Jaryqtyq Ǵafekeń, Ǵafý Qaıyrbekov adamnyń bir dúldúli edi.
Túr-turpaty qulan sııaqty bolyp kórinetin maǵan.
Ańyzǵa den qoısaq, Qulager kókke shapshyǵan kórkem jylqy bolmaǵan. Salbyrap, boıyn jasyryp turady eken.
Ǵafekeń de topqa túserde sharshańqylaý qalypta eleýsizdeý turatyn.
Apyrmaı, qalaı bolar eken dep qasyna bara qalsam:
– Aınalyp keteıin, Baıashym meniń, arqam bar ǵoı, topty kórgende dúr ete túsip, kóterilip ketemin ǵoı! – deıtin.
Sodan ortaǵa shyǵady...
Jaryqtyq Ǵafekeń, Ǵafý Qaıyrbekov adamnyń bir dúldúli edi.
Túr-turpaty qulan sııaqty bolyp kórinetin maǵan.
Ańyzǵa den qoısaq, Qulager kókke shapshyǵan kórkem jylqy bolmaǵan. Salbyrap, boıyn jasyryp turady eken.
Ǵafekeń de topqa túserde sharshańqylaý qalypta eleýsizdeý turatyn.
Apyrmaı, qalaı bolar eken dep qasyna bara qalsam:
– Aınalyp keteıin, Baıashym meniń, arqam bar ǵoı, topty kórgende dúr ete túsip, kóterilip ketemin ǵoı! – deıtin.
Sodan ortaǵa shyǵady...
Aq samaldaı ańqyldap, aqsuńqardaı sańqyldap, aǵyla sóılep ketkende jurt uıyp tyńdaıtyn.
Shap-shaǵyn tulǵasyna bitken neǵylǵan zor daýys, neǵylǵan mol qýat!
Bir qyzyǵy, tańdy tańǵa uryp, talmaı sóılese túbi kórinbeıtin tereń edi.
О́zin de, ózgeni de kótere sóıleıtin bıik edi.
Oıly sóz Ǵafekeńe áýeden kelip quıylyp jatqandaı kórinetin...
Qansha sóılese de jurt jalyqpaı tyńdap, taǵy da aıta tússe eken dep, bir rahat kúı keshetin.
Qazaqtyń tabıǵı sheshendigin qadir tutqan nebir zııaly zańǵarlardyń ózi rııasyz kóńilmen: «Sóılese, Ǵafý sóılesin!» dep súısinip, tańdaı qaǵa tyńdaýshy edi.
«Mundaı da adam bolady eken-aý, á!» dep, kórgender bir jasap qalatyn.
Negizi, aqyn sóziniń túbin aǵyn sózimen baılanystyrady ǵalymdar. Shynynda, aǵyn sý, ómirdiń aǵyny, energııanyń aǵyny, ǵaryshtyq aǵyndar degen qandaı qyzyq ári kıeli uǵymdar!
Aǵyn sýda aramdyq bolmaıdy degen atam qazaq!
Shalqar oılardy oraıyn keltire, shyraıyn kirgize sharyqtatyp, shýaqty kúlkisi izgi sezimderdi oıatyp, kisilik bolmysy adamnyń qashanda adam ekendigin eske salyp, jantalasqan jalǵanda jan jylýyn molynan tógip, jan-jaǵyn jadyratyp júretin edi jaryqtyq!
1992 jyly Kenesary hannyń 190 jyldyǵynda Kókshetaýda úlken jıyn boldy. Ǵafekeń dál sol kezde Býrabaıda, «Oqjetpes» shıpajaıynda Bádesh apaımen birge demalyp jatyr eken. Kenesarynyń habary qulaǵyna tıgen soń alqaly jıynǵa keldi. Han demekshi, keńes zamanynda «Basqanyń patshalary bári jaqsy, Bizdiń handar qalaısha jaman bolǵan?!», dep óleń jazyp, sol úshin biraz daýǵa qalǵan Ǵafekeń, endi táýelsiz el bolyp otyrǵanda, qalaı úndemeı qalsyn?!
Konferensııaǵa daıyndalyp kelgen nebir yǵaı-syǵaılar tamasha sóıledi.
Biraq eń keremet sózdi demalys úıinen kelgen Ǵafekeń aıtty: Kenesary qazaqtyń eń sońǵy hany – odan keıin qazaqtyń jeke handyǵy birjola qulap, otar elge aınalǵan!
Kenesary qazaqtyń eń baqytsyz hany – handyǵynyń rahatyn kórmeı, azabyn tartyp ótken!
Kenesary qazaqtyń eń batyr hany – basqany qoıyp, alyp ımperııanyń ózimen alysqan! – dep, han taǵdyry men halyq taǵdyryn tarata taldap, tereńnen tolǵaı kelip: «Kenesary – halqynyń azattyǵy úshin qurban bolǵan qazaqtyń eń súıikti hany! Áıtpese, osy kúni qaı bastyq halyq úshin basyn berip jatyr?! – dep prezıdıýmǵa bir qarap qoıyp, aǵyla bergen...
Birjan saldyń 160 jyldyǵyna arnalǵan ánshiler festıvalinde, 1994 jyly Stepnıak qalasynda, Ǵafekeń taǵy da «Oqjetpesten» kelip, qazaqtyń ánshi-aqyndyq, sal-serilik dástúri týraly oı ushqyndaryn jarqyrata shashyp edi. Dańqty ánshi-kompozıtor-aqyndardy áspetteı kelip: «Birjan sal – solardyń báriniń ustazy, ákesi!» dep, bir-aq túıgen...
Jezqazǵanǵa bir shyǵarmashylyq saparmen barǵanymda aqyn, tarıh zertteýshisi Qýanysh Ahmetov ekeýmizdi aqyn aǵamyz Saılaýhan Nákenov qonaqqa shaqyrdy. Dastarqan basynda sózden-sóz shyǵyp, Saılaýhan aǵa bir áńgime aıtty.
– Bir joly Almatyda bir top aqyn – Muqaǵalı, Shámil, Saǵı, taǵy biraz aqyndar bar, bárimiz Kóktóbege baryp, dýmandatyp otyrdyq. Dastarqan basynda Ǵafekeń aǵylyp, jalǵyz ózi sóıledi. Birazdan soń bir sharýalary bolyp, erterek ketip qaldy. Sodan keıin ǵana basqalary sóıleı bastady. «Ǵafýdyń alapasy artyq qoı!» – dedi Muqaǵalı. Arýaǵy kúshti degeni ǵoı! – dep Sákeń bir sát únsiz qaldy...
Shynynda da, jaryq
