Investısııa tartýǵa qabiletti qala
El ishinde shymkenttikterge túrli minezdeme berilip jatady. Sonyń biri – isker, eńbekqor degen uǵymdar qala turǵyndarymen bite qaınasyp ketkendeı.
Qalanyń iskerlik belsendiligi halyqtyń sanymen ǵana emes, ekonomıkalyq qýatymen de qarqyndy damyp keledi. Shymkent ekonomıkasynyń ornyqty damýynda ónerkásip salasynyń mańyzy zor. Bul salada bıyl 26 mlrd teńgege 7 joba júzege asyrylyp, 389 jańa jumys orny ashyldy. Kásipkerlik sanmen ǵana emes, jańa tehnologııamen jabdyqtalǵan sapaly ónimmen de tolyǵýda. «Rahat Shymkent» JShS ońtústikkoreıalyq kompanııanyń qarjysy esebinen quny 1,8 mlrd teńgege marmelad óndirý jelisin iske qosty.
Qala aýmaǵynda 2 ındýstrııalyq aımaq jáne «Ońtústik» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda sheteldik ınvestorlardyń qarjysymen kóptegen iri óndiris orny ashyldy.
Tarqatyp aıtar bolsaq, 2019 jyldyń qorytyndysymen qalaǵa 194,5 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Sonyń ishinde memlekettik bıýdjet esebinen 45,9 mlrd teńge, al menshikti qarajat esebinen kirgen qarjy 113 mlrd teńgeni qurady. Nátıjesinde qalada polshalyq «Polpharmagroup», ońtústikkoreıalyq «LOTTE», germanııalyq «Heidelberg Cement Group» kompanııasy, qytaılyq «SinYuanSteel», túrkııalyq «Kartal Halı» jáne basqa da iri sheteldik kompanııalar belsendi jumys isteı bastady.
Qala aýmaǵynda sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen 2,5 mlrd AQSh dollaryn quraıtyn 15 ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda.
Eldegi turaqtylyq pen Shymkenttegi óndiriske qolaıly mamyrajaı klımat bul kórsetkishterdi áli de eseleı túsetini anyq.
Búginde qalada jumys isteıtin 2 ındýstrııalyq aımaqtyń jeri tolyq ıgerilgen. Iаǵnı atalǵan aımaqtarda búginde quny 42 mlrd teńgege 67 joba iske qosylyp, 4 myńǵa jýyq adam turaqty jumyspen qamtylyp, el bıýdjetine 16 mlrd teńge kóleminde salyq túsken. Sonymen qatar qala boıynsha sheteldik ınvestorlardyń qatysýymen 2,5 mlrd dollardy quraıtyn 15 ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda.
Qala ákimdigi ınvestısııa tartý maqsatynda Sıngapýr, Túrkııa, Qytaı, BAÁ, Reseı, Koreıa jáne О́zbekstannyń áleýetti ınvestorlarymen iskerlik kezdesýler ótkizip keledi. Sonyń bir mysaly, ózbek ınvestorlarynyń qatysýymen ótken jyldyń 5 jeltoqsanynda qalada birneshe jyldan beri toqtap turǵan «Alıans» JShS (burynǵy «Iýteks» AQ) jip ıirý fabrıkasy iske qosyldy.
2019 jyldyń sońyna deıin 60 tonna, bıyl 6 myń tonna maqta talshyǵy ónimderin shyǵarýǵa múmkindik týyndap otyr. Ekinshi kezeńde burynǵy «Melanj» AQ iske qosylady. Osylaısha, joǵary sapaly toqyma ónimderi Túrkııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa, Italııa, Reseı elderine eksportqa shyǵarylady. Bul óz kezeginde elimizde óńdeletin maqta kólemin 2 esege arttyrýda.
Mine, Shymkentke berilgen dotasııalyq kómek osylaı birte-birte óz-ózin aqtap alýda. Osy qarqyn jalǵasa berse, aldaǵy 4-5 jylda úshinshi megapolıs el qazynasynyń tamyryna kiris ala keletin iri donorǵa aınalary sózsiz.
Sapaly avtojol – ekonomıkanyń kepili
Shyǵys danalyǵynda «Baı bolamyn deseń, jyldam jol sal» degen qaǵıda bar. Ekonomıkanyń kúretamyry dańǵyrap jatqan irkilissiz avtojol ekenin eskersek, bul zańdylyqpen kelispeýge qaqymyz joq. Endeshe, iri qalalar úshin jol sapasy birinshi kezekte sheshiletin másele bolmaq.
Qazirgi tańda Shymkent qalasynda avtomobıl joldarynyń jalpy uzyndyǵy 2 977 shaqyrymdy quraıdy.
О́tken jyly shaharda 223,7 shaqyrym jol jóndelip, onyń 125 shaqyrymy paıdalanýǵa berildi. Nátıjesinde, jyl qorytyndysynda sapaly jol qurylysynyń úles salmaǵy 56,5 paıyzǵa jetti. Degenmen, joldardyń sapasyn jaqsartýdan bólek kólik keptelegin retteý de ózekti máselege aınalyp otyr. Qalalyq ýrbanızasııa prosesimen Shymkenttiń irgesindegi aýdan-qala turǵyndary qalaǵa aǵylýda. Osy rette qalanyń kireberis qaqpalarynyń kólik aǵynyn ótkizý múmkindigi óte tómen. Saldarynan qala ishindegi iri jol bólikterinde tańǵy, keshki ýaqyttaǵy keptelekte kijingen júrgizýshi, kisinegen «temir tulparlardyń» daýysy qatty estilip jatady.
Ásirese shahardaǵy Almaty – Tashkent pen Temirlan tasjoldarynyń qıylysyndaǵy jolaıryq qurylysy, Qonaev dańǵylynyń jalǵasy men aınalma jolynyń qaıta qurý jumystary aıaqtalsa, kólik aǵynynyń tynysy ashyla túser edi.
Jýyrda qala ákiminiń eseptik kezdesýinde shahar basshysy Murat Áıtenov qalanyń magıstraldy joldarynyń 75 shaqyrymynda qurylys jumystary júrgizilip jatqanyn tilge tıek etti.
«Iri jobalar qaladan shyǵatyn barlyq baǵyttardy qamtyp otyr. Sonyń ishinde Tashkent, Túrkistan jáne Almaty baǵyttaryna shyǵatyn joldar jelisi qurylys jumystarymen qamtylyp, zamanaýı talaptarǵa sáıkes kólik aǵynyn ótkizý qabileti joǵary avtomobıl joldary 2023 jylǵa deıin paıdalanýǵa tapsyrylady», dep edi ákim óz esebinde.
Tarqatyp aıtar bolsaq, Almaty – Tashkent pen Temirlan tasjoldarynyń qıylysyndaǵy jolaıryq qurylysy eki kezeńge josparlanǵan. Alǵashqysy, ortalyq meshit – Aqmeshit pen «Bekjan» bazarynyń tusy 2018 jyly paıdalanýǵa berildi. Al ekinshi kezeńniń qurylys jumystaryna 800 mln teńge qarastyrylyp, byltyr 400 mln teńgesi ıgerildi. Kelesi kezekte «Alash» bazary men «Bıpek avto» saýda úıiniń mańyndaǵy oń jaq ótkel qurylysyn 22 naýryzǵa deıin aıaqtaý josparda tur.
«Jol ótkelderiniń resmı ashylýy qyrkúıek aıyna kózdelip otyr. Degenmen, Almaty – Tashkent, Qyzylorda – Shymkent baǵytyndaǵy avtomagıstraldy túıistirgen jolaıryq qurylysynyń ekinshi kezeńinde jerdi bosatýǵa baılanysty birshama qıyndyq týyndaǵan. Alaıda turǵyndarmen kelissózderdiń nátıjesinde másele oń sheshimin taýyp, búginde jumys 90 paıyzǵa bitti», deıdi ákimdik ókilderi.
Jýyrda shaharda qurylysy júrip jatqan joldar men kópirdiń jaǵdaıymen tanysqan qala basshysy Murat Dúısenbekuly aldaǵy ýaqytta Shymkent qalasyna kelip-ketetin qonaqtardyń kóptiginen kólik keptelisi týyndamas úshin osyndaı iri jolaıryqtardyń mańyzy zor ekenine toqtalǵan edi.
Bızneske qolaıly meken
Iri megapolısterde shaǵyn sharýashylyqtardy damytýǵa basa mán berilgen.
«Shymkent úshin iri, alpaýyt kásiporyndardyń qajeti shamaly», deıdi sala bilgirleri. Aıtýlarynsha, otbasylyq shaǵyn kásiporyndar turǵyndardyń ál-aýqatyn kóterýde jetekshi ról atqarmaq.
Qalalyq aglomerasııanyń áserinen sońǵy ýaqytta Shymkentte jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń sany 69,4 myńǵa jetti. Jumyspen qamtylǵan azamattar ótken jyly 147,8 myń adamdy qurady. Qazirgi tańda Túrkistan oblysynyń aýdandarynan kelip shaharda nápaqasyn taýyp júrgender jeterlik.
Endi osy kóterme jáne bólshek saýdamen aınalysatyn turǵyndardy bir ortalyqqa jınaý kezek kúttirmeıtin jumys bolyp tur. Ruqsat berilmegen oryndarda saýda-sattyqpen aınalysý saldarynan shahar ishinde retsizdik oryn alýda. Bul maqsatta túrli reıdtik sharalar júrgizilse de oń nátıje bere qoımady. Osyny eskergen qala ákimdigi shahar aýmaǵynda bazarlardy belgilengen normalarǵa sáıkestendirý boıynsha júıeli jumystardy qolǵa aldy.
Qazirgi tańda qalada 37 saýda bazary bar, sonyń 24-i ámbebap, 13-i mamandandyrylǵan. Bazar qojaıyndarymen kelissózderdiń nátıjesinde «Bekjan», «Shymkent Tulpar», «Akbar», «Isataı» jáne «Kúltaı ana» saýda bazarlarynda qaıta qurylymdaý jumystary tolyǵymen aıaqtaldy.
Maqsat – shahar ishindegi kólik aǵynyna tosqaýyl bolatyn, sáýlettik kelbetine nuqsan keltiretin bazarlardy bir ortalyqqa shoǵyrlandyrý.
