Aımaqtar • 13 Aqpan, 2020

О́ńir ekonomıkasyna tyń serpin beriledi

38 retkórsetildi

Jyldaǵy dástúr boıynsha Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov ta turǵyndar aldynda esep berdi. Biz oblystyń bir jylda alǵan asýlarynan oqyrmandy habardar etýdi jón kórdik.

Sýretti túsirgen: Talǵat TÁNIBAEV

Oblysty damytýdyń úsh jylǵa arnalǵan keshendi jospary jasalǵany týraly buryn jazǵan bolatynbyz. Ony júıege asyrýdyń sheńberinde byltyr 92  mlrd teńge jumsalypty, sonyń 47 mlrd teńgesi jeke ınvestısııalar eken. Bıýdjettiń túsimi de artyp keledi, 2020 jyldyń basynda ol  262 mlrd. teńgeni quraǵan. Q.Aqsaqalov osy qarajattyń jartysynan astamy áleýmettik salaǵa baǵyttalatynyn atap aıtty. Sonymen birge baıandamadan byltyr ekonomıkanyń negizgi ındıkatorlynda ósim bolǵany aıtyldy. Sonyń ishinde ónerkásip 2%, qurylys 7,6%, baspana salý 15%,  ınvestısııa tartý 8,8%, aýylsharýashylyǵy 0,4% artqan. Byltyr Soltústik Qazaqstandaǵy ortasha eńbekaqy eń tómengi deńgeıde ekenin jazǵanbyz. Jyl sońynda ol birshama artyp, 129 myń teńgege jetken eken. Qazaqstandaǵy ortasha eńbekaqy 170 myń teńgeniń mańynda bolǵanda bul árıne, kóp emes. Soltústik Qazaqstan tek Túrkistan oblysynyń ǵana aldynda tur.

Byltyrǵy jylǵy ekonomıkadaǵy eń úlken tabys syrtqy saýda aınalymynyń artqany sııaqty, ol 8,9 paıyzǵa kóterilipti, sonyń ishinde eksport 24,3 paıyzǵa ulǵaıǵan. Byltyr barlyǵy 235,6 mlrd. teńge ınvestısııa tartylsa, sonyń  15,9 mlrd. teńgesi syrttan kirip, bul kórsetkishti aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 33%  arttyrǵan. Aýylsharýashylyǵyna da qosymsha     23 mlrd. teńge ınvestısııa quıylǵan, bul 2018 jylǵydan 26,5% artyq degen sóz. Sonyń arqasynda osy salada qosymsha  4,5 myń turaqty jumys oryndary ashylǵan.

Jalpy óńirdiń aýylsharýashylyǵy salasyndaǵy byltyrǵy jetistigi týraly jýyrda tolyq jazǵan bolatynbyz. Sonyń ishinde keıbirin ǵana eske salatyn bolsaq, byltyr ǵana 9 myń tonna sút óndiretin úsh keshen iske qosylǵany aıtylǵan. Jyl boıy bes myń tuıaqtan astam asyl tuqymdy mal ákelindi. 

Et óndirý kólemi bár jylda 3,5% artqan, bul  93,9 myń tonnadan 97,2 myń tonnaǵa jetti degen sóz. Ústimizdegi jyoly ony taǵy da 5% arttyrý kózdelýde. О́tken jyly oblysta astyqtyń alty, súttiń úsh, maıly daqyldardyń jeti, ettiń eki paıyzy ǵana óńdelip, daıyn ónimder shyǵarylǵan. Osy baǵyttaǵy jumysty jandandyryp, bıyl óńdeý kólemin tórt paıyzǵa arttyrý josparlanyp otyr.

Aýylsharýashylyǵyn agrarly-ındýstrıaldy baǵytta damytý boıynsha kóp jumystar istelip jatyr. Sonyń ishinde «Kazmeal» JShS quny 4,2 mlrd.teńgege quramajem shyǵaratyn zaýytty iske qosty. Onyń jyldyq qýaty 360 myń tonna. О́nimniń alǵashqy partııasy Qytaıǵa attandyrylýǵa daıyn tur. «EMS – Agro» et kombınaty da iske qosylyp, búgingi tańda 1800 tonna et ónimderin shyǵardy. Turmystyq hımııa ónimderin shyǵaratyn fabrıka da iske qosylǵan. «PZTM» zaýyty reseılik áriptesterimen birigip, ızotermııalyq vagon termostar jasaýdy qolǵa alǵan. Qazirdiń ózinde reseılik tapsyrys berýshilerge 20 vagon attandyryldy. Bul ónimdi shyǵarýdyń jyldyq qýaty bir myń vagonǵa jetedi degen úmit bar.

Soltústikqazaqstandyqtardyń byltyrǵy úlken tabystarynyń qataryna «BioOperations» JShS ekinshi lınııasynyń iske qosylǵandyǵy ekendigin atap aıtý kerek. Qazir onda krahmal men glıýten sııaqty ónimder shyǵarylýda. Al etanol óndirýdiń merzimi 2020 jylǵa shegerilip otyr. О́ıtkeni, Eýropadan qajetti jabdyqtar jetpeı jatyr.

Qytaılyq ınvestordyń kómegimen «Taıynsha-Maı» JShS  maı zaýytynyń qýatyn arttyrý jobasy iske asyrylýda. Joba iske tolyq qosylǵanda 165 myń tonna shrot iske qosylatyn bolady. Túrik ınvestory quny eki mlrd. teńge turatyn lamınadtalǵan faner óndiretin zaýyttyń qurylysye bıyl aıaqtaıtyn bolady. Onda jańadan júzge jýyq jumys oryny ashylmaqshy.  

Ákim óziniń baıandamasynda budan basqa da birneshe jobanyń iske asyrylýyn atap ótip, shaǵyn jáne orta bıznestiń tynysyna toqtaldy. Aımaqta 30 myńnan artyq ShOB sýbektileri jumys isteıdi. Onda 107 myńdaı adam eńbek etýde. Byltyr bıýdjetke túsken barlyq salyqtyń 56,4% paıyzy osylardyń úlesinde. О́ńirde ShOB ty qoldaý maqsatyna 47,4 mlrd. teńge baǵyttalǵan.

Oblystyń ınfraqurylymy, sonyń ishinde jol máselesi aýyz toltyryp maqtarlyq emes. Ol týraly talaı jazdyq ta... Alaıda ákim sońǵy úsh jylda 2 134 km jol jóndelip, oǵan 91,9 mlrd.teńge jumsalǵanyn aıtyp ótti. Sonyń ishinde byltyr 676 km avtojoldar jóndelgen. Al bıyl 700 shaqyrym joldy jóndeý josparlanǵan.

Halyqtyń qasyretine aınaldy dep aıtýǵa laıyq máseleniń biri taza aýyz sýy. Bul másele de Soltústik Qazaqstan óńiri áli kúnge artta qalýshylardyń qatarynda. Sonyń kesirinen túrli aýrýlar da kóbeıe túsýde ekenin dárigerler de jıi aıtady. Ákim sońǵy 2 jylda 409 shaqyrym sý qubyry salynyp, 72 aýyldyq mekenniń 50,6 myń halqy taza aýyz sýǵa qol jetkizgenin aıtty. Sonymen birge ákim sý qubyrynyń aýyldyń shetine ǵana jetkizilgendigi durys emestigin atap kórsetti. «Qubyrdy aýyldyń ishimen júrgizip, sý tartqyshtardyń sanyn barynsha kóp ornatýymyz kerek. Al sýdy árbir úıge tartsaq tipti jaqsy bolady. Sý boıynsha bizdiń jumys nátıjemizdiń eń basty ındıkatory osy bolmaq», dedi Qumar Aqsaqalov. Sonymen qatar ol oblysta 19,5 myń úı ǵana aýyz sýǵa qosylǵanyn aıtty. Al olarda bar bolǵany 58 myń ǵana adam turady eken, bul barlyq aýyl úıleriniń 26% ǵana ekenin ákim atap ótti.

Ákim byltyr barlyǵy 250 myń sharshy metr turǵyn úıler salynǵanyn aıtty. Sonyń ishinde aýyldarǵa salynǵany 97 myń sharshy metr eken. О́kinishke oraı aýyl turǵyndaryn ınternetpen qamtý kólemi tómen. Búgingi tańda barlyq 635 aýyldyń tek 145 ǵana jalpaq jolaqty ınternet bar. Olardyń qataryna ústimizdegi jyly taǵy 139 aýyl qosylmaq, sonyń ózinde barlyǵy 87% qamtylady.

Oblystaǵy mádenıet máselelerine toqtalǵanda ákim bul salany qarjylandyrý ústimizdegi jyly 37% artatynyn aýyz toltyryp aıtty. Sonyń ishinde mádenıet salasy qyzmetkerleriniń eńbekaqysy 35%-ǵa artady. «Bıyl jańa teatrdyń qurylysy aıaqtalady. Men bul jaıynda byltyrǵy kezdesýde aıtqan edim. Alaıda, merdigerler jumys kúshin qamtamasyz ete almaı,  qurylys sozylyp ketti. Bıylǵy jyldyń tamyz aıynda nysan qoldanysqa beriledi. Pogodın atyndaǵy orys teatry kúrdeli jóndeýden ótedi, materıaldyq bazasy jańarady. Bul maqsatqa 350 mln.tn jumsalmaq. 2020 jyl tarıhı oqıǵalarǵa toly bolmaq. Ál-Farabıdiń 1150-jyldyǵy, Altyn Ordanyń 750-jyldyǵy, uly aqynymyz Abaıdyń mereıtoıy, jerles jazýshy Sábıt Muqanovtyń 120 jyldyǵy jáne Jeńistiń 75 jyldyǵy atalyp ótiledi. Mereıtoılar aıasynda ótkiziletin sharalar ásirese jastarǵa rýhanı tárbıe berýi qajet», dedi ákim ol óziniń sózinde. Sonymen qatar ol byltyr Ýálıhanov aýdanynda tabylǵan Qyzyl-oba arheologııalyq eskertkishi týraly da aıtty. «Bul elimizdiń soltústiginde tabylǵan Altyn Orda dáýiriniń jalǵyz eskertkishi», dedi.

О́ziniń baıandamasynda oblys ákimi Qyzyljar qalasynyń damýyna da uzaq toqtaldy. Ol týraly biz qala ákiminiń esebin jazǵanda tolyq aıtqan bolatynbyz.  Tek qala bıýdjeti bıyl 44,7 mlrd.teńgege jetip, byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 7,3 mlrd.teńgege artqanyn eske salamyz.

Sóziniń sońynda ákim oblystyń ekonomıkasyna tyń serpin berilip, halyqtyń ál-aýqaty jaqsara túsetinine ýáde berdi. Ákimniń esebi muqııat tyńdaldy, degenmen suraq berýshiler onyń baıandamada aıtqan kóptegen máselelerin qaıta surap, tııanaqtaýǵa tyrysty.

Soltústik Qazaqstan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Qansonarda búrkitshi shyǵady ańǵa...

Aımaqtar • Búgin, 12:38

Negizgi uǵymdar júıelenedi

Saıasat • Búgin, 08:43

Tıimdi dıologqa jol ashady

Saıasat • Búgin, 08:37

Qoǵam múddesin oılaǵan qujat

Saıasat • Búgin, 08:33

Jarysty 8 júldemen aıaqtady

Sport • Búgin, 08:29

Aqpannyń borany ashýly

Aımaqtar • Búgin, 08:26

О́tken ǵasyr órnegi

Tanym • Búgin, 08:25

Úshinshi ret fınalda jeńildi

Tennıs • Búgin, 08:24

Jas ǵalymdardyń aımaqtyq semınary

Qoǵam • Búgin, 08:18

Sóz soıyl №89

Rýhanııat • Búgin, 08:02

Shahar shyraıyn shaǵyn bıznes ashady

Aımaqtar • Búgin, 08:01

10 jyl sýbsıdııalanǵan salanyń jyry

Ekonomıka • Búgin, 07:53

Jemisten chıps jasaıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:52

Sózdiń quny men qudireti

Rýhanııat • Búgin, 07:46

Baǵany aýyzdyqtaýdyń amaly

Úkimet • Búgin, 07:44

Telearna jumysynyń esebi tyńdaldy

Qoǵam • Búgin, 07:36

Maqamy máshhúr Mańǵystaý

Aımaqtar • Búgin, 07:26

Saıat atynyń syny men baby

Qoǵam • Búgin, 07:23

Qalamy semser serke edi

Tanym • Búgin, 07:20

Reıtıngtegi ornyn saqtap qaldy

Fýtbol • Búgin, 07:17

О́zi de, sózi de sulý

Rýhanııat • Búgin, 07:15

О́ner aıdynynda sáýlelengen jumaq ólke

Rýhanııat • Búgin, 07:07

Uqsas jańalyqtar