Sonymen qatar bir kózden satyp alýdyń 53 negizdemesiniń 5-ýi alynyp tastalady. Atap aıtqanda bir kózden satyp alýǵa tyıym salyndy:
tabıǵatty paıdalaný quqyǵyn satyp alýlarda;
zańdy tulǵalardyń jarǵylyq kapıtalyndaǵy baǵaly qaǵazdardy satyp alýlarda;
monetarlyq qyzmetti júzege asyrý úshin, sondaı-aq Ulttyq qoryn jáne zeınetaqy aktıvterin basqarý boıynsha satyp alýlarda;
Halyqaralyq kelisimsharttaryna sáıkes júzege asyrylatyn, Úkimeti bekitken tizim boıynsha, sondaı-aq Qazaqstan múshesi bolyp tabylatyn halyqaralyq uıymdar qarjylandyratyn ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý aıasynda taýarlardy, jumystar men kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýlarda;
Halqynyń mádenı murasy (tarıhı jáne mádenı eskertkishteri) nysandaryn saqtaý boıynsha jumystardyń júrgizilýine tehnıkalyq jáne avtorlyq qadaǵalaý júrgizý boıynsha kórsetiletin qyzmetterdi satyp alýlarda.
Bir kózden satyp alý aıasynda Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń Qylmystyq-atqarý júıesi «Eńbek» kásiporyndarynyń qosalqy merdigerlerdi tartýyna tyıym saldy. Iаǵnı, buǵan deıin «Eńbek» kásiporyndary tikeleı memlekettik tapsyrysty alǵan soń jazasyn óteýshilerdi eńbekke tartýdyń ornyna, barlyq jumys kólemin qosalqy merdigerlikke tapsyrýdy ádetke aınaldyrǵan edi. Endi buǵan jol berilmeıdi.
Bir kózden memlekettik satyp alý úlesi 2018 jylǵy 72%-dan 2019 jyly 49%-ǵa deıin qysqardy. Bir kózden satyp alý negizdemelerin qysqartý arqyly bul kórsetkishti 35%-ǵa deıin tómendetý josparlanǵan.
Atalǵan sharalar básekelestik ortany kóbeıtýge múmkindik beredi jáne únemdeýde oń áserin tıgizedi. 2019 jyly memlekettik satyp alýlardaǵy únemdeý rekordtyq 361 mlrd teńgeni qurady (2016 jyly – 173 mlrd teńge, 2017 jyly – 250 mlrd teńge, 2018 jyly – 311 mlrd teńge).
Sonymen qosa, 2019 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap memlekettik satyp alýlarǵa qatysýshynyń qarjylyq turaqtylyǵyna qatysty túzetýler kúshine endi. Budan bylaı áleýetti jetkizýshiniń qarjylyq turaqtylyǵy kelesi sıpattamalar boıynsha anyqtalatyn bolady:
salyqtardy tóleýi;
aınalym qarajatynyń jáne negizgi qarajatynyń bolýy;
eńbekaqy tóleý qorynyń bolýy.
Mundaı aqparat Memlekettik kirister komıtetiniń aqparattyq júıelerinen avtomatty túrde alynatyn bolady. Osylaısha, memlekettik satyp alýǵa tıisti qarajat aınalymy, materıaldyq jáne eńbek resýrstary bar kompanııalar ǵana qatysa alady. Sonymen birge, mundaı shara salyqtardyń túsýin arttyrady.
Qazirgi kezde memlekettik satyp alýlardy buzýǵa mashyqtanǵan «kásipqoı shaǵymdanýshylar», «trolder» kóptep paıda bolýda. Olar satyp alýdy buzý arqyly zańsyz paıda tabýdy kózdeıdi. Ádette, mundaı «kásipqoı shaǵymdanýshylar» memlekettik satyp alýǵa qatysýǵa nıetti bolmasa da, basqa qatysýshylar týraly aqparatty alý úshin ótinim beredi. Mundaı jaǵdaılardy boldyrmaý maqsatynda usynylady: konkýrstyq ótinimge kepil bermegen áleýetti jetkizýshilerge basqa qatysýshylardyń qujattaryn kórýine tyıym salý;
konkýrstyq qujattamanyń aldyn-ala talqylanýyna qatyspaǵan áleýetti jetkizýshilerdiń shaǵymdaryn qarastyrmaý;
memlekettik satyp alýlarǵa qatyspaǵan úshinshi tulǵalardyń shaǵymdary boıynsha kelisimsharttardy jasaý merzimin toqtatpaý.
Jalpy memlekettik satyp alýlar boıynsha kelip túsken shaǵymdar sany 2018 jyly 16 430 bolsa, 2019 jyly ol 27 509 shaǵymdy qurady.
