Aımaqtar • 24 Aqpan, 2020

Shahar shyraıyn shaǵyn bıznes ashady

131 retkórsetildi

Respýblıkalyq qala mártebesin alǵannan beri Shymqalanyń damýyna syn kózben qarap, «shahar dotasııadan qashan qutylady?» degen pikirler jıi aıtyla bastady.

Degenmen de Elbasynyń bul sheshimi Shymkenttiń shyraıyn arttyryp, damýdyń dańǵyl jolyna túsire bastady. Bas-aıaǵy eki jyldyń ishinde sheteldik ınvestorlardyń nazary aýǵan aımaqqa aınalyp shyǵa keldi. 

 

Investısııa tartýǵa qabiletti qala

El ishinde shymkenttikterge túrli minezdeme berilip jatady. Sonyń biri – isker, eń­bek­qor degen uǵymdar qala turǵyn­darymen bite qaınasyp ketkendeı.

Qalanyń iskerlik belsendiligi halyqtyń sanymen ǵana emes, ekonomıkalyq qýatymen de qar­qyndy damyp keledi. Shymkent ekonomıkasynyń ornyqty damýynda ónerkásip salasynyń mańyzy zor. Bul salada bıyl 26 mlrd teńgege 7 joba júzege asyry­lyp, 389 jańa jumys orny ashyl­dy. Kásipkerlik sanmen ǵana emes, jańa tehnologııamen jabdyq­talǵan sapaly ónimmen de tolyǵýda. «Rahat Shymkent» JShS ońtústikkoreıalyq kompa­nııa­nyń qarjysy esebinen quny 1,8 mlrd teńgege marmelad óndirý jelisin iske qosty.

Qala aýmaǵynda 2 ındýstrııa­lyq aımaq jáne «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda shet­eldik ınvestorlardyń qarjy­symen kóptegen iri óndiris orny ashyldy.

Tarqatyp aıtar bolsaq, 2019 jyldyń qorytyndysymen qalaǵa 194,5 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Sonyń ishinde memlekettik bıýdjet esebinen 45,9 mlrd teńge, al menshikti qarajat esebinen kirgen qarjy 113 mlrd teńgeni qurady. Nátıjesinde qalada polshalyq «Polpharmagroup», ońtústikkoreıalyq «LOTTE», ger­ma­nııalyq «Heidelberg Cement Group» kompanııasy, qytaılyq «Sin­YuanSteel», túrkııalyq «Kar­tal Halı» jáne basqa da iri shetel­dik kompanııalar belsendi jumys isteı bastady.

Qala aýmaǵynda sheteldik ınves­torlardyń qatysýymen 2,5 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn 15 ın­vestısııalyq joba júzege asy­rylýda.

Eldegi turaqtylyq pen Shym­kent­tegi óndiriske qolaıly mamyrajaı klımat bul kórsetkishterdi áli de eseleı túsetini anyq.

Búginde qalada jumys isteıtin 2 ındýstrııalyq aımaqtyń jeri tolyq ıgerilgen. Iаǵnı atalǵan aımaq­tarda búginde quny 42 mlrd teńgege 67 joba iske qosy­lyp, 4 myńǵa jýyq adam turaq­ty jumyspen qamtylyp, el bıýd­je­tine 16 mlrd teńge kóleminde salyq túsken. Sonymen qatar qala bo­ıynsha sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen 2,5 mlrd dollardy quraıtyn 15 ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda.

Qala ákimdigi ınvestısııa tartý maqsatynda Sıngapýr, Túrkııa, Qytaı, BAÁ, Reseı, Koreıa jáne О́zbekstannyń áleýetti ınvestor­larymen iskerlik kezdesýler ótki­zip keledi. Sonyń bir mysaly, ózbek ınvestorlarynyń qatysýymen ótken jyldyń 5 jel­toqsanynda qalada birneshe jyldan beri toqtap turǵan «Alıans» JShS (burynǵy «Iýteks» AQ) jip ıirý fabrıkasy iske qosyldy.

2019 jyldyń sońyna deıin 60 tonna, bıyl 6 myń tonna maq­ta­ talshyǵy ónimderin shy­ǵa­rýǵa múmkindik týyndap otyr. Ekinshi kezeńde burynǵy «Me­lanj» AQ iske qosylady. Osylaısha, joǵary sapaly toqyma ónimderi Túrkııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa, Italııa, Reseı elderine eksportqa shyǵarylady. Bul óz kezeginde elimizde óńdeletin maqta kólemin 2 esege arttyrýda.

Mine, Shymkentke berilgen do­­ta­­­sııalyq kómek osylaı birte-bir­te óz-ózin aqtap alýda. Osy qar­­qyn jalǵasa berse, aldaǵy 4-5 jylda úshinshi megapolıs el qa­­zy­­na­synyń tamyryna kiris ala keletin iri donorǵa aınalary sózsiz.

 Sapaly avtojol – ekonomıkanyń kepili

Shyǵys danalyǵynda «Baı bolamyn deseń, jyldam jol sal» degen qaǵıda bar. Ekonomıkanyń kúretamyry dańǵyrap jatqan irkilissiz avtojol ekenin eskersek, bul zańdylyqpen kelispeýge qaqymyz joq. Endeshe, iri qalalar úshin jol sapasy birinshi kezekte sheshiletin másele bolmaq.

Qazirgi tańda Shymkent qa­lasynda avtomobıl jol­da­rynyń jalpy uzyndyǵy 2 977 shaqyrymdy quraıdy.

О́tken jyly shaharda 223,7 shaqyrym jol jóndelip, onyń 125 shaqyrymy paıdalanýǵa berildi. Nátıjesinde, jyl qo­ry­tyndysynda sapaly jol qury­lysynyń úles salmaǵy 56,5 paıyzǵa jetti. De­gen­men, jol­dardyń sapasyn jaqsar­týdan bólek kólik keptelegin retteý de ózekti máselege aınalyp otyr. Qalalyq ýrbanızasııa prosesimen Shymkenttiń irgesindegi aýdan-qala turǵyndary qala­ǵa aǵylýda. Osy rette qalanyń kireberis qaqpalarynyń kólik aǵynyn ótkizý múmkindigi óte tómen. Sal­darynan qala ishindegi iri jol bólikterinde tańǵy, keshki ýaqyt­taǵy keptelekte kijingen júr­gizýshi, kisinegen «temir tulpar­lardyń» daýysy qatty estilip jatady.

Ásirese shahardaǵy Almaty – Tashkent pen Temirlan tasjol­dary­nyń qıylysyndaǵy jolaı­ryq qurylysy, Qonaev dańǵy­ly­nyń jalǵasy men aınalma jo­lynyń qaıta qurý jumystary aıaqtalsa, kólik aǵynynyń tynysy ashyla túser edi.

Jýyrda qala ákiminiń eseptik kezdesýinde shahar basshysy Murat Áıtenov qalanyń magıstraldy joldarynyń 75 shaqyrymynda qurylys jumystary júrgizilip jatqanyn tilge tıek etti.

«Iri jobalar qaladan shyǵatyn barlyq baǵyttardy qamtyp otyr. Sonyń ishinde Tashkent, Túrkistan jáne Almaty baǵyttaryna shyǵatyn joldar jelisi qurylys jumystarymen qamtylyp, zamanaýı talaptarǵa sáıkes kólik aǵynyn ótkizý qabileti joǵary avtomobıl joldary 2023 jylǵa deıin paıdalanýǵa tapsyrylady», dep edi ákim óz esebinde.

Tarqatyp aıtar bolsaq, Almaty – Tashkent pen Temirlan tasjoldarynyń qıylysyndaǵy jolaıryq qurylysy eki kezeńge jos­parlanǵan. Alǵashqysy, orta­lyq meshit – Aqmeshit pen «Bekjan» bazarynyń tusy 2018 jyly paı­dalanýǵa berildi. Al ekinshi kezeńniń qurylys jumys­taryna 800 mln teńge qarasty­rylyp, byltyr 400 mln teńgesi ıge­rildi. Kelesi kezekte «Alash» ba­zary men «Bıpek avto» saýda úıi­niń mańyndaǵy oń jaq ótkel qury­lysyn 22 naýryzǵa deıin aıaqtaý josparda tur.

«Jol ótkelderiniń res­mı ashylýy qyrkúıek aıyna kóz­delip otyr. Degenmen, Almaty – Tashkent, Qyzylorda – Shym­kent baǵytyndaǵy avtomagıs­traldy túıistirgen jolaıryq qury­lysynyń ekinshi kezeńinde jerdi bosatýǵa baılanysty birshama qıyndyq týyndaǵan. Alaıda turǵyndarmen kelissózderdiń nátıjesinde másele oń sheshimin taýyp, búginde jumys 90 paıyzǵa bitti», deıdi ákimdik ókilderi.

Jýyrda shaharda qury­ly­sy júrip jatqan joldar men kópirdiń jaǵdaıymen tanys­qan qala basshysy Murat Dúı­sen­bekuly aldaǵy ýaqytta Shym­kent qalasyna kelip-ketetin qonaq­tardyń kóptiginen kólik keptelisi týyndamas úshin osyndaı iri jolaı­ryqtardyń mańyzy zor ekenine toqtalǵan edi.

Bızneske qolaıly meken

Iri megapolısterde shaǵyn sharýashylyqtardy damytýǵa basa mán berilgen.

«Shymkent úshin iri, alpa­ýyt kásiporyndardyń qajeti sha­maly», deıdi sala bilgirleri. Aı­tý­larynsha, otbasylyq shaǵyn kásip­oryndar turǵyndardyń ál-aýqa­tyn kóterýde jetekshi ról atqarmaq.

Qalalyq aglomerasııanyń áserinen sońǵy ýaqytta Shym­kent­te jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń sany 69,4 myńǵa jetti. Jumyspen qamtylǵan azamattar ótken jyly 147,8 myń adamdy qurady. Qazirgi tańda Túrkistan oblysynyń aýdandarynan kelip shaharda nápaqasyn taýyp júrgender jeterlik.

Endi osy kóterme jáne ból­shek saýdamen aınalysatyn turǵyn­dardy bir ortalyqqa jınaý kezek kúttirmeıtin jumys bolyp tur. Ruqsat berilmegen oryndarda saýda-sattyqpen aınalysý saldarynan shahar ishinde retsizdik oryn alýda. Bul maqsatta túrli reıdtik sharalar júrgizilse de oń nátıje bere qoımady. Osyny eskergen qala ákimdigi shahar aýmaǵynda bazarlardy belgilengen normalarǵa sáıkestendirý boıynsha júıeli jumystardy qolǵa aldy.

Qazirgi tańda qalada 37 saýda bazary bar, sonyń 24-i ámbebap, 13-i mamandandyrylǵan. Bazar qojaıyndarymen kelissózderdiń nátıjesinde «Bekjan», «Shymkent Tulpar», «Akbar», «Isataı» jáne «Kúltaı ana» saýda bazarlarynda qaıta qurylymdaý jumystary tolyǵymen aıaqtaldy.

Maqsat – shahar ishindegi kólik aǵynyna tosqaýyl bolatyn, sáýlettik kelbetine nuqsan kel­tiretin bazarlardy bir ortalyqqa shoǵyrlandyrý.

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar