Alpysynshy jyldardan bastap qazaq sýret óneri erekshe qarqynmen damydy. Ulttyq ıdeıamyzdy, ulttyq máselelerimizdi tereńnen qozǵaýda sýret tili óte astarly, aıshyqty ról atqardy. Bul turǵyda qylqalam qasıetin tereń meńgergen Ábilhan Qasteev, Moldahmet Kenbaev, Salıhıtdın Aıtbaev bastaǵan talanttar shoǵyryn alǵa tartsaq jetkilikti. Babadan jalǵasqan býyrqanǵan bula ónerdi búgingi jastarǵa jetkizip júrgen sheber Jumaqyn Qaırambaı «sýret tilin, tek mýzykamen ǵana salystyrýǵa bolady» dep esepteıdi.
Sýretshilerdiń kartınasyn kórý men olardy tyńdaý eki basqa dúnıe. Áńgimesin «Meni Qudaıdyń sýretshi ǵyp jaratqanyna shúkir deımin! Qudirettiń kúshi qandaı, aınalańda tumsa tabıǵat tunyp tur, biraq sony kóbimiz kóre bermeımiz. Bylaısha basyp, taptap ótip kete beremiz. Al sýretshiniń mindeti sony toqtatyp, kózderine kórsetý», dep bastaǵan týyndyger qazaq sýret óneriniń ótkeni men búgini týraly oı órbitti. Ult tarıhynan oıyp turyp oryn alatyn arǵysy Abylaıhan, bergisi Jambyl syndy birqatar tulǵalardyń portretin keskindegen ol ulylardyń bolmys-bitimin, minezin, ishki dúnıesin aqtarý ońaı bolmaǵanyn aıtady.
– Abylaıhannyń alǵashqy beınesin jasaý meniń baǵyma buıyrdy. Qazir qarap otyrsaq, batyrlarymyzdyń bári birdeı bolyp ketti. Bárine dýylǵa kıgizip, atqa mingizip, qoldaryna qalqan men qylysh ustatyp qoıdyq. Áıteýir, mynaý Bógenbaı, anaý Qabanbaı dep aıta beremiz. Arnaıy komıssııa quryp túbinde muny bir izge túsirýimiz qajet. Abylaı beınesin jasaýdyń tarıhy óz aldyna úlken áńgime. Ony qalaı bolsa solaı sala berýge bolmaıdy. Al biz kórgen sýret «nabroska» bolsa da túpnusqadan salyndy. Endi buǵan qosymsha tarıhı, ádebı eńbekterdegi Abylaıhannyń obrazy, ondaǵy aq tús, mine osylardyń bárin qarap, suryptap, saralap kep Abylaıdyń portretin jazdym. Tarıhshylardan qalpaqtyń uzyndyǵy qansha bolady dep suradym, óıtkeni túpnusqanyń ózinde de qalpaq syımaı tur. Men syıǵyzyp salaıyn dep edim, eshbir ólshemge kelmeı qoıdy, sodan men de kesip tastadym. Kim qalaı oılaıdy, ony ózderi biledi, al maǵan obrazy kerek boldy. «Abylaıǵa» ómirlik barlyq materıaldarymdy túgel qamtyp, sarqyp saldym desem de bolady», deıdi qylqalam ıesi.
Uly Abaı beınesin de alǵashqylardyń biri bolyp kenep betine túsirgen ol hakim portretin salýda tereń izdeniske barǵan. «Abaı ol basy dóńgelek, tolyq kisi. Osy tulǵasyna onyń aqyndyq armany men maqsatyn, mahabbaty men muńyn, ashý-yzasyn engizdim. Sóıtip em, ol kisi ramkaǵa syımaı qaldy. Mine, ózderińiz de kórip otyrsyzdar. Demek, Abaı eshbir ólshemge syımaıdy, al ony óziniń ólshemimen salý nemese syıǵyzý sonshalyqty sátti bola bermeıdi. Men úshin áýeli Qudaı, sodan soń Abaı bar, osy qos qundylyq ómirimniń de, ónerimniń de shamshyraǵy dep bilemin!» – deıdi Jumaqyn Qaırambaı.
Dáris barysynda sýretshini qazaq beıneleý óneriniń bolashaǵy alańdatatynyn baıqadyq. «Talanttar tasada qalmasa» degen sheber bul turǵydaǵy birqatar olqylyqtardy da jipke tizdi.
«Sankt-Peterbýrgtegi men oqyǵan Akademııany Ekaterına II saldyrǵan. Oǵan 300 jyl boldy. Al bizde akademııa áli joq. Bizdiń óner akademııasy degenimiz – ártistermen aralasyp ketken. Sýretshiler Akademııasy qyrǵyzdarda, tájikterde, túrkimenderde de bar. Sheberhanalarymyz yńǵaısyz: jan-jaǵynan kún túsedi, al bizge kún túspeý kerek. Sóıtip júrip, balalarymyzdy qaraımyz, shetelge barǵanda sheberlik sabaǵyn ótkizemiz. Qarap otyrsaq, qazaqtyń balalary qudaı bergen be, áıteýir jartysyn aıtsań boldy qaǵyp alady, shetinen talantty», - deıdi sýretshi.
Shyǵarmashyl jastardyń basyn qosqan ıgi sharaǵa muryndyq bolǵan belgili ǵalym Kenjehan Matyjanov bizdegi sýret óneri basqa da rýhanı baǵyttarǵa qaraǵanda, qaltarysta damyp jatqan sala ekenin aıtady. Sýrettiń tarıhy sonaý kóshpeli mádenıet, ary tereńdesek saq dáýirine deıin baryp, sońy Shoqanǵa deıin jalǵasyp jatyr. Belgili bir kezeńderde, ásirese Islam dáýirinde sýret ónerine mán berilmeýiniń tarıhı sebepteri bolǵany belgili. Al kıeli ónerdiń kóshin alǵa súıreý úshin talanttarymyzdy jas urpaqqa tanytýdyń jóni bólek.
