Abaı • 25 Aqpan, 2020

Abaıdyń dombyrasy qandaı bolǵan?

122 retkórsetildi

Yqylas atyndaǵy halyq mýzykalyq aspaptar mýzeıindegi qundy jádigerlerdiń qataryn Abaıdyń dombyrasy tolyqtyryp tur. Osy oraıda qordaǵy erekshe jádiger týraly suraǵymyzǵa mýzeıdiń ǵylymı qyzmetkeri Abzal Súleımenov jaýap berdi.

Áńgimesin  «Abaı qazaq mýzykasynan erekshe oryn alady. Abaı ánderiniń melodıkasy, yrǵaǵy, formasy ózine deıingi kelgen qazaq ánderine uqsamady. Abaı ánderiniń árqaısysynyń ózine menshikti óleńi boldy. Bul jáı – mýzyka men sózdiń kásipqoılyq dárejede qosylýy boldy. Osynyń ózi aıta qalǵandaı jańalyq. Abaı mýzyka shyǵarýǵa sóz arqyly keldi» dep akademık Ahmet Jubanovtyń  sózimen órbitken mýzeı qyzmetkeri Abaı dombyrasynyń tarıhyn áriden bastady. Bul dombyrany kezinde Abaıdyń ózi jáne aqynnyń uly Aqylbaıdyń qoldanǵany belgili. Keıinnen Aqylbaıdyń uly Israılǵa mura bolyp qalǵan dombyra talaı oblystyq, respýblıkalyq deńgeıdegi baıqaýlarda ıesine serik bolǵan. Al Israıl 1959 jyly dúnıe salǵannan keıin qyzdary jádigerdi Semeıdegi Abaı Qunanbaıulynyń ádebı-memorıaldyq mýzeıine tapsyrǵany jaıyndaǵy derekter dombyranyń tarıhyn tereńdete túsetini anyq. Dombyra Yqylas atyndaǵy halyq mýzykalyq aspaptar mýzeıiniń qoryna 1981 jyly alynǵan. Aspaptyń ereksheligi úsh ishekti bolyp kelýinde. Qaraǵaıdan jasalǵan 12 perneli aspaptyń uzyndyǵy 88 sm. Al moıyn uzyndyǵy 50 santımetr bolatyn úsh qulaqty qońyr dombyranyń shanaǵynda 10 dybys sańlaýy bar.

«Úsh ishekti dombyralar Shyǵys Qazaqstan óńirinde keńinen taralǵan. Mundaı  aspapta oınaý sheberleriniń biri Abaı atamyz bolǵan.  Biraq  bul aspapty jasaǵan ustanyń esimi jáne qaı jyldary jasalǵandyǵy jaıly eshbir derek joq. Uly  aqynnyń ózi shyǵarǵan «Maı túni», «Maıda qońyr», «Tory jorǵa», «Abaıdyń jeldirmesi» kúıleri osy úsh ishekti dombyraǵa arnalǵan»,- deıdi A.Súleımenov.

Yqylas atyndaǵy halyq mýzykalyq aspaptar mýzeıi qazirgi tańda mýzeıdiń týrızmdegi mańyzyn arttyra otyryp, qorda saqtalǵan álem halyqtarynyń mýzykalyq aspaptaryn tolyqtyrý maqsatynda Qazaqstandaǵy ózge elderdiń elshilikterimen de tyǵyz baılanystar ornatyp keledi. Buǵan mýzeı qorynyń sońǵy kezderde álem halyqtarynyń mýzykalyq aspaptarymen tolyǵa túskendigi dálel bola alady. Osyǵan oraı, jaqynda mýzeıde «Azııa halyqtarynyń mýzykalyq aspaptary» jáne «Eýropa halyqtarynyń mýzykalyq aspaptary» qosymsha zaldary ashyldy. Onda 1980 jyldary mýzeı qoryna alynyp, ekspozısııaǵa qoıylmaǵan  jáne de Qazaqstandaǵy ózge elder elshilikteri syıǵa bergen aspaptar bar. Eksponattar jańa eýropalyq standarttarǵa saı ornalasqan. Mýzeıge kelýshilerdi ár eksponat jaıynda tolyqqandy aqparatpen qamtamasyz etýde zamanaýı aqparattyq kıosk jáne beınekontenttik proektorlarmen jabdyqtalyp otyr. Kıosktar arqyly qazaq jáne álem halyqtaryna tıesili mýzeı ekspozısııasynda turǵan árbir jádiger jaıynda 3 tilde tolyqqandy aqparat alyp, mýzykalyq aspaptyń dybystalýyn tyńdaýǵa bolady.

Sonymen qatar, jýyrda mýzeı qorynda saqtalǵan memorıaldyq mýzykalyq aspaptardyń dybysyn qaıta jańǵyrtý maqsatynda «Jádiger» mýzykalyq antologııasy tanystyrylǵan bolatyn. Antologııada mýzeı qorynda saqtalǵan tarıhta «Altyn ǵasyr» atanǵan HIH ǵasyrdyń iri tulǵalary kúı atasy – Qurmanǵazydan bastap, Mahambet, Esbaı, Aqan seri, Jambyl, Dına, Qazanǵap, t.b. kúı tarlandary men kúmis-kómeı ánshilerdiń dombyralarynyń dybystary jazylyp, sıfrlyq formatta dısk túrinde basylyp shyqty. Al mýzeıdiń memorıaldyq mýzykalyq aspaptar zalynda turǵan joǵaryda atalǵan tulǵalardyń aspaptary jaıly tarıhı derektermen qatar aspaptyń jasalý tehnologııasy jaıly sheberdiń pikirin bilip, aspap tıesili bolǵan ónerpazdyń shyǵarmasyn  dál sol aspapta tyńdaýǵa bolady. Mýzeı qorynan sondaı-aq, bandýra, qýraı, sıamısen, sıtra, homýs, morınhýr, vına, sasando, dýdýk, tar, pıpa, doıra, kaıagym, gıdjak, ýd, saz, tanbýr sııaqty kóptegen halyqtar aspaptarynyń oınalýyna qatysty beınejazbalar usynylǵan.

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanǵa Qytaıdan dárigerler toby keldi

Koronavırýs • Búgin, 22:16

Almatyda avtobýstar sany artady

Aımaqtar • Búgin, 22:07

Onlaın oqyrmanymyz 100 myńnan asty

Qazaqstan • Búgin, 20:33

Járken Bódesh. Týǵan jer

Vıdeo • Búgin, 19:33

Atyraýda qylmystyq top quryqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 19:09

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 18:33

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Búgin, 18:12

Qyzylorda: Kásipker kómek kórsetti

Aımaqtar • Búgin, 16:27

Betperde kıgen kóktem - 7

Qoǵam • Búgin, 16:07

Uqsas jańalyqtar