MJZQ negizinde Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryn qurýdy MJZQ-nyń tehnıkalyq jabdyqtalýyn, tájirıbesin jáne mamandarynyń kásibıligin eskersek, ábden júzege asyrýǵa bolady.
Qordyń ortalyq ofısine barǵan depýtattar tobynyń quramynda bolǵan Parlament Májilisiniń depýtaty, Parlament Májilisindegi «Nur Otan» HDP fraksııasy janyndaǵy Áleýmettik keńestiń tóraıymy Aıtkúl Samaqova osyndaı pikirde.
Tujyrymdaryn dáleldeı kele, ol 1998 jyldan beri jumys istep kele jatqan MJZQ-nyń otandyq jınaqtaý júıesindegi eń úlken praktıkalyq tájirıbesin atap ótti. Qor is júzinde elimizdegi zeınetaqy reformasynyń bastaý alatyn alańy bolyp tabylady: ol Qazaqstannyń jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi (JZJ) tarıhynda birinshi bolyp zeınetaqy jarnasyn qabyldady jáne jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń (JZQ) ishinde birinshi bolyp zeınetaqy aktıvterin óz betinshe basqarý quqyǵyn aldy. Depýtattyń taǵy bir ýáji – qazirgi júıe jaǵdaıynda qor pozısııasynyń joǵary bolýy: MJZQ óziniń jumys istegen barlyq tarıhynda zeınetaqy shottarynyń sany jaǵynan da, jınaqtalǵan jınaq aqsha kólemi jaǵynan da kóshbasshylardyń úshtigine kirip otyr. Máselen, 2013 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha MJZQ salymshylary men alýshylarynyń jeke zeınetaqy shottarynyń (JZSh) sany 1 999 989 boldy nemese jınaqtaýshy zeınetaqy júıesindegi búkil JZSh-nyń 23,6%-yn qurady, al Qordaǵy zeınetaqy jınaq aqshasy 624 638 336 myń teńgeni nemese júıe boıynsha búkil jınaq aqshanyń 19,6%-yn qurady.
Naryqta jeke qorlar paıda bolyp, salymshylardy komıssııalarymen, syılyqtarymen ózderine tartyp jatqan kezde halyq MJZQ-dan jappaı kete qoımady. Salymshylardyń kópshiligi ózderiniń qorǵa degen adaldyqtaryn (ınvestısııalyq saıasatynyń óte konservatıvti jáne ınvestısııalyq kirisiniń qalypty bolǵanyna qaramastan) «Senimdilik» degen bir ǵana sózben túsindirdi.
Bir ǵana aıdyń nemese toqsannyń qorytyndylary boıynsha kópshilikke onsha túsinikti emes koeffısıentterdi, atap aıtqanda K2 salystyrǵan kezde ashyqtan ashyq jarysý jınaq aqshanyń uzaq merzimdiliginiń negizgi qaǵıdatyn, demek qordyń uzaq merzimdi perspektıvada turaqtylyǵyn saqtaý qaǵıdatyn da kóleńkesinde qaldyrdy. Bul rette jınaqtaý júıesin qurǵan kezde JZQ-nyń joǵary kiristeri týraly is júzinde áńgimeniń bolmaǵandyǵyn eshkim esine túsire de qoıǵan joq. Ol kezde ınvestısııalyq kiristiń ońtaıly degen kórsetkishi 3% dep aıtyldy. Sóz joq, JZQ úshin strategııalyq mindet qalyptastyryldy: ol senimdilik, ornyqtylyq, salymshynyń búkil eńbekke jaramdy jasy kezindegi naqty eńbegine beriletin bolashaqtaǵy zeınetaqy mólsheriniń barabarlyǵy. Biraq bırja oıynyna áýestenip ketken kezde ornyqtylyqtyń ornyn kiristilik basyp ketedi.
