Tehnologııa • 17 Aqpan, 2020

Hakerler Jer serikterin qarýǵa aınaldyra ala ma?

844 retkórsetildi

SpaceX kompanııasy ótken aıda planetamyzdy aınala ushyp júrgen baılanys serikteriniń sany jóninen eń úlken operatorǵa aınaldy. Qazir 242 serigine ıe kompanııa aldaǵy 10 jylda olardyń sanyn 42 myńǵa jetkizbekshi. Degenmen, livescience.com portalynyń zerttep, habarlaýynsha osynshama kóp ushý apparattary adamzatqa qaýip tóndirýi múmkin.

Sýret: bitmag.com.br

Sonymen, orbıtalyq serikterdi buzý múmkin be?

HHI ǵasyrdy Jerdiń orbıtalyq keńistigin jaýlaý zamany dese de bolady. Iri alpaýyt memleketterdiń qyzyǵýshylyǵy óz aldyna jeke áńgime bolsa, al kókti jaýlaýǵa SpaceX kompanııasynan basqa amerıkandyq Amazon nemese brıtandyq OneWeb umtylýda. Olardyń josparynda aspan álemine áli myńdaǵan serikter ushyrý josparlanýda.

Bul qurylǵylardyń adam ómirine paıdasy da kóp. Mysaly, olar kommýnıkasııasy nashar damyǵan Jerdiń kez kelgen túpkirine ınternet jetkize alǵanymen qatar kóptegen ǵylymı jumystardy júrgize alady. Biraq kommersııalyq serikterdiń birtutas standarty jáne kıberqaýipsizdik erejesiniń bolmaýy bárimiz bas aýyrtatyn úlken máseleni týdyrýy múmkin. Sıfrlyq derjavalar arasynda kıberqaqtyǵys bola qalǵan jaǵdaıda jahandyq soǵysqa aınalý qaýpi bar.

Bul máselede, erekshe ról oınaıtyn hakerler qolyna tipti, azdaǵan ǵana serikterdi basqarý múmkindigi tıse, sumdyq jaǵdaılar bola ma degen qorqynysh bar. Dál osy serikterinen Jerge, onyń ishinde belgili bir memleket terrıtorııasyna jiberiletin sıgnaldardy óshirip tastaý nemese olardy basqa jaqqa buryp jiberý arqyly qaskóıler sol eldiń búkil ınfrastrýktýrasyna keri áser etip, alasapyran jasaı alady.

Odan qaldy basqarý pýlty qoldaryna tıgen hakerler serikterdiń orbıtadaǵy jolyn ózgertip, bir-birimen soǵystyrý manevrlaryn da uıymdastyrýy múmkin. Halyqaralyq ǵarysh stansasyna da osyndaı jolmen shabýyl jasalý yqtımaldylyǵyn esten shyǵarýǵa bolmaıdy.

Serikterge qojalyq etetin kompanııalar apparattardy basqarý tetigin aýtsorsıng arqyly kishigirim kompanııalarǵa berip júr. Bul óz kezeginde hakerlerge ońaı múmkindik týdyrady. CubeSats sııaqty salmaǵy 100 gramnan 1 kelige deıin bolatyn kishigirim serikterdiń programmalyq bóligin buzý ońaıǵa túsetini málim.

1998 jyly hakerler ROSAT amerıkan-nemis serigin basqarýdy qolǵa alyp, seriktiń kún batareıalaryn Kúnge tikeleı burǵan edi. Nátıjesinde batareıalar janyp ketip, serik isten shyǵyp qaldy. Bul adamzat tarıhyndaǵy eń alǵashqy oryn alǵan oqıǵa bolsa, kelesi jyly osyndaı jaǵdaı qaıtalandy. Hakerler bul joly  SkyNet serikterin tólem alý maqsatynda kepilde ustaǵan edi.

Jerdiń orbıtalyq keńistiginde ushyp júrgen serikterdi qorǵaýdyń belgili bir standarttary men jalpy ǵaryshtyq qozǵalysty qadaǵalaıtyn arnaıy organnyń bolmaýynan kıberqaýipsizdiktiń jaýapkershiligi tikeleı kompanııalarǵa júktelip tur. Kompanııalar tipti osy máselege qatty nazar aýdaryp, kóńil bólgen kúnniń ózinde ol qymbatqa túsetin dúnıe bolatyny sózsiz. Apparat qunynan birneshe ese qymbat programmany jasap shyǵaryp, ony tehnıkalyq qoldaý paıdaly bolmaıtyny kommersııalyq turǵydan túsinikti de.

Osy atalǵan máselelerdi der kezinde mán berip, qolǵa alatyn bolsa, jahandyq kıberqaqtyǵystardyń aldyn alýǵa bolatynyn aıtqymyz keledi. Áıtpese, alpaýyt memleketter belgili bir jaǵdaıdyń bolatynyn kútip, qıyn jaǵdaıǵa urynyp baryp, iske kirisemiz dese, onda adamzatqa úlken qaýip tónedi.

Sońǵy jańalyqtar

Memleket qoldaýy eńse kótertti

Aımaqtar • Búgin, 13:25

Qyzylorda: Naýqastardyń jaǵdaıy qalypty

Koronavırýs • Búgin, 13:21

«Barysqa» daýys bereıik!

Sport • Búgin, 13:15

Almatyda indet oshaǵy qaıta kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Sý tasqynyna qarsy áreketter bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

Juqpaly aýrýlar jaıly jaýhar fılmder

Rýhanııat • Búgin, 12:50

Almatyda onlaın jattyǵý ótedi

Sport • Búgin, 11:51

Jalǵan aqparat taratqan muǵalim ustaldy

Koronavırýs • Búgin, 11:45

Túrkistan: Kásipkerlerdiń kómegi kóp

Aımaqtar • Búgin, 11:13

Naýqastyń jeke deregin kim taratty?

Aımaqtar • Búgin, 10:59

Aqyn Amanhan Álimuly dúnıeden ótti

Rýhanııat • Búgin, 10:53

Qaıyrymdylyq aksııasynyń aýqymy keń

Aımaqtar • Búgin, 09:40

Shekteý sharalary qatań saqtalýy tıis

Koronavırýs • Búgin, 09:18

Meıirlannyń músinderi

Rýhanııat • Búgin, 08:05

Memleket basshysynyń qamqorlyǵy

Qoǵam • Búgin, 07:50

Kúı qudireti

Rýhanııat • Búgin, 07:43

Daýys galereıasy

Rýhanııat • Búgin, 07:39

Aq jeleńdilerge alǵys aıtty

Rýhanııat • Búgin, 07:35

El áńgimelerin ekshegen

Rýhanııat • Búgin, 07:28

Tórt túlik kóbeıse, toqshylyq keledi

Ekonomıka • Búgin, 07:26

Tarıhta qalǵan indetter

Tarıh • Búgin, 07:22

Nesıe tóleýdi toqtata turý tártibi

Ekonomıka • Búgin, 07:21

Uqsas jańalyqtar