Al aty ańyzǵa aınalǵan Qazyǵurt taýy bolsa, sol baıaǵy únsiz, tilsiz qalpynda.
Akademık Aqjan Mashanuly kezinde: «Qazyǵurt bizge deıingi órkenıetterden qalǵan kıeli eskertkish», dep edi-aý. Endeshe, sol kıeli eskertkishke qaraǵan saıyn bizge qandaı oı túsedi deseńizshi.
Qazyǵurttyń basynda keme qalǵan,
Ol áýlıe bolmasa nege qalǵan.
Jetim bota ústinde jatyp qalyp,
Oısylqara janýar sodan qalǵan, – dep bastalmaýshy ma edi ol ańyz.
Birinen keıin biri tizilip aıtylatyn osydan sońǵy tórt túliktiń barlyǵynyń da tólderi jetim.
Kóz aldyńyzǵa bir sumdyq sýret elesteıdi. Bizge deıingi órkenıetten túk qalmaı, topan sýǵa batyp barady. Tek Nuh paıǵambardyń kemesindegi aman qalǵan tirshilik ıeleri ǵana tóńirekke úreılene qarap, endigi kúnimiz ne bolar eken dep jaýtańdaıdy...
Áıtse de Jaratýshy Iemizdiń meıirimi sheksiz eken. Topan sýdan keıin de ómir jalǵasyp, jańa órkenıet paıda boldy. Endeshe, ótkennen sabaq alyp, osy órkenıetimizdi qadirleı bilsek qanekı.
Qazyǵurt ańyzy osylaı tolǵanady. Bizge deıingi bolǵan sumdyq oqıǵanyń kózi tiri kýásindeı kıeli taý osyny únemi eske salyp turady.
Ańyzdyń syryn uǵa almaǵan keıbireýler «keme Qazyǵurtqa emes, Ararat taýyna toqtaǵan» dep talasady.
Al qasıetti Quranda Ál-Jýdda taýy aıtylady. Sondyqtan bul qubylysty tilge tıek etken ǵalymdar: «Jýddı taýy Túrkııanyń ońtústik shyǵysyndaǵy Býhtan aýdanynda. Islam dástúri boıynsha Nuh paıǵambardyń kemesi osynda toqtaǵan desedi, al hrıstıan dástúri boıynsha Ararat taýyna qaıyrlapty», deıdi.
Osyndaı oılardyń qaptalynda: «Ol zamanda qansha keme qaı taýǵa toqtaǵanyn kim bilipti», degendeı ekiushty pikirler de aıtylyp qalady.
Bizdińshe, ár halyq, eń aldymen, óz jerinde týǵan ańyzǵa nazar aýdaratyny anyq. Sol sebepti, ata-babalarymyz qaldyrǵan Qazyǵurt ańyzy qulaǵymyzdan kirip, sanamyzǵa sińip qalǵan.
Baıaǵynyń qarııalary: «Aqyrzaman bir kúnde kele qoımaıdy. Onyń ártúrli belgileri bolady», dep otyrýshy edi. О́mirinde hat tanymaı ótse de, ulttyq salt-sanamyzdy halyq danalyǵy arqyly boıyna sińirip, Uly dala mektebinen ushan-teńiz bilim alǵan sol kisilerdiń aldynda bas ımeske haqymyz joq.
Olar jer betindegi Hırosıma jáne Nagasakı qalalaryna tastalǵan «Sábı» jáne «Semiz» dep atalǵan ıadrolyq bombalardyń qýat-kúshi qansha kılotonna trotılden turatynyn nemese Gıtlerdiń kimderge súıenip, qandaı saıasatpen bılik basyna kelgenin oqyp bile almasa da, óz zamanynda olardyń aqyrzaman ornatqanyn anyq aıtyp bere alatyn-dy.
Shyndyq qansha kúrdeli bolǵanymen, aqıqat barshaǵa aıan. Bala kúnimizde úlkenderdiń sózin tyńdamaı, úıdiń ishin astan-kesteń qylyp oınap jatqanymyzda: «Áı, bular aqyrzamannyń balalary ǵoı!..» dep kúıinýshi edi sheshemiz. Sonda bizdiń sanamyzǵa, osylaı oınaı bersek, oınaı bersek, keshkilik aqyrzaman syrtqy esikten syǵalap turady eken-aý degendeı oı keletin-di.
Sóıtsek kishisi úlkenin tyńdamaıtyn, jastary qarttaryn syılamaıtyn el – el bolmaıdy eken ǵoı. Endeshe, munyń aqyrzamannan nesi artyq?..
Sońǵy kezderi ǵalymdar aýaǵa, jerge, sýǵa sińip jatqan ýly gazdardyń tabıǵatqa qanshalyqty zııan keltirgenin aıtyp, dabyl qaǵýda. Eger bulaı jalǵasa berse, keleshegimizdiń qandaı kúıge dýshar bolaryn kóz aldyńyzǵa elestetýdiń ózi qıyn. Al endi oǵan jer resýrstarynyń jyldan-jylǵa azaıyp bara jatqandyǵyn, aýyz sýǵa zárýlik paıda bolatynyn, qorshaǵan ortanyń sıqy qashyp, qańqasy ǵana qalatynyn, t.b. tizbelep qosa berseńiz, árıne tóbe quıqańyz shymyrlaıdy...
Anyǵynda ańyz retinde aıtylǵan aqıqattyń máni de, mańyzy da tereń ekenine kúmán joq. Endeshe, Jýdda da, Ararat ta, Qazyǵurt ta adam balasyna neni eskertip, neden saqtandyryp turǵanyn eshqashan jadymyzdan shyǵarmaýǵa tıispiz.
