«Qarjy pıramıdalary» qaıtyp keldi me?

Aldymen bul mekemeler týraly az-kem aqparat bere keteıik. «Garant 24» pen «Estate Lombard» lombard retindegi qyzmetin aıt­pa­ǵanda, «nesıe­leýdiń basqa da túr­lerin» usynyp kelgen. Alaı­da klıentteri «kóte­riliske» shyq­qan­nan keıin ile-shala Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi bul kom­pa­nııa­lardyń bank lısenzııasy joq ekenin, sáıkesinshe qandaı da bir nesıelik operasııa júr­gi­zý­ge quqy joq ekenin habarlady. Agent­tik bul ekeýiniń áreketinde qarjy pıra­­mıdasynyń sıpaty bar dep túsin­dir­di. Bul:

– óte joǵary tabys týraly ýádeni úıip-tógýi;

– jańa qatysýshy tartqany úshin syıaqy berýi;

– salǵan ınvestısııanyń qaı­ta­ty­nyna kepildik bar dep sendirýi;

– jalǵan ınvestısııalyq nysandardy paıdalanǵany;

– jarnamasy jer jarýy.

Qaı jaǵynan alyp qarasaq ta, «Garant 24» pen «Estate Lombard»-tyń jumysy qarjy naryǵyn ret­teý­shi mekeme aıtqan osy sıpat­tar­ǵa saı keledi.

Zańdy tulǵalarǵa qatysty de­rek­terdi tirkeýmen aınalysatyn «Ýchet. Proverka kontragentka» saı­tyn­daǵy derekke súıensek, «Estate Lombard» JShS-nyń bas keńsesi Almaty qalasyndaǵy Almaly aýdanynyń Jambyl kóshesindegi 175-úıde ornalasqan. Basshysy Nurjan Eleýov esimdi azamat.

BAQ-tardyń habarlaýynsha, «Garant 24» jaýapkershiligi shek­teý­li seriktestiginiń basshysy Aslan Mýrzabekov esimdi azamat. Bas keń­seleri elordada ornalasqan lom­­bardtyń Oral, Aqtóbe, Aqtaý, Pav­lodar syndy birneshe qalada keń­s­esi bar. Statıstıka komıtetiniń ha­bar­laýynsha, mekemede 51-100 ara­lyǵynda adam jumys istegen kórinedi. Memlekettik kirister komıteti onyń 121 myń teńgeden sál-aq asatyn salyq bereshegi bar eke­nin habarlady.

Ishki ister mınıstrligi atal­ǵan mekemelerdiń jer-jer­de­­gi keń­se­­le­riniń basshylaryn tut­qyn­daý­­da. Atap aıtsaq, «Garant 24»-tiń Pavlodar, Taraz, Qa­ra­ǵan­dy, Oral qalalaryndaǵy keńseleriniń bas­shylary ustalǵany belgili boldy. «Home Avto Invest»-tiń Atyraýdaǵy dırektory aldy­men aldanǵan klıent­terdiń qo­lyna tústi. Ony kepil­ge alǵan atyraý­lyqtar aldymen aqshalaryn qaı­tar­ǵannan keıin bosa­tamyz dep, keıin ishki ister depar­tamentine tap­syrdy.

Jalpy, bizdiń qoǵam qarjy pıramıdalarynyń qýlyq-sum­dy­ǵy týraly aqparatqa kende emes. Toqsanynshy jyldardaǵy jabaıy kapı­talızm kezinde jer sıpap qal­ǵandar týraly aıtpa­ǵan­da, keıin­gi jyldary ańǵal aza­mat­tar­dyń aqshasyn qaǵyp alǵandar týraly dúrkin-dúrkin aıtylyp ta, jazylyp ta júr. Alaıda adamdar otqa úımelegen kóbelek qusap, qar­jy pıramıdalaryn tóńirekteýdi qoıar emes. Nege? Bul týraly áleý­met­tanýshy Elmıra Otar bylaı deıdi:

– Munyń áleýmettik jáne psı­ho­logııalyq aspektileri bar. Birin­shi kezekte, bul azamattardyń qar­jy saýatynyń tómendigin kór­­se­­tedi. О́ziniń qarjy saıasatyn du­­rys qurmaıtyn, ony durys jos­­­­parlaı almaıtyndar qarjy pıra­­mıdasynyń quryǵyna ońaı túse­di. Ekinshiden, keıbir azamattar túrli oqıǵalarǵa baılanysty bir rettik qarjyǵa zárý bolyp qalyp, sharasyzdyqtan osyndaı jaǵ­daı­lar­ǵa urynýy múmkin. Úshinshi sebep – azamattardyń sen­gishtigi. Halyq bir jerde ońaı olja bar dep estise, mol tabysqa kenelesiń dese senip qalady. Onyń ústine, «pı­ramıdalardy» jar­na­ma­laý­ǵa tany­mal tulǵalar qatysty.

Halyq senbeı qaıtedi, ataqty vaıner Meıirjan Tórebaev, ánshi Aıqyn, «Naıman» degen laqap aty bar erejesiz jekpe-jek sheberi Qýat Hamıt sııaqty «juldyzdar» jar­na­masyn qatyryp jasap berse. Bir aıta keterligi, atalǵan «jul­dyzdar» áleýmettik jelide halyqtan keshirim surap, ózderi de san soǵyp qalǵanyn aıtyp, tipti ishki ister organdaryna aryzdanyp jatyr.

Jalpy, «Taqııam tolǵan sók, erte tursam dym da joq» degen jumbaqty eske túsiretin jaǵdaı postkeńestik keńistiktegi elder úshin tańsyq emes. Toqsanynshy jyl­dardaǵy topalań tusynda qarjy pıramıdalarynyń talaıy qury­lyp, talaıy kúırep, talaı adamnyń aýzy kúıgen. Degenmen bir mezgilde eldiń birneshe qalasynda ashynǵan azamattardyń «aqshamdy qaıtar!» dep aıqaılap lombard keńselerine basyp kirýi biraz jyldyń bederinde bol­maǵan oqıǵa.

Áleýmettanýshy Elmıra Otar aıt­qandaı, osyndaı oqıǵalar qoǵam úshin sabaq bolady, árıne. Biraq jaǵdaı qaıtalanbasyn desek, halyqtyń qarjylyq saýatyn je­tildirý kerek. Sonymen qatar ońaı oljaǵa batamyn dep barynan aıyrylyp qalmaýdy úıretetin áleýmettik jarnamalardy kóbirek taratý qajet. О́kinishke qaraı, qazir ondaı áleýmettik jarnamadan buryn, áleýmetti san soqtyratyn jarnamalardyń aty ozyp turǵan jaıy bar.