Aımaqtar • 20 Aqpan, 2020

Ushqyshtar ekstremaldy jaǵdaıda áreket etý boıynsha jarysty

14 retkórsetildi

Áýe qorǵanysy kúshteri Áskerı ınstıtýtynyń otyz shaqty ushqyshtary qysqy jaǵdaıda avtonomdy túrde tiri qalý kýrsyn ótti. Sabaqty Áýe qorǵanysy kúshteri Áskerı ınstıtýty bastyǵynyń (jaýyngerlik daıarlyq jónindegi) orynbasary polkovnık Asqar Izbasov basqardy. Bul týraly Áýe qorǵanysy kúshteri Áskerı ınstıtýtynyń baspasóz qyzmeti habarlady.

Ushqyshtar úshin tiri qalý tájirıbesi – qajetti jaǵdaı.  Ekıpaj komandıri jáne komanda áýe kemesin apattyq túrde nemese qajet bolǵan jaǵdaıda tastap ketý kezinde tanys emes jergilikti jerde baǵdarlaı bilý, qolda bar quraldardan ýaqytsha qorǵanatyn pana jasaı bilý, ot, tamaq taba bilý, sýdy jylytý jáne jaraqattanǵan ekıpaj múshelerine alǵashqy kómek kórsete bilýi qajet.

- Borıs Polevoı tiri qalýdyń tańqalarlyqtaı úlgisin «Povest o nastoıashem cheloveke» kitabynda beınelegen. Basty keıipkerdiń prototıpi ańyz ushqysh-joıǵysh, Keńes Odaǵynyń Batyry Alekseı Maresev - barlyq ushqyshtar úshin batyrlyq pen tózimdiliktiń úlgisi bolyp tabylady. Uly Otan soǵysy kezinde ol jaýyngerlik tapsyrma oryndaý barysynda atyp túsirilgen Iаk-1 ushaǵyn jaý aýmaǵynan alyp shyqqan jáne ormanda májbúrli túrde qoný kezinde 30 metrlik bıiktikten qulaǵan. Alekseı Maresev eki aıaǵynyń synyǵymen 18 kún boıy jaqyn mańdaǵy eldi mekenge kún boıynsha baǵdarlap, qolda bar azyqpen qoreqtenip jetken. Ańyz ushqyshtyń ómirine kúsh-jigeri men árbir jas ushqysh meńgerýi tıis tiri qalý ádisteri kómektesti, dedi polkovnık Askar Izbasov.

Sabaq jetekshisiniń aıtýynsha, áýe kemesiniń aqaýyn baıqaǵanda eń bastysy dúrlikpeý qajet. Ekıpaj áýede bolǵanda apatqa ushyraǵany, koordınattary, kýrsy, bıiktigi jáne jyldamdyǵy týraly sıgnal beredi. Osy málimetter boıynsha áýe kemesiniń qulaıtyn boljamdy ornyn anyqtaıdy, bul izdestirý-qutqarý komandasynyń tapsyrmasyn jeńildetedi. Ushaqty (tikushaqty) tastap keterde ekıpaj músheleri bir-birine kózben sholý arqyly únemi baqylaý júrgizedi. Jerge túskennen keıin birge jınalyp, tútindi baǵdarǵa alyp apat ornyna barady. Áýe kemesiniń janynda mindetterin bóledi, jerdi sholyp shyǵady.

Ushqyshtyń avtonomdyq jaǵdaıda tiri qalýyna kómektesetin barlyq qolastyndaǵy qurylǵylar tasıtyn apattyq qorda (TAQ) bar. Oǵan kesetin qural, alǵashqy kómek qobdısha, tamaqtanýdyń jeke rasıony, sonymen qatar kompas, sirińke, tushylandyratyn dáriler jáne t.b. kiredi. Tasıtyn apattyq qor birneshe táýlikke jetedi.

Tiri qalý boıynsha sabaqtarda nusqaýshylar jas ushqyshtardy tájirıbe júzinde ydyssyz sýdy qalaı qaınatý kerektigin, ony dáriniń kómegimen tushytý, qardan, muzdan jáne parashıýttik kýpoldan jeke qorǵaný panasyn qurastyrýdy úıretti, jabaıy ańdardy aýlaýǵa arnalǵan qurylǵylar úshin tuzaq órýdi, alǵashqy kómek kórsetý jáne syný, sińirdiń sozylýy jáne basqa da jaraqattar kezinde tasymaldaýdy kórsetti.

Batys óńiriniń klımattyq jaǵdaılaryn eskere otyryp, eń mańyzdy daǵdysy bolyp jergilikti mekendi baǵdarlaı bilý tabylady. Osy taqyrypta dáristi ÁQK Áskerı ınstıtýty avıasııalyq oqý-jattyǵý ortalyǵy avıasııalyq eskadrılıa avıasııalyq býynnyń (tikushaqtarda) aǵa ushqyshy - nusqaýshysy – shtýrmany maıor Talǵat Kýljanov oqydy. Ol Aqtóbe oblysynyń erekshe tabıǵı qubylystary týraly, jeldiń baǵyttary men temperatýranyń kúrt ózgerýi týraly, áýe massasy baǵyttarynyń ózgerýi týraly aıtyp berdi. Tabıǵı qubylystar, halyqtyq yrymdar nemese aspan jaryǵy boıynsha jer betiniń bólikterin qalaı anyqtaý kerektigin aıtyp, sabaqtyń sońynda maıor Talǵat Kýljanov úırenýshilerge qarapaıym ıneden kompas jasaý laıfhak kórsetti.

Barlyq sabaqtar eskadrılıalar arasyndaǵy jarys túrinde ótti. Baǵalaý barysynda meńgerý tereńdigi men tájirıbelik tapsyrmalardy oryndaý sapasy eskerildi. Eń qyzyqtysy jaraqattanǵan adamdy tasymaldaý, oǵan alǵashqy medısınalyq kómek kórsetý jáne qolda bar quraldardan zembil jasaý, qardan jáne parashıýttik kýpoldan qysqy pananyń qurylysy boldy.

Áýe qorǵanysy kúshteri Áskerı ınstıtýtynda tiri qalý boıynsha sabaqtar jyl saıyn ótkiziledi, biraq tiri qalý boıynsha bilimder men tásilder artyq etpeıdi.  Bul taqyryp avıasııalyq mamandar úshin ár kezde ózekti bolyp qalady.

Sońǵy jańalyqtar

Eńbek etkenge eleýli qoldaý

Aımaqtar • Búgin, 08:35

Jańa jumys oryndary ashylady

Aımaqtar • Búgin, 08:33

Ekspress-test jetkizdi

Qoǵam • Búgin, 08:30

Jolda qaldyrmaıtyn «Jol kartasy»

Aımaqtar • Búgin, 08:28

Partııalyq tekserý júrgizildi

Aımaqtar • Búgin, 08:26

Ǵylym-bilim jııýǵa arnaý qajet

Rýhanııat • Búgin, 08:25

Indetten qorǵanýdy shyǵystan úırensin

Medısına • Búgin, 08:15

Bir bolaıyq, irgemiz sógilmesin!

Qoǵam • Búgin, 08:12

Ǵasyrdan da uzaq kún

Tarıh • Búgin, 08:09

Jaýyngerlik daıarlyqqa nuqsan kelmeıdi

Rýhanııat • Búgin, 08:07

Aldyn alý sharalary kúsheıtildi

Qoǵam • Búgin, 08:05

Barlyǵymyzdy sabyrly bolýǵa shaqyrdy

Saıasat • Búgin, 08:05

«Mahabbat ánin gúlderge jazamyn...»

Rýhanııat • Búgin, 08:01

Qarýdy qalamǵa aıyrbastap...

Rýhanııat • Búgin, 07:56

Kıeli mekenderdi kórgińiz kelse

Tanym • Búgin, 07:51

Taýteke sanyn qalaı kóbeıtemiz?

Rýhanııat • Búgin, 07:36

Qurmashev jasaǵan qosymsha

Tehnologııa • Búgin, 07:32

Syn saǵatta súringen joq

Aımaqtar • Búgin, 07:29

108 myń oqýshy qashyqtan oqıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:26

Muǵalimder de aldyńǵy shepte júr

Qoǵam • Búgin, 07:23

Eki sportshymyz aldyńǵy lekte

Rýhanııat • Búgin, 07:20

Qarǵyn sý: qamdanǵan qapy qalmaıdy

Ekologııa • Búgin, 07:19

Jylyna – 100 myń tonna bolat qubyr

Ekonomıka • Búgin, 07:11

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Keshe

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar