepsııasy ǵana ústem bolady», degen qorytyndy jasaǵan bolatyn. Bul talas týdyrmaıtyn aksıoma. Oǵan qazaq tarıhy – anyq kýá. Kúni keshege deıin bizdiń sanamyzda: «Qazaq HV ǵasyrda ǵana paıda boldy, ol tek qana kóshpeli el edi, ony syrtqy jaýdan aman saqtaǵan Reseı eken, qazaqtar óz erkimen orystarǵa qosyldy, bizdi orys qana oqytyp-toqytyp adam qyldy», degen tujyrymdar myqtap ornyqqan-dy.
1991 jylǵy el táýelsizdigi ǵana ult tarıhyna qazaq kózimen qaraýǵa múmkindik týǵyzdy. Elbasy N.Nazarbaev 1999 jylǵy «Tarıh tolqynynda» eńbeginde: «Qazaqtyń sana-sezimi ótkendegi, qazirgi jáne bolashaqtaǵy tarıhtyń tolqynynda óziniń ulttyq «MEN» degizerlik qasıetin túsinýge tuńǵysh ret endi ǵana múmkindik alyp otyr... Biraq bul múmkindik qana: ol shyndyqqa, tek qana qazaqtardyń ǵana emes, barlyq qazaqstandyqtardyń jappaı sanasyna ornyqqan faktige aınalýy qajet», – dep tarıhshylarǵa anyq baǵyt-baǵdar bergen bolatyn (Nazarbaev N. Tarıh tolqynynda. Almaty, Atamura, 1999. 292-293 b.). Elbasynyń tarıh ǵylymyna júktegen maqsat-mindetteri «Tarıhı sanany qalyptastyrý konsepsııasynda», keıingi qabyldanǵan 2004 jylǵy «Mádenı mura», 2012 jylǵy «Ǵylymı qazyna» baǵdarlamalary arqyly aıqyndala tústi. Mundaǵy basty maqsat tarıhymyzdyń tamyrynyń tereńde jatqandyǵyn dáleldeý arqyly «máńgilik el bolý» jolyndaǵy atqarar jumystardyń mańyzdylyǵyn sezindirý, ony álemdik tarıh ǵylymy negizinde jańasha jazýdy uıymdastyrý bolatyn. Sodan beri Elbasy tapsyrmasyna sáıkes qyrýar jumystar atqaryldy. Táýelsizdik jyldarynda-aq san myńdaǵan tarıhı qujattar alys-jaqyn shetelderden aldyryldy, álemdik tarıhı sana saralanǵan ǵylymı eńbekter ana tilimiz arqyly jas urpaqqa usynyldy, qazaq tarıhy álemdik tarıhtyń quramdas bóligi retinde zerdelendi, tarıhymyzǵa ulttyq kózqarastyń mańyzdylyǵy dáleldendi. Bul baǵytta asyra siltep jiberip jatqan nemese áli de ashyq jaza almaı júrgen tustarymyz da bar. Máselen, Shyńǵys handy qazaq dep jar salýymyz, ne árkimniń óz ata babasyn asyra ulyqtaýy aıqyn kózge tústi. Munyń barlyǵy túp-tamyryn tanýǵa umtylǵan barlyq halyqtarda da bolatyn jaǵdaılar. Olardy ýaqyttyń óz
