О́ner • 18 Aqpan, 2020

«Bethoven» bıledi, «Mosart» án saldy...

47 retkórsetildi

Mosart pen Bethoven! Áýenine álem tamsanǵan qaıratkerlerdi  mýzykasynan bólip qaraý áste múmkin emes. Tulǵa tabıǵatyndaǵy tereńdiktiń syryn uǵyný úshin de roıal pernesi tóger mańǵaz mýzykaǵa myń qaıtara moıyn buryp, kóńil qoıarymyz haq. Olaı deıtinimiz, Mosart ta, Bethoven de mýzykadan bólinip, derbes qarastyrylmaıtyn egiz uǵym, egiz taǵdyrlar...

Elorda halqy úshin demalys kúnderi rýhanı mazmunǵa baı boldy. Bas qalanyń qos birdeı teatry sahnasynda klassıkalyq mýzykanyń maıtalmandary murasy saltanat qurdy. «Astana Opera» teatry bekzat óner kórermenderi nazaryna nemis horeografy Raımondo Rebektiń «Bethoven – Máńgilik – Mahabbat» baletin usynsa, Jastar teatry tórinde fransýz kompozıtorlary Jan-Per Pılo men Olıve Shýltezdiń «Mosart» mıýzıkli mereke syılady. 

 

Balettegi «Bethoven»

Adamzat sanasyna tóńkeris jasaǵan nemistiń uly kompozıtory Lıýdvıg van Bethovenniń 250 jyldyǵyna oraı álemdik ke­ńistikte kóptegen jarqyn kon­serttik baǵdarlamalar jasalyp, uly kompozıtordyń qurmetine mýzykalyq týyndylar oryndalyp jatqandyǵy bel­gili. Mýzykanyń mereıli oqı­ǵasy «Astana Opera» teatrynan da tys qalmady. «Astana Opera» balet trýppasynyń oryn­daýynda sahnaǵa shyqqan Raımondo Rebektiń «Bethoven – Máńgilik – Mahabbat» qoıylymy Syrqat, Beınet, Mahabbat pen Shabytty ómirlik serik etken uly jasampazdyń qaıǵysy men saltanaty jaıynda syr shertti.

– Barsha álem Bethovenniń 250 jyldyǵyn úlken saltanat­pen atap ótýde. Elimizdiń jetek­shi teatry da osynaý aıtýly oqı­ǵadan tys qala almady. Se­bebi Bethoven – adamzattyń eń ataqty kompozıtorlarynyń biri. Horeograf Raımondo Rebek «Bet­hoven – Máńgilik – Mahabbat» ba­letin qoıýǵa usynys bildirdi, biz qýana kelistik. Týyndy alǵash ret jasalýda. Eskerte keteıin, bul kóshirme emes. Balet arnaıy «Astana Opera» sahnasy úshin qoıyldy. Joba óte aýqymdy. Qa­tysqan ártisterdiń de sany kóp. Kordebalettiń ózine 20 jup tartyldy. Kópshilik sahnada júrse de, olar solısterden kem eń­bek­tenbeıdi. Jaýapkershiligi mol. Solıs­termen teń júrip kúrdeli dú­nıelerdi – demeýlerdi, dýetterdi jasaıdy. Qoıylymnyń mýzykasy ǵajap. Qatardy qaıtadan túzý, oryn aýystyrýlar da óte kóp. Jalpy, kásibı maman retin­de balet kóńilimnen shyqty. Mý­zy­kasy da, horeografııasy da, ssenografııasy da, ártisterdiń oryndaý sheberligi de bir-birimen sátti úndesken qoıylym boldy dep senimmen aıta alamyn. Sózben sýretteý az, ony tek kelip kórý kerek» – dedi «Astana Opera» balet trýppasynyń kórkemdik jetekshisi, Reseıdiń halyq ártisi Altynaı Asylmuratova.

Ras, balet qaı talap bıiginen taldasań da óte aýqymdy. Ho­reografııa ǵana emes, dekora­sııa men kostıýmder saltanatyn da sózben sýrettep jetkizý múm­kin emes. Atalǵan balet úshin bar­­lyǵy  289 kostıým tigilipti. Onyń árqaısysy óziniń stıldik hám bezendirilý ereksheligi men tigis tartymdylyǵy  turǵysynan alys­tan kóz jaýyn alady.

Al balettegi ártister sheberligi jaıly áser múldem bólek. Qoıy­lymda Bethoven partııasyn teatr­dyń premeri Baqtııar Adam­jan sátti alyp shyqty. Ártis uly kom­pozıtordyń ishki jan dú­nıe­sindegi arpalysty shynaıy jetkizdi. Bıshiniń ózi áńgimelep bergendeı, Baqtııar úshin Bet­hoven róli shyǵarmashylyq tájirı­besindegi  úlken beles bolypty.

– Lıýdvıg van Bethoven óte danyshpan adam bolǵan, estý qabileti bolmasa da, ol ǵasyrlarǵa mura bolyp qalǵan máńgi ósh­pes shyǵarmalar jazdy. Áli kún­ge deıin olar júrek qylyn sher­tip, túrli oılar tuńǵıyǵyna je­teleıdi. Muńdy mýzykany tyń­daı otyryp, biz qaıǵynyń qanshalyqty kompozıtor janyn jegideı jegenin, taǵdyrdyń ony aıamaǵanyn túsinemiz. О́mir baqı aınalasyndaǵylar ony túsinbeı ótti. Qıyn taǵdyrly kompozıtor minezin sahnada kórsetý óte kúrdeli. Bethovenniń júrip ótken jolynan ótý árkimniń qolynan kele bermeıdi, kez kelgen adam buǵan tózip, ómir boıy mundaı júkti arqalap óte almaıdy. Onyń róline ený úshin kompozıtordyń mýzykasyn kóbirek tyńdap, ony túsinýge barynsha tyrystym. Ońaı boldy dep aıta almaımyn, – dep syr ashty ártis.

Balettiń mýzykalyq partıtýrasy da kúrdeli. Qoıylymǵa Bethoven shyǵarmashylyǵynan bólek, I.Gaıdn, V.Mosarttyń úzdik týyndylary men zamanaýı nemis kompozıtory Dırk Haý­brıhtyń áýenderi engizilipti. So­nyń nátıjesinde balet san boıaýly, minezge baı qoıylym retinde kóńilde jattaldy.

 Mýzykadaǵy «Mosart»

Bethovenniń baı mýzykalyq murasynan bastalǵan rýhanı demalysty ári qaraı Jastar teatry sahnasynda rejısser, Qazaq­stannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurqanat Jaqypbaı qol­tańbasymen qoıylǵan «Mosart» mıýzıkli tamasha jal­ǵady. Fransııalyq qos kompozıtor – Jan-Per Pılo men Olıve Shýltezdiń áıgili áýen­deri negizinde ómirge kelgen mıýzıklge rejısser ózgeshe jan bitir­gen. Nurqanat Jaqypbaıdyń ár  boıaý men detaldan ómir únin, tirlik fılosofııasyn izdegenin sahnalyq saraptaýynan jazbaı tanısyz. Qoıylymdaǵy negizgi tús – aq pen qara. Osy arqyly sýretker kóp oı aıtqysy keledi. Aq pen qara – birde roıaldiń pernelerin elestetse, endi birde notanyń ózindeı áser beredi. Sol sekildi aq pen qara – qıyndyǵy men qyzyǵy qatar órilgen jalǵan dúnıeniń negizgi fılosofııasyna da meńzeıdi. Mosart pen Salerı arasyndaǵy negizgi qaıshylyq pen shıelenistiń túıtkili de osy – myna jalǵannyń bar máni  aq pen qara zańdylyǵynyń aıasynyn órbıtindigin dáleldeı túsetindeı.

Aq pen qara fılosofııasy arqyly rejısser ómirge de, ónerge de tán adamzattyq problemalardy, bas ııý men kórealmaýshylyq qatar órilgen dármensizdikti, talant pen toǵysharlyq básekege túsken sharasyzdyqty, adaldyq pen opasyzdyq qanat jaıǵan ádileti azdaý qoǵamnyń (durysy adamnyń) qatygezdigi men aıarly­ǵyn áshkere qylady. Mosart pen Salerıdiń ónerdegi bitispes teke­tiresi arqyly shyn talanttyń syn men shyrǵalańǵa toly buralań jolynan syr qozǵaıdy. О́mir bar jerde kúrestiń, óner bar jerde qyzǵanyshtyń qatar júretin aýmaly-tókpeli zańdylyǵynan oı tarqatady.

Nurqanat Jaqypbaı sahna­daǵy ózine ǵana tán sýretkerlik syrshyldyǵynan bul joly da alys ketpepti. Sahnadaǵy nota­lardyń oınatylýy, aıaq pen qol saýsaqtarynyń qımylynan, ár ún men dybystan, ár áreket pen qozǵalystan estetıka izde­gish suńǵyla sezimtaldyǵy «Mosarttyń» kórkemdik deńgeıin jańa beleske kótergeni anyq.

Akterlerdiń mýzykany ıgerý­degi kásibıligi de kórermenin beıjaı qaldyrmaıdy. Aloıza Veıber beınesindegi Nazerke Serikbolovanyń, Volfgang Mosartty keskindeýshi Meıirǵat Amangeldınniń, Salerıdi somdap júrgen Nurbek Ádilbektiń, Konstansııa Veıber rólindegi Shehnaz Qyzyhanovanyń oryn­daýshylyq sheberlikteri men akter­lik izdenisteri bir arnada sheber toǵysyp, júrek kúı­sandyǵynyń kóńil pernelerin dóp basady. Nazer­keniń boıyn­daǵy náziktik, Meıir­ǵattyń bol­mysyndaǵy shy­ǵarmashylyq adamdaryna tán ebedeısizdik pen tazalyq, Nur­bektiń keıipteýindegi Salerı tabıǵatyna tán qyzǵa­nysh pen óshpendilik syndy adam minezindegi san túrli sezimder óz deńgeıinde aqtalymdy sýretteldi. Rozenberg rólindegi  Shyńǵys Jaqypbaı men Leopold Mosart beınesindegi Aslanbek Januzaqovtyń, Nannerl – Qa­lam­qas Melısovanyń, Frıdo­lın Veı­berdi oryndaýshy Nurbek Áli­bek syndy akterlerdiń talpynys­taryn da atap ótýge turarlyq ju­mys dep esepteımiz.

Teatr – sıntetıkalyq óner desek, sol santaraptyqtyń bar túrin rejısser sahnada sátti paı­dalanady. Qoıylymdy tamashalap otyryp, klassıkalyq mýzykanyń saf qunaryna bas qoıyp, akterlerdiń jekeleı de, hormen de jetkizgen sezim sýret­teri men ún ıirimderinen shyn máninde janyńyz lázzat alyp, ishińizge, júrek túkpirine saqtap kelgen bar muń men syryńyzǵa mýzyka, tek qana mýzyka dárý bolady. Dramalyq akterlerdiń mýzykany dál osylaı joǵary kásibı deńgeıde ıgerip, tıtteı de shashaý shyǵarmaı, bir demmen, bir notada oryndaýy – sahnagerler eńbegine eriksiz bas ıgizedi.

Spektakldegi dekorasııa ádet­tegi biz kórip júrgen qabyrǵaǵa salynǵan sýret nemese ilingen buıym emes, sahnadaǵy oqıǵanyń barlyǵy akterlerdiń áreketimen tikeleı astasyp jatady. Ol – Pa­rıj tórindegi dańq shyńy, ol – Mosart pen Salerı arasyndaǵy qaqtyǵys, ol –  keıipker júreginen oryn alǵan ómirge degen ińkárlik pen jek kórý, tamsaný men qyz­ǵaný, tabyný men jeriný, unatý men umytý, saǵyný men jeriný – barlyǵy-barlyǵy sahnada óner kórsetip júrgen 30-ǵa tarta akterdiń bir demmen shyqqan júrek lúpilimen birge ómir súredi, birge qozǵalady. Keıde, tipti sóz jetkize almas sezim kúılerin mýzyka men plastıkanyń múmkindigi arqyly ádettegiden de áserli jetkizedi. Rejısser akterlik oryn­­daýdan bólek, kostıým men sse­nografııalyq sheshimdi de bı men mýzyka, qımyl men qısyn arqyly tutasymen jandy áreketke qurady. Án aıta júrip, bı bıleý, bı bıleı júrip, til qatý, keıipker keıpine ený, akterlik saraptaý jáne sonyń barlyǵyn ishki entigiń men sharshaýyńdy bildirmeı bir demde kórermenge  jetkizý – akterlerden úlken eńbekpen qatar tabandylyqty da talap etkeni anyq. Ár akter áserli qoıylymnyń bólinbes bólshegi retinde tutas bir aǵza bolyp ter tókkendiginiń nátıjesi bolsa kerek, mıýzıkl, jalpylaı alǵanda, bólinbeıtin birtutastyqqa qol jetkizgen. Ár kórinisten, ár mızansenadan óli oryndaýdy emes, tiri til qatýdy kóresiz. Ár akterdiń qımyly arqyly olardyń jan júreginiń lúpili, ishki sezimi kórermen zalyna tikeleı berilip turady. Sahnadan taraǵan sol rııasyz sezim zaldaǵy otyrǵan kórermen – Sizdi de aınalyp ótpeıdi. Kerisinshe, kóńilge berik bekip, ishteı sahnamen, akterlermen berik baılanys ornatyp, óz qabyldaýyńyzǵa saı syrlasýǵa, muńdasýǵa múmkindik alasyz.

Biz kórgen «Mosartta» óli­ ty­nyshtyqqa tıtteı de oryn joq. Sahnada barlyǵy qarba­las, qyzý tirshilik qaınap jatady. Áserli áýenmen sátti qa­bys­­qan plastıkalyq qımyl, kolorıtti bı, dramaǵa toly shıe­lenis, sezimge toly kóńil kúı – bar­­lyǵy-barlyǵy esh jasan­dy­lyqsyz ómirdiń ózindeı kóńi­lińizge qona ketedi, sanaýly saǵat ishinde ómirińizge aınalyp shyǵa keledi. Qoıylym sony­symen de qabyldaýyńyzǵa ja­qyn, sezinýińizge sergek. Bas­tysy, spektaklde zııalylyq bar, Mosart mýzykasynyń ta­bı­­ǵatyna saı tektilik pen aq­súıek­­tik lebi esedi. Tek keý­de­ńiz­degi syrsandyǵyńyzdy ashyq qaldyryńyz! «Mosart» sóı­leıdi... Mýzyka jyrlaıdy...

1

Sońǵy jańalyqtar

Jaqsy ákim jalǵyz júredi

Tanym • Búgin, 17:02

Betperde kıgen kóktem

Tanym • Búgin, 16:55

Qyzylorda: Kásipkerler jaýapqa tartyldy

Aımaqtar • Búgin, 16:31

Jambyldyq eriktiler jarap tur

Aımaqtar • Búgin, 16:30

Avtovolonterler azyq-túlik jetkizýde

Qazaqstan • Búgin, 16:19

Sóz qasıeti – em qasıeti

Qoǵam • Búgin, 16:11

Ustalyq – kıeli kásip

Qazaqstan • Búgin, 16:05

Qarataýdy ańsaǵan qyran

Tanym • Búgin, 15:54

Ulyqtardan uıat ketti

Tanym • Búgin, 15:42

Áýlıeaǵash týraly áńgime

Tanym • Búgin, 15:38

Aqmola oblysynda karantın

Aımaqtar • Búgin, 15:22

Armannyń azamattyǵy

Aımaqtar • Búgin, 15:13

Jetisýda jetinshi adam indet juqtyrdy

Aımaqtar • Búgin, 15:08

Aınurdyń ádemi álemi

Rýhanııat • Búgin, 14:13

Atyraýda 700-ge jýyq ekspress-test bar

Aımaqtar • Búgin, 14:07

Memleket qoldaýy eńse kótertti

Aımaqtar • Búgin, 13:25

Qyzylorda: Naýqastardyń jaǵdaıy qalypty

Koronavırýs • Búgin, 13:21

«Barysqa» daýys bereıik!

Sport • Búgin, 13:15

Almatyda indet oshaǵy qaıta kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Uqsas jańalyqtar