Jınaqtaýshy qordyń kez kelgen salymshysy sııaqty men de JZQ-nyń alǵashqy jyldary kórsetken 25-30% kirisin alǵym keletinin jasyrǵym kelmeıdi. Biraq mamandar munyń da mánisin túsindirip otyr: alǵashqy jyldary kiristiliktiń mundaı bolýy obektıvti úderisterdiń qısyndy nátıjesi boldy – negizgi makroekonomıkalyq kórsetkishter osy shekterde belgilendi. Biraq ekonomıkadaǵy jaǵdaıdyń, onyń kórsetkishteriniń – oń jáne teris bolyp ózgerýine qaraı, kiristiń ósý qarqyny da ózgeredi. Bul ózgeristerdi sońǵy ýaqytta baıqap ta júrmiz.
Jınaqtaý júıesinde jınaǵan bilimdi, marafondyq áleýmettik dep atalatyn mundaı uzaq merzimdi jobalar memlekettiń barynsha kóp kepildik berýin, qordyń ornyqty pozısııasyn, naqty ári obektıvti kiristilikti, naryqta shekten tys júrgiziletin alypsatarlyqpen, sondaı-aq halyqtyń jeke qorlar qamtamasyz ete almaǵan júıege jappaı qatysýymen baılanysty «amerıkalyq taýlarsyz» barabar ahýaldy talap etetinin nazarǵa alsaq, MJZQ negizinde BJZQ qurý qısyndy qadam bolyp tabylady. Qorlarǵa ózderin ózi jumyspen qamtyǵandardy tartýdyń tetigin izdegennen góri, básekelesinen klıentti «ózine tartýdyń» ońaıyraq bolǵany jaıynda kiná taǵý – ádil taǵylǵan kiná. Myńdaǵan sharýalar, bazarlardaǵy satýshylar, jeke k ásipkerler júıeden tys qalýda.
Sondyqtan da jınaqtaý júıesin memlekettiń qaraýyna qaıtarý yqtımal daǵdarys týraly taýsylmaıtyn áńgimelerdiń aıasynda aldyn ala jasalǵan shara dep te, Úkimettiń, qarjy retteýshisiniń, zań shyǵarýshylardyń otandyq ortaǵa aýystyrýdyń qatelikterin naqty taldaýǵa, júıeniń jumys isteýiniń naqty qaǵıdattaryn, onyń ishinde jınaqtaý júıesine eldiń jumysqa qabiletti barlyq halqyn júz paıyz tartý qaǵıdatyn tolyqtaı qamtamasyz etetin táýekeli tómen qaǵıdalar men tetikter ázirleýge múmkindik beretin taım-aýty dep te baǵalaýǵa bolady.
Osy qadamdy quptaıtyndar BJZQ qurýdy álemdik ekonomıkanyń áli óte qoımaǵan «alapat aımaǵy» jaǵdaıynda zeınetaqy aktıvterin saqtaýdy arttyrýǵa múmkindik beredi dep sanaıdy. Ne degenmen de, áńgime halyqtyń zeınetke dep jınaǵan 3,39 trln. teńgege jýyq aqshasy jaıynda bolyp otyr. Bul endi qarjylyq kórsetkish qana emes, áleýmettik te másele. BJZQ qurý kezinde zeınetaqy jınaq aqshasynyń saqtalýynyń qarama-qarsy: memlekette, qordyń ıesi retinde Úkimette, aktıvterdi basqarýshy jáne kastodıan bank retinde Ulttyq Bankte – aktıvter men ınvestısııalyq kiristi ınflıasııa deńgeıinen tómen emes deńgeıde saqtaý máselesi boıynsha kepildigi týyndaıdy. Bul shara JZQ-nyń 15 jylǵy tájirıbesinde baıqalǵan bırja oıynynyń qaýpinen ınvestısııalyq portfel boıynsha qatań retteý lımıtteri bolǵannyń ózinde qutylýǵa múmkindik beredi.
– Biz zeınetaqy júıemizdi álemdegi áleýmettik máselelerge baǵyttalǵan júıelerdiń biri dep aıtýymyzǵa negiz jetkilikti, – dep sanaıdy «MJZQ» JZQ» AQ basqarmasynyń tóraıymy Dolores Medeýsheeva, – dál osy Chılıdiń úlgisin alý arqyly bizdiń memleketimiz o bastan zeınetaqy jınaq aqshasyna kepildik berý júıesin oılastyrdy. Qazaqstan – zeınetaqy jınaq aqshasynyń saqtalýy, jınaqtaý kezindegi ınflıasııanyń deńgeıinen tómen emes deńgeıde ınvestısııalyq kiris esepteý boıynsha jáne onyń zeınetkerlerge tolyq tólenýi boıynsha ózine jaýapkershilik alyp, kepildik bergen memleketterdiń biri. Sondyqtan da BJZQ osy kezge deıin MJZQ júrgizgen saıasatty jalǵastyratyn bolady: tásil – saralanǵan, portfel – qalypty, al qor – uzaq merzimdi perspektıvada turaqty túrde ornyqty. Qordyń zeınetaqy aktıvterin bekitilgen ınvestısııalyq deklarasııaǵa sáıkes QR Ulttyq Banki basqaratynyn esterińizge sala keteıin. Budan basqa BJZQ zeınetaqy aktıvterin basqarýǵa BJZQ zeınetaqy aktıvterin basqarý jónindegi keńes (konsýltatıvtik-keńesý organy) te qatysady, onyń fýnksııalarynyń biri – BJZQ zeınetaqy aktıvterin ornalastyrý úshin ruqsat etilgen quraldardyń tizbesi boıynsha usynystar ázirleý bolyp tabylady. Keńestiń derbes quramyn Memleket basshysy bekitetin bolady.
Árıne, qorlardy BJZQ-ǵa biriktirý ıdeıasymen kelisken, halyqtyń kóńil-kúıi qalypqa kelgen ýaqytta pragmatıkalyq, tehnıkalyq sıpattaǵy máseleler paıda boldy. MJZQ-daǵy 2 mln. shottyń bolashaqtyń BJZQ-nyń 8,5 mln. JZSh emes ekendigi túsinikti. Olardy salystyrý, berý, óńdeý úshin sonyń kólemine sáıkes búkil el boıynsha tehnıkalyq jáne baǵdarlamalyq qamtamasyz etý, saýatty qyzmetkerler, qosymsha keńseler jáne klıenttermen jumys isteýge arnalǵan zamanaýı kommýnıkasııa quraldary qajet. Onyń ústine memlekettik mártebede BJZQ baıaǵy áleýmettik qamtý ortalyqtary sııaqty bolmaýy tıis.
Bul másele qorǵa barǵan depýtattardy da tolǵandyrdy. Aıtkúl Samaqova atap ótkendeı, búgin qor salymshylary JZSh engizý úshin qoldanyp otyrǵan tehnıkalyq jabdyqtalýy avtomattandyrylǵan aqparat júıelerine qoıylatyn barlyq talaptarǵa sáıkes keledi, olardyń eń negizgisi senimdilik pen tıisti qorǵanysh dárejeleri bolyp tabylady. Qazirgi ýaqytta búkil zeınetaqy júıesiniń salymshylary shottarynyń esebin júrgizýge múmkindik beretin baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi jetildirý jónindegi jumystyń aıaqtalǵanyn óz kezeginde qordyń mamandary da rastap otyr.
– 2010 jyly, BJZQ qurý týraly sheshim qabyldanǵanǵa deıin qor aqparat júıesin damytýdyń, basqa baǵdarlamaǵa ótýdiń strategııasyn qabyldady jáne sońǵy eki jylda biz buǵan daıyndaldyq, – deıdi MJZQ basqarýshy dırektory Rýslan Erdenaev. – Biz BJZQ bolǵanyna ne bolmaǵanyna qaramastan, jańa tehnıkalyq jaraqtandyrýǵa kóshken bolar edik. Jańa júıe saqtalatyn aqparat kólemi boıynsha, jyldam qozǵalýy boıynsha edáýir myqty, neǵurlym qorǵalǵan. MJZQ-nyń o bastan ózdiginen qor bolǵanyn jáne is júzinde qazirgi 8,5 mıllıon JZSh kem emes deńgeıdegi Qazaqstan salymshylarynyń búkil bazasyn óńdegenin eskerý qajet. Iаǵnı, bizdiń qazirgi júıemizde elimizdiń barlyq salymshylary derlik eń bolmaǵanda bir ret MJZ
