Rýhanııat • 14 Aqpan, 2020

Aqyrzaman ańyzy

2575 retkórsetildi

Eldegi qarııalardan estýshi edik: «Qazyǵurt taýy qıyn-qystaý zamandarda bıikteıdi», dep.

Bul árıne, eski ańyzdyń jelisimen aıtylǵan áńgime bolsa kerek. Este joq eski zamandarda jer betin topan sý ba­syp, aqyrzaman bolǵanyn kókten tús­ken kitaptar rastaıdy. Álemdegi ǵula­ma ǵalymdar da bizge deıin birneshe órkenıet­terdiń bolǵanyn dáleldep, ártúrli derekter keltiredi.

 

Al aty ańyzǵa aınalǵan Qazyǵurt taýy bol­sa, sol baıaǵy únsiz, tilsiz qalpynda.

Akademık Aqjan Mashanuly kezinde: «Qazyǵurt bizge deıingi órkenıetterden qalǵan kıeli eskertkish», dep edi-aý. Endeshe, sol kıeli eskertkishke qaraǵan saıyn bizge qandaı oı túsedi deseńizshi.

Qazyǵurttyń basynda keme qalǵan,

Ol áýlıe bolmasa nege qalǵan.

Jetim bota ústinde jatyp qalyp,

Oısylqara janýar sodan qalǵan, – dep bastalmaýshy ma edi ol ańyz.

Birinen keıin biri tizilip aıtylatyn osy­dan sońǵy tórt túliktiń barlyǵynyń da tólderi jetim.

Kóz aldyńyzǵa bir sumdyq sýret eles­teı­di. Bizge deıingi órkenıetten túk qal­maı, topan sýǵa batyp barady. Tek Nuh paıǵam­bardyń kemesindegi aman qalǵan tirshilik ıeleri ǵana tóńirekke úreılene qarap, endigi kúnimiz ne bolar eken dep jaýtańdaıdy...

Áıtse de Jaratýshy Iemizdiń meıirimi sheksiz eken. Topan sýdan keıin de ómir jal­ǵasyp, jańa órkenıet paıda boldy. Endeshe, ótkennen sabaq alyp, osy órkenıetimizdi qadirleı bilsek qanekı.

Qazyǵurt ańyzy osylaı tolǵanady. Bizge deıingi bolǵan sumdyq oqıǵanyń kózi tiri kýásindeı kıeli taý osyny únemi eske salyp turady.

Ańyzdyń syryn uǵa almaǵan keıbireýler «keme Qazyǵurtqa emes, Ararat taýyna toqtaǵan» dep talasady.

Al qasıetti Quranda Ál-Jýdda taýy aıtylady. Sondyqtan bul qubylysty tilge tıek etken ǵalymdar: «Jýddı taýy Túr­kııa­nyń ońtústik shyǵysyndaǵy Býhtan aýda­nynda. Islam dástúri boıynsha Nuh paıǵambardyń kemesi osynda toqtaǵan dese­di, al hrıstıan dástúri boıynsha Ararat taýyna qaıyrlapty», deıdi.

Osyndaı oılardyń qaptalynda: «Ol zamanda qansha keme qaı taýǵa toqtaǵanyn kim bilipti», degendeı ekiushty pikirler de aıtylyp qalady.

Bizdińshe, ár halyq, eń aldymen, óz jerin­de týǵan ańyzǵa nazar aýdaratyny anyq. Sol sebepti, ata-babalarymyz qaldyrǵan Qazy­ǵurt ańyzy qulaǵymyzdan kirip, sanamyzǵa sińip qalǵan.

Baıaǵynyń qarııalary: «Aqyrzaman bir kúnde kele qoımaıdy. Onyń ártúrli bel­gileri bolady», dep otyrýshy edi. О́mirinde hat tanymaı ótse de, ulttyq salt-sanamyzdy ha­lyq danalyǵy arqyly boıyna sińirip, Uly dala mektebinen ushan-teńiz bilim alǵan sol kisilerdiń aldynda bas ımeske haqymyz joq.

Olar jer betindegi Hırosıma jáne Nagasakı qalalaryna tastalǵan «Sábı» jáne «Semiz» dep atalǵan ıadrolyq bombalardyń qýat-kúshi qansha kılotonna trotılden turatynyn nemese Gıtlerdiń kimderge súıe­nip, qandaı saıasatpen bılik basyna kelgenin oqyp bile almasa da, óz zamanynda olardyń aqyrzaman ornatqanyn anyq aıtyp bere alatyn-dy.

Shyndyq qansha kúrdeli bolǵanymen, aqıqat barshaǵa aıan. Bala kúnimizde úlken­derdiń sózin tyńdamaı, úıdiń ishin astan-kesteń qylyp oınap jatqanymyzda: «Áı, bular aqyrzamannyń balalary ǵoı!..» dep kúıinýshi edi sheshemiz. Sonda bizdiń sanamyzǵa, osylaı oınaı bersek, oınaı bersek, keshkilik aqyrzaman syrtqy esikten syǵalap turady eken-aý degendeı oı keletin-di.

Sóıtsek kishisi úlkenin tyńdamaıtyn, jas­tary qarttaryn syılamaıtyn el – el bolmaıdy eken ǵoı. Endeshe, munyń aqyrza­man­nan nesi artyq?..

Sońǵy kezderi ǵalymdar aýaǵa, jerge, sýǵa sińip jatqan ýly gazdardyń tabıǵatqa qanshalyqty zııan keltirgenin aıtyp, dabyl qaǵýda. Eger bulaı jalǵasa berse, kele­shegimizdiń qandaı kúıge dýshar bolaryn kóz aldyńyzǵa elestetýdiń ózi qıyn. Al endi oǵan jer resýrstarynyń jyldan-jylǵa azaıyp bara jatqandyǵyn, aýyz sýǵa zárýlik paıda bolatynyn, qorshaǵan ortanyń sıqy qashyp, qańqasy ǵana qalatynyn, t.b. tizbelep qosa berseńiz, árıne tóbe quıqańyz shymyrlaıdy...

Anyǵynda ańyz retinde aıtylǵan aqıqat­tyń máni de, mańyzy da tereń ekenine kú­mán joq. Endeshe, Jýdda da, Ararat ta, Qazy­ǵurt ta adam balasyna neni eskertip, neden saqtandyryp turǵanyn eshqashan jadymyzdan shyǵarmaýǵa tıispiz.

 

Sońǵy jańalyqtar

Aqmola oblysynda karantın

Aımaqtar • Búgin, 15:22

Armannyń azamattyǵy

Aımaqtar • Búgin, 15:13

Aınurdyń ádemi álemi

Rýhanııat • Búgin, 14:13

Atyraýda 700-ge jýyq ekspress-test bar

Aımaqtar • Búgin, 14:07

Memleket qoldaýy eńse kótertti

Aımaqtar • Búgin, 13:25

Qyzylorda: Naýqastardyń jaǵdaıy qalypty

Koronavırýs • Búgin, 13:21

«Barysqa» daýys bereıik!

Sport • Búgin, 13:15

Almatyda indet oshaǵy qaıta kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Sý tasqynyna qarsy áreketter bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

Juqpaly aýrýlar jaıly jaýhar fılmder

Rýhanııat • Búgin, 12:50

Almatyda onlaın jattyǵý ótedi

Sport • Búgin, 11:51

Jalǵan aqparat taratqan muǵalim ustaldy

Koronavırýs • Búgin, 11:45

Túrkistan: Kásipkerlerdiń kómegi kóp

Aımaqtar • Búgin, 11:13

Naýqastyń jeke deregin kim taratty?

Aımaqtar • Búgin, 10:59

Uqsas jańalyqtar