Qoǵam • 25 Aqpan, 2020

Kıiktiń kıesi jibermeıdi

662 retkórsetildi

Qoǵamdy beıjaı qaldyrmaǵan bul qandy oqıǵa ótken jyldyń qańtar aıynda bolǵan edi. Arada jyljyp jyl, aýnap aı ótkende osy qylmys boıynsha qaralǵan iske de sońǵy núkte qoıylǵandaı... «Kıiktiń qany qanjyǵasynda kóp qatqan adam ońbaıdy», degen sóz qalǵan edi burynǵylardan. Al aıdyń-kúnniń amanynda kisi qanyn moınyna júktegenderdiń eki dúnıede tartar jazalary qandaı bolmaq?..

Aqbóken jaryqtyq tizeden keletin aqboryq qarda boı jazyp qasha almaıdy eken. «Á» dep salǵandaǵy ushqyrlyǵy jar­ty shaqyrymǵa, uzasa bir shaqy­­rymǵa jetedi de, odan keıin jyl­damdyǵy báseńdep ba­ryp bar­lyǵady da qalatyn kóri­nedi. Onyń ústine jer apshysyn qýyr­ǵan djıp janyn qoıa ma, jetip kelip ústine minip alady ǵoı...

Jol talǵamaıtyn eki kólik­ke mingen jeteýdiń bul kúni qan­jyǵalary qanǵa bóge maılanǵan edi. Ishindegi óńkıgen tekelerin tań­dap atqannyń ózinde on jeti ba­syn jýsatyp salǵan.

Jazyqsyz janýarlardyń tamaǵynan syryldap aqqan qan appaq qardy qynadaı qylyp qyzylǵa boıaǵan-dy...

Qara myltyq qandanyp, qan­jyǵa maılanyp, endigisi kıik­tiń jas etinen qaımaq qosyp qýy­­rylar qýyrdaqtan qarbyta asaý­­dy ǵana oılap, qozǵala ber­gen­­derinde, qaıdan shyqqany bel­­gisiz, «Ohotzooprom»-nyń sho­qań­daǵan «Nıva»-synyń jetip kelgeni...

Mol oljanyń býy, qııaldaǵy tábet shaqyrǵan qýyrdaqtyń dámdi ıisi, bári-bári ádirem qaldy da, myna «qyzylkóz páleden» qaıt­sek qutylsaq degen úreıli oı je­teýdiń sanasyn dyraý qam­shy­daı osqylap ótken. Ústi­lerinen túskenniń sany – ekeý, bular bolsa – jeteý. Onan keıin, ánebir murtty qazaqtyń anaý-mynaý áńgimege kónetin túri kórinbeıdi. «Qujattaryńdy kórsetińder, qarý­laryńdy tapsyryńdar!», dep dikińdep-aq tur. О́zinen de bar ǵoı... kelisimge keler emes, aıtqanǵa qulaq asar emes...

Sorǵalaǵan qan, soıdaqtaǵan izben kelip tur. Kólik bolsa my­naý: ishi toly baýyzdalǵan kıik, myltyq anaý: oq-dáriniń keńsi­rikti qyjyldatqan ıisinen áli ary­lyp úlgermegen... Tap qazir murtty ınspektordyń aıtqanyna kóner bolsa, bastaryna bále tilep aldy degen sóz: aıyppul, sot, túrme... Qorqaqtyń qutyn qashyrǵan osy sumdyq oılar qapyda tutylǵan jeteýdi jeksuryn bir iske jetelegen edi.

Qolmen urǵan, aıaqpen tepken soqqyda esep bolmady, arasynda qara pyshaq ta qarys uzarǵan. Eki ınspektordyń denesinen jan ketkendeı ılenip qalǵan kezinde ǵana baryp es jıǵan...

Iá, 2019 jyldyń 13 qańtary kúni Qyzylorda oblysynyń jeti turǵyny eki qoryqshyny ólimshi etip sabap, aq qar, kók muzdyń elsiz dalasyna osylaısha tastap ketken edi. Jaı ǵana ketpegen: qoryqshylar mingen kóliktiń kiltin qaltalaryna salyp, GPRS-treker quralynyń symyn úzip ketken. Sol sebepti de qansyraǵan ınspektorlardy birden taýyp alý múmkin bolmaǵan edi.

Tek, qas qaraıǵanda baryp qutqarýshylar ólimniń ar jaq, ber jaǵynda jatqan eki qoryqshyny áreń degende taýyp alǵan. Jolda olar Nura aýdanyndaǵy Barshyn aýylyna, odan keıin Qorǵaljyn eldi mekenine soǵyp, ol jerlerde jansaqtaý bólimi bolmaǵandyqtan, kóp qıyndyqtarmen elordaǵa jetken bolatyn. Bas qaladaǵy №1 aýrýhananyń dárigerleri qoldan kelgenniń bárin jasaǵanymen, basynan aýyr jaraqat alǵan Erlan Nurǵalıevtiń ómirine arasha bola almady. Al jaǵy synyp, pyshaqtalǵan Petr Nısyk áýpirimmen aman qalǵan...

Sóıtip, elýdiń úsheýine jasy kelgen Erlan Nurǵalıev Arqanyń sáni bolǵan aqbókendi qorǵaımyn dep ómirin qıdy. Al qoryqshylarǵa qastandyq jasaǵan brakonerler arada apta ótpeı jatyp qolǵa túsken.

* * *

О́tken aptanyń aıaǵynda Qaraǵandy oblysynyń qylmystyq ister jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotynda Qyzylorda oblysynyń jeti turǵynyna qatysty sot úkimi jarııalandy. Atap aıtqanda, sottalýshylar Berik Ahmetov, Qaırat Aqshanov jáne Nurlan Shýkıldıkov adam óltirýge oqtalý, mán-jaılardy aýyrlatatyn jaǵdaılarda adam óltirý jáne zańsyz ańshylyqpen aınalysý aıyptary boıynsha kináli dep tanylyp, olarǵa ómir boıy bas bostandyqtarynan aıyrý jazasy kesildi. Sottalǵandar jazany qylmystyq atqarý júıesiniń tótenshe qaýipsiz mekemesinde óteıtin bolady.

Sonymen qatar, atalǵan qylmystyq iske qatysy bar Berden Bazarov, Batyrbek Qaıyrbekov, Jarashan Myrzabaev jáne Aıdos Ákimov asa iri zalal keltire otyryp, zańsyz ań aýlady degen aıyppen alty jylǵa sottaldy. Bular jazalaryn ortasha qaýipsiz kolonııa-qonysta óteıdi. Sottalǵandardyń bári bes jylǵa deıin ań aýlaý quqyǵynan aıyryldy.

Jábirlenýshilerdiń moraldyq zııan jáne materıaldyq zalaldyń ornyn toltyrý jónindegi azamattyq talap aryzyn sot ishinara qanaǵattandyrdy. Máselen, sýdıa marqum Erlan Nurǵalıevtiń inisiniń talap aryzy boıynsha materıaldyq zalal retinde 500 myń teńge jáne moraldyq zııan esebinde 9 mln teńge, sondaı-aq marqumnyń ulynyń paıdasyna, sáıkesinshe, 1 mln 890 myń teńge jáne 15 mln teńge óndirý týraly úkim shyǵardy. Al jábirlenýshi Petr Nısyktyń talap aryzyna sáıkes, sot materıaldyq zalal dep 500 myń teńge jáne moraldyq zııan keltirgeni úshin sottalýshylardan 6 mln teńge óndirip alýǵa sheshim qabyldady. Budan bólek, sot úkimi boıynsha, 17 kıikti óltirgeni úshin sottalýshylar 89 750 750 teńge ótemaqy tóleıtin bolady.

Álbette, aıyptalýshy jaqtyń adamdary jazany tym qatań, ádiletsizdeý dep sanaıdy. Máselen, Nurlan Shúkildikov pen Berik Ahmetovtiń advokaty Erlan Sholohov «Ras, qoǵamda rezonans týdyrǵan qylmys boldy. Eshkimdi kinálaǵym kelmeıdi. Degenmen, kúdiktiler ustalǵannan beri saıttar men blogtar túımedeıdi túıedeı qylyp jiberdi. Aıaýsyz qandy ólim boldy deıdi. Qaıdaǵy ólim? О́zara bolǵan tóbelesten keıin jábirlenýshi sol jerde emes, aýrýanada kóz jumdy ǵoı...», degen ýáj aıtady. Sottalǵandardyń ózi de «Sot ádil ótpedi, birjaqty sheshim qabyldady», dep narazylyq tanytyp jatty... Al jábirlenýshi Petr Nısyk bolsa, sot sheshimi týraly qandaı da bir túsinik berýden bas tartty.

Eskerte ketetin bir jaıt, úkim áli zańdy kúshine engen joq. Iаǵnı, sottalýshylardyń oǵan shaǵym keltirýge quqyǵy bar.

Resmı derekterge súıener bolsaq, qazirgi tańda elimizdegi kıiktiń sany 210 myńnan asypty. Jalpylaı alyp qaraǵanda, bul kóńilge demeý bolarlyq kórsetkish. Áıtse de, qazaqtyń dalasymen birge jasasyp kele jatqan kıeli janýarǵa tóngen qaýip-qaterdiń azaıatyn túri kórinbeıdi. Sońǵy jyldary belgili de belgisiz sebeptermen qynadaı qyrylǵan oqıǵalardyń jıilep ketkeni óz aldyna, «Jaý jaǵadan alǵanda, bóri etekten aladynyń» kerin keltirip, brakonerler de bókenniń kıik deıtin balasyna qyrǵıdaı tııýin qoıar emes. Jol talǵamaıtyn myqty da júırik kólik mingen, myltyqtyń neshe atasymen qarýlanǵan arsyz ańshylardyń bul jolda eshteńeden taıynatyn túri joq. Olardyń keıbirine kıik aýlaý kóńil kóterer ermek bolsa, endi bir toǵyshar top úshin aqbókenniń múıizin satyp, kól-kósir paıda tabý kádimgideı kásipke aınalǵan. Al bulardy quryqtaýǵa tıis qoryqshylardyń qoly qysqa, qaýqary shamaly. Osyny jaqsy biletin qaskóıler kóp jaǵdaıda tabıǵat qorǵaýshylaryn shańǵa kómip, qutylyp ketip jatady. Ustalǵan kúnniń ózinde zańdy talapqa baǵynbaı, qoryqshylardy jazym etýlerin qoıar emes. Buǵan mysaldy alystan izdep keregi joq: Erlan Nurǵalıev qaza bolǵannan keıin, arada alty aı ótkende týra osyndaı qandy oqıǵa taǵy da qaıtalandy. Bul joly brokonerler Aqmola oblysynda ózderin ustamaq bolǵan ınspektor Qanysh Nurtazınovty óltirip, onyń áriptesi Samat Ospanovty jaralap ketken bolatyn...

 

 4

P.S. Byltyr Memleket basshysynyń Jarlyǵymen qyzmettik boryshyn atqarý ústinde kórsetken erjúrektiligi men janqııarlyǵy úshin marqum qoryqshy Erlan Nurǵalıev pen ınspektor Petr Nısyk III dárejeli «Barys» ordenimen nagradtaldy.

Bıliktiń osylaı elegeni aýyr qaıǵynyń, aıaýsyz soqqynyń zardabyn jeńildetýge az da bolsa septigin tıgizgen shyǵar. Áıtse de, ań-qustyń ómiri úshin qara basyn qaýip-qaterge tigip júrgen qoryqshylarǵa qatań zań, qamqor jaǵdaı qorǵan bolmaıynsha, mundaı qandy oqıǵalardyń oqtyn-oqtyn qaıtalanbasyna eshkim kepildik bermeıdi.

 

Qaraǵandy oblysy

 

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Onlaın oqyrmanymyz 100 myńnan asty

Qazaqstan • Búgin, 20:33

Járken Bódesh. Týǵan jer

Vıdeo • Búgin, 19:33

Atyraýda qylmystyq top quryqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 19:09

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 18:33

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Búgin, 18:12

Qyzylorda: Kásipker kómek kórsetti

Aımaqtar • Búgin, 16:27

Betperde kıgen kóktem - 7

Qoǵam • Búgin, 16:07

Dárigerler demalys bazasynda tynyǵady

Aımaqtar • Búgin, 15:26

Samsung taǵy ne patenttedi?

Tehnologııa • Búgin, 15:23

Uqsas jańalyqtar