Aımaqtar • 25 Aqpan, 2020

Igerilgen ınvestısııanyń ıgiligi

38 retkórsetildi

О́tken jyly Almaty oblysy boıynsha negizgi kapıtalǵa qosylǵan ınvestısııa kóleminiń qarjylaı quny 641,2 mıllıard teńgege jetip, naqty kólem ındeksi 107 paıyzdy qurady. Jalpy, aımaqtardyń ekonomıkalyq áleýeti men logıstıkalyq múmkindigi ınvestorlardyń nazaryn birden aýdaratyny anyq. Bul turǵydan alǵanda Almaty oblysynyń juldyzy janyp tur.

Almaty qalasy sııaqty iri megapolıspen shektesetin óńirde tutyný naryǵy, jumys kúshi jáne jergilikti ınfraqurylym úshin alańdaýǵa negiz joq. Munan bólek, oblystyń tranzıttik tasymal joldaryndaǵy qolaıly múmkindigi men logıstıkalyq qyzmet kórsetý boıynsha tájirıbesi de óndiriske quıylatyn ınvestısııanyń kólemin arttyrýǵa oń yqpal etip otyr. Bul óz kezeginde aımaqta jańadan iske qosylǵan ónerkásip nysandaryna jumsalatyn bıýdjet qarjysyn azaıtýǵa múmkindik berip, jeke kompanııalardyń qarajatyn arttyrýǵa jol ashty. Máselen, byltyr ıgerilgen ınvestısııa qarjysynyń 80,8 paıyzy jeke kompanııalardyń úlesinde eken. Bul 517,8 mıllıard teńge shamasyndaǵy aqshalaı ınvestısıany quraıdy.

Qazir elimizdiń ekonomıkalyq saıasaty ónerkásip pen óndiris oryndarynyń shıkizat sektoryna táýeldiligin joıýǵa baǵyttalyp otyr. Iаǵnı, óńirler tek shıkizat qana daıyndap qoımaı, ishki, syrtqy naryqqa tolyq óńdelgen daıyn ónim shyǵarý isine mańyz berýi tıis. Bul baǵyttta da Almaty oblysynda jetistik bar. О́tken jyly shıkizattyq emes sektorǵa jumsalǵan negizgi ınvestısııalyq kapıtaldyń úlesi 8,4 paıyzǵa ulǵaıǵan. О́ńdeý ónerkásibine quıylǵan aqsha 111,7 mıllıard teńgege jetip, bul kórsetkish burnaǵyǵa qaraǵanda 32,3 paıyzǵa ósti.  Nátıjesinde oblys boıynsha óńdeý ónirkásibindegi ónim kólemi aýyz toltyryp aıtarlyqtaı dárejege jetip otyr.

Derek boıynsha,  2019 jyly  jalpy óńirlik ónim kólemi burnaǵyǵa qaraǵanda 4,5 paıyzǵa ósip, qarjylaı túsim 3 trıllıon teńgeni quraǵan eken. Mundaı ekonomıkalyq órleý óńir bıýdjetin tolyqtyryp, barlyq baǵyttar boıynsha qolǵa alǵan jumysty ilgerletetini aıqyn. Jalpy, 2019 jyly aımaq boıynsha memlekettik bıýdjetke 509 mıllıard teńge jınalǵan. Mundaǵy ózindik kiris somasynyń úlesi 226 mıllıard teńge shamasynda bolyp otyr. О́ńir ekonomıkasynyń tabysty bolýy shaǵyn jáne orta bıznestiń damýymen tikeleı baılanysty eken. О́tken jyly bul saladaǵy nysandar sany 122 myńǵa jetip, jınalǵan salyq túsimi 113 mıllıard teńgeni qurapty. Al shaǵyn jáne orta bıznestiń óńirlik ónim óndirýdegi úlesi 32 paıyzǵa jetken. Kásipkerlerdi yntalandyrý men memlekettik qoldaý da óz deńgeıinde eken. Byltyr shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa qazynadan 11,8 mıllıard teńge jumsalypty. Nátıjesinde oblys boıynsha 48 myńnan astam jańa jumys oryny ashylǵan. Bir jyl ishinde otyz bir myń adam turaqty jumyspen qamtylypty.

Qazynaǵa túsken qarjynyń eselep artýy el damýyna naqty kepil bolady. Ásirese, bıýdjetke arqa súıegen áleýmettik salany qoldaýǵa jumsalatyn shyǵyn mólsherin arttyrýǵa múmkindik beretini qýantady. Mysaly, bıyl ıgeriletin bıýdjet qarjysynyń kólemi 586 mıllıard teńge shamasynda boljanǵan. Onyń ishinde 252 mıllıard teńge qarajat oblystyń ishki tabys kózderinen quralyp otyr eken. Al bólingen qarjynyń 75 paıyzy turǵyndardyń ál-aýqatyn arttyrý men tirshilik etýge qolaıly orta qalyptastyrýǵa baǵyttalmaq. Onyń ishinde bilim salasyna 59 mıllıard teńge, joldardy jóndeýge 40 mıllıard teńge, turǵyn úı qurylysyn júrgizýge 32,6 mıllıard teńge, aýyz sýmen qamtýǵa 10,5 mıllıard teńge jáne tabıǵı gaz júıesine qosýǵa 3,2 mıllıard teńge qarjy qarastyrylǵan otyrǵan kórinedi.

Investısııa taqyrybyna qaıtyp oralaıyq. Ekonomıkanyń turaqty ósimi men jańa óndiristerdiń kóptep ashylýynyń arqasynda Almaty oblysy barlyq baǵyt boıynsha turaqty damyp keletinin jıi aıtyp kelemiz. Buǵan naqty dálel jetkilikti. Qazir oblystyń ınvestısııalyq portfelinde jalpy quny 4,9 trıllıon teńgeden asatyn 422 joba bar eken. Atqarylǵan is bereketin berse, bul jobalar 40 myń adam úshin jumys orynyn usynbaqshy.

- Bul jobalardyń qatarynda 94,5 mıllıard teńge ınvestısııa quıylǵan «Jetisý volframy» ken óńdeý zaýyty men quny 40 mıllıard teńge bolatyn «Prıma-Qus» fabrıkasy qazir jumysyn bastady. Aldaǵy jarty jyldyqta aımaqta qurylysqa qajetti sement óndiretin «Alasem» zaýyty iske qosylmaqshy. Bul jobaǵa jeke ınvestorlar 47 mılllıard teńge jeke qarjy salyp otyr. Jalpy, oblys ekonomıkasyna ınvestısııa tartý isi óz jemisin berip otyr. Bıyl 384 mıllıard teńge jumsalatyn 126 jobany iske qosý josparda tur. Nátıjesinde 7300 jumys orny ashylady. Jalpy, biz bul baǵyttaǵy jumysty jalǵastyra beremiz. 2025 jylǵa deıin oblys ekonomıkasyna quıylatyn ınvestısııa kólemin 1,6 esege deıin arttyrýǵa múmkindik bar. Sonyń nátıjesinde óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligin de 2 esege ulǵaıtýǵa qol jetkizemiz. Al shıkizattyq emes eksport úlesi de 1,8 ese artady degen boljam jasap otyrmyz, - deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.

Jalpy, ınvestısııalyq qarajatttyń ıgiligi oblystyń barlyq salasynda baıqalyp otyr. Mysaly, ótken jyly aımaqtyń agroónerkásip keshenine 76,6 mıllıard teńge ınvestısııa quıylǵan. Onyń ishinde 20,9 mıllıard teńgege jumsalǵan 49 joba qazir paıdalanýǵa berilip, jemisin berip otyr. Munyń ishinde 5 nysan aýyl sharýashylyǵy ónimin tolyqtaı qaıta óńdeý boıynsha júzege asqan eken. Nátıjesinde oblystaǵy tamaq ónerkásibiniń bir jyl ishindegi múmkindigi 3 paıyzǵa artyp, 227,9 mıllıard teńgeniń daıyn ónimi naryqqa shyǵarylǵan.

Aıtpaqshy, Almaty oblysy tutas elimiz boıynsha quıylǵan shetel ınvestısııasyn ıgerý boıynsha da aldyńǵy qatarda tur eken. Ásirese, transulttyq kompanııalardyń qarjysyna ashylýy tıis 19 jobanyń toǵyzy Jetisýda júzege asyp jatyr. Shetel kapıtalynyń qatysýymen iske qosylatyn óndiriske 156,1 mıllıard teńge qarjy jumsaý josparlansa, búginge deıin 53,8 mıllıard teńge ıgerilip, nátıjesinde 2200 adam turaqty jumyspen qamtylǵan.

- Shetel ınvestorlarymen jumys isteý úlken daıyndyqty qajet etedi. Qaltaly kompanııalardy shaqyrý men qarjy quıýǵa kóndirýdiń arasynda úlken eńbek jatyr. Investorlardyń talabynan shyǵý úshin  oblysta barlyq qolaıly jaǵdaı jasalǵan. О́ndiris ashatyn jer telimin anyqtaý, ol jerge ınfraqurylym jetkizý, jergilikti shıkizatpen qamtý, jumys kúshin daıyndaý sııaqty jumys ýaqty pen resýrsty qajet etedi. Biz osynyń bárin jyldam, talapqa saı ári elimizdiń múddesine saı talaptarmen júzege asyryp jatyrmyz. Osydan 2 jyl buryn Qapshaǵaı qalasynyń mańynda «Mareven Fýd» atty kásiporyndy ashtyq. Bul óndiris bıdaı ónimin tolyqtaı óńdep, naryqqa daıyn kespe shyǵaryp otyr. Osy kompanııanyń qojaıyndary О́zbekstan qarjy salýdy oılap, Orta Azııadaǵy teńdessiz zaýytty sol jaqtan ashpaq bolyp júr eken. Biz ınvestısııalyq forýmǵa shaqyryp, oblystyń tranzıttik, logıstıkalyq múmkindigin tanystyrdyq. Infraqurylym júrgizip beremiz dedik, daıyn shıkizat pen jumys kúshimen qamtýǵa ýáde berdik. Nátıjesinde zaýyt salatyn ınvestor Qazaqstanda qaldy. Qazir «Mareven Fýd» kompanııasy oblys ekonomıkasyna 15,4 mıllıard teńge ınvestısııa quıyp, 523 adamdy jumyspen qamtyp otyr. Al jaqynda Amerıkadan kelgen transulttyq «Tyson Foods» kompanııasy men olardyń Qazaqstandaǵy seriktesi bolyp otyrǵan «Kusto Group» óndiristik-ınvestısııalyq kompanııasynyń ókilderimen kezdestim. «Tyson Foods» kompanııasynyń qarjy aınalymy ótken jyly 42 mıllıard AQSh dollaryna jetken eken. Negizinen et óndirisinde kóshbasshy bolyp otyrǵan osy kompanııa Jetisý jerinde óz zaýytyn ashýǵa yntaly. Bul bizdiń elimiz úshin óte qolaıly joba ǵoı, oblys óz tarapynan barlyq múmkindikti qarastyrýǵa kiristi. Qajetti aýmaq pen ınfraqurlymdy daıyndap beremiz. Zaýyt iske qosylǵanda jergilikti turǵyndardy umysqa alady jáne qajetti shıkizatty da biz daıyndap beremiz. Bul – memlekettiń talaby. Jáne bul kompanııanyń salýǵa nıettenip otyrǵan zaýyty kúnine 2 myń bas iri qara etin óńdeıtindeı qýatqa ıe eken. Demek, oblystyń mal sharýashylyǵy úshin suranys artady, - deıdi oblys ákimi Amandyq Batalov.

Osy jerde sózimizdiń dáleli retinde kórshi Reseıdiń «Lýkoıl» kompanııasy tarapynan Qazaqstanǵa quıylǵan ınvestısııa jaıynda aıta ketsek.  Jalpy, eki el arasyndaǵy iskerlik baılanys jolǵa qoıylǵan 24 jyldan beri «Lýkoıl» bizdiń ekonomıkaǵa  7,5 mıllıard AQSh dollary kóleminde ınvestısııa quıǵan eken. Sonyń biregeıi Almaty oblysynyń Ile aýdanynda byltyr jańadan ashylǵan maılaý materıaldaryn shyǵaratyn zaýyt. Jylyna 100 myń tonnaǵa deıin tehnıkalyq suıyqtyq pen maı óndirýge qaýqarly óndiris oblystaǵy tolyq iske qosylyp, bıýdjetke paıda ákele bastaǵan jobalardyń da kóshin bastap tur. Al bul kásiporynnan bıýdjetke túsetin kiris jyl saıyn 10 mıllıon AQSh dollary shamasynda eken. Maılaýǵa qajetti suıyqtyń 80 túrin jasap jatqan zaýyttyń Jetisý jerinde salynýy da kezdeısoq emes. Qazir oblys aýmaǵynda  «Batys Eýropa – Batys Qytaı» tranzıttik dálizi arqyly júretin júk kóliginiń úlesi artyp keledi. Demek, tehnıkalyq maılaý materıalyna degen suranys da ulǵaıa bermek. Sonymen qatar keleshekte Ile aýdanynynń aýmaǵyndaǵy zaýyttan óndirilgen maı Orta Azııadaǵy tutyný naryǵyn tolyǵymen qamtıtyndaı múmkindikke ıe bola alady. Júzegen asqan jobanyń ınvestısııalyq quny 94 mıllıon AQSh dollaryn quraǵan. Qazir zaýytta 225 adam eńbek etýde, jumyspen qamtylǵandardyń 90 paıyzy jergilikti turǵyndar.

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanǵa Qