Aımaqtar • 18 Aqpan, 2020

О́z teatryn ózgelerge tanystyrady

59 retkórsetildi

Ulttyq teatrdyń týǵan kúni Júsipbek Aımaýytovtyń rejısserligimen Semeıde sahnalanǵan «Birjan – Sara» aıtysynan bastaý alatyny týraly aǵa býyn teatr synshylary Baǵybek Qundaqbaıuly men Áshirbek Syǵaı talmas­tan aıtyp ta, jazyp ta ótti. Aqpannyń 13-ine dálme-dál keletin osy ataý­ly kúnmen teatr ónerine baılanysty ıgi sharalardyń molynan atqarylyp jatatyny da sondyqtan bolsa kerek. Aıtýly kúnniń aıasynda kúni keshe «M.Áýezov murajaı-úıi» ǵylymı-mádenı ortalyǵynyń Májilis zalynda teatrǵa baılanysty taǵy bir mańyzdy sharanyń – «Halyqaralyq teatr synshylary birlestiginiń» tusaýy kesildi.

 

«Halyqaralyq teatr synshylary birlestigi» respýblıkanyń jáne sheteldiń teatrtanýshy mamandarynyń basyn biriktirip, baılanysyn nyǵaıtady. О́z teatryn ózgelerge tanystyrýǵa yqpal etedi. M.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýty Teatr jáne kıno bóliminiń meńgerýshisi, ónertaný kandıdaty Amangeldi Muqan jańa birlestiktiń Qazaqstan teatr synshylary, zamanaýı teatr men dramatýrgııa máselelerin qarastyratyn shyǵarmashyl jastarmen jumys isteý úshin aldyna úlken maqsattar qoıyp otyrǵanyn atap ótti. Birlestiktiń tusaýkeseri aıasynda Qazaqstan teatr synshylarynyń alǵashqy zertteýshilik jumysynyń qorytyndysy jarııalanyp, 2019 jyldaǵy Qazaqstan teatrlarynyń jasaǵan jumysyna baǵa berildi.

Qazaqstan Teatr synshylarynyń tóraǵasy bolyp ónertaný kandıdaty Anar Erkebaı bekitilip, ol uıymnyń maqsat-mindeti týraly keńinen baıandady. Birlestik tóraǵasynyń aıtýynsha, elimizde teatr syny óristep keledi. Halyqaralyq teatr festıvalderi men báıgelerde jıi baq synaıtyn Qazaqstan teatrlarynyń Grýzııa, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan sekildi memleketterdegi óner zertteýshileri, synshylarmen ortaq uıym qurý jóninde  mámilege kelý sebebi eń aldymen, halyqaralyq teatr syny mártebesin kóterý. Sheteldik áriptesterimen jıi jolyǵysyp, túrli jobalardy birlese júzege asyryp júrgen qazaqstandyq synshylar osy arqyly óz kásibiniń nátıjesin baıqap kórgisi keledi. Osydan otyz jyl buryn saýsaqpen sanarlyq qana teatr synshysy bolsa, qazir teatr óneriniń órkendeýine ózinshe atsalysyp júrgen synshylardyń úlken býyny ósip, qalyptasty. Sońǵy jyldary teatrdaǵy ádebıet bólimi jetekshileriniń synshylar men zertteýshilerden bekitile bastaýy sony jańalyq qana emes, qoǵam men teatr arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýdaǵy ıgi qadam retinde qabyldanyp otyr. Teatr, dramatýrgııa, rejıssýraǵa  qatysty qandaı is-sharalar bolsa, basy-qasynda teatr synshylarynyń júrýi qalypty daǵdyǵa aınaldy. «Búgingi elimiz teatrlarynda bolyp jatqan úderis, onyń damýy men baǵyt-baǵdary, teatr repertýaryn jasaýdaǵy ustanǵan saıasaty, zamanaýı kórermenniń qoıylymǵa kelýi men qabyldaý kóz­qarasy sekildi máseleler otandyq já­ne halyqaralyq teatr mamandary qaýym­dastyǵy tarapynan qyzyǵýshylyq týdyryp otyr. Byltyr qazan aıynda Tbılısıde ashqan uıymymyzǵa jas synshylar da qosylyp jatyr. Búgingi qolǵa alǵan halyqaralyq jobalardyń biri, burynǵy Odaq quramyndaǵy on bes res­pýblıka, búgingi on bes derbes memleket teatrlarynyń sońǵy otyz jyldaǵy damýy, baǵyt-baǵdary, jańalyq úrdisterin qamtyp jazyp, tolyqqandy, tutas dú­nıe týdyrý mindeti ár el synshysyna tap­syrylǵan bolatyn. Bıylǵy kúzde osy aýqymdy ǵylymı eńbegimizdiń tusaýkeseri josparlanyp otyr», dedi birlestiktiń qazaqstandyq jetekshisi Anar Erkebaı.

Teatr synshylary men rejısserlerdiń basyn qosqan jıynda 2019 jyly jasalǵan shyǵarmashylyq jumys nátıjesi saraptalyp, oǵan baǵa berildi. Ol baǵalaý Teatr synshylary birlestiginiń eki úlgidegi 64 teatrǵa joldaǵan alty-jeti bólimnen turatyn saýalnamasy negizinde júzege asyp, osy arqyly respýblıka teatrlarynyń búgingi ahýalynyń sıpattamasy jasaldy. Anar Erkebaı jasaǵan jan-jaqty sholýda Qazaqstan teatrlarynyń reıtıngi túzildi. Saýalnama negizinde el teatrlarynyń hal-ahýaly men tynys-tirshiligin anyqtaý Grýzııa, Belarýs elderinde burynnan qalyptasqan ádis bolyp esepteledi. Teatrtanýshylar men synshylardyń ózge eldermen kásibı qarym-qatynasynyń óristeýi negizinde qolǵa alynǵan óner úshin mańyzy zor qajetti monıtorıng endi jyl saıyn júrgizilip otyrady.

Saraptama nátıjesi kórsetkendeı, 2019 jyly Qazaqstanda 7 respýblıkalyq jáne halyqaralyq teatr festıvali ótken. Mundaǵy kóńilge syıymsyz jaıt, osy festıvalderdegi spektaklderge tórelik jasaıtyn qazylar alqasynyń quramy bes adamnan tursa, tek sonyń bireýi ǵana kásibı teatr synshysy, qalǵany rejısserler, dramatýrgter, qoǵam qaıratkerleri, tipti ákimdik qyzmetkeri de qazylyq isine tartylyp otyrǵan. «Spektaklderdi talqylaýǵa kelgende jalǵyz teatr synshysyna kúsh túsedi, sondyqtan qazylar alqasyna qoıylym týraly saýatty pikir aıtyp, syndarly baǵa beretin maman teatrtanýshylar kóp tartylsa» degen oıyn irkip qalmady A.Erkebaı. Halyqaralyq teatr festıvalderiniń jaǵrapııalyq aýqymy da jyl ótken saıyn keńeıip keledi. TMD elderi, sonyń ishinde Reseı, Makedonııa, Ispanııa, Fransııa teatr ujymdary jıi saparlaıtyn elder qataryna jatady. Qazaqstan teatrlarynyń ishinde eń kóp sheteldik gastroldik saparǵa shyqqan óner ujymy – «Alaqaı» Qýyrshaq teatry. Odan keıingi orynda Q.Qojamııarov atyndaǵy uıǵyr mýzykalyq drama teatry men Shyǵys Qazaqstan oblystyq drama teatrynyń orys toby ıelenedi.

Al Ǵ.Músirepov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq balalar men jasóspirimder teatry ótken jyly 10 jańa spektakldi sahnalap, premeralar kóshin bastap tursa, Bıken Rımova atyndaǵy Taldyqorǵan drama teatry men «Naz» memlekettik bı teatry kórermenge eki spektaklden ǵana usynǵan. 2019 jyly respýblıkadaǵy qazaq drama teatrlarynda 141 premera sahnaǵa shyǵarylǵan, onyń basym bóligi zamanaýı ulttyq dramatýrgııanyń enshisinde. Saraptama nátıjesi ulttyq klassıka negizinde qoıylatyn spektaklderdiń úlesi jyl ótken saıyn azaıyp kele jatqanyn kórsetken, shetel klassıkasynan 15, al ulttyq klassıkadan nebári 10 spektakl ǵana sahnalanǵan. 28 spektakl teatrdyń eń jas kórermenderine arnalyp qoıylǵan.

Rejısserlerdiń arasynda eń eńbekqor rejısser bolyp Qýandyq Qasymov tanylǵan, ol elimizdiń alty teatrynda 7 spektakldi jaryqqa shyǵarǵan. Bul úshtikti túrli teatr kórermenderine janry men mazmuny jaǵynan bir-birine uqsamaıtyn bes spektaklin tartý etken Jastar teatrynyń rejısseri Nurqanat Jaqypbaı túıindeıdi.

Belgili teatr synshysy Aıdana Ahmet­tiń dereginshe, oblystyq teatrlar­dyń 80 pa­ıyzy mýzykalyq drama teatry bolǵanymen, repertýarynyń jartysyna jýyǵynda balalar spektakli oınalady. Onyń bir sebebi, balalar spektakliniń bıýdjeti tómen bolyp esepteledi, spektaklder úshin arnaıy kostıým tigilmeıdi, arnaıy dekorasııa jasalmaıdy.  Sondaı-aq elimizdiń belgili teatrtanýshylary, synshylary Sáýle Qabdıeva, Zýhra Islambaeva saraptamanyń basqa da nátıjesimen tanystyrdy. Olar keltirgen derekter men málimetter elimizdiń teatrlarynyń damýyna, qazirgi baǵyt-baǵdaryna, jańa belesterdi baǵyndyrýda qajetti oı-tujyrymdar qorytýǵa múmkindik beredi.

Sondaı-aq jańa birlestik «Synshylar júldesi» dep atalatyn arnaıy dıplomdarmen úzdik dep tabylǵan teatrlardy marapattady. M.Áýezov atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq drama teatry úzdik saıt úshin, Temirtaý balalar men jasóspirimder teatry «V gos­tıah ý Trollı» spektakli úshin, Almaty memlekettik Qýyrshaq teatry «Aıko men Stroshka» qoıylymy úshin, rejısser Danııar Bazarqulov 2019 jylǵy 3 premerasy úshin, Q.Qýanyshbaev atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq mýzykalyq drama teatry «Láıli – Májnún» spektakli úshin synshylardyń arnaıy bekilgen alǵashqy júldesiniń ıegerleri atandy.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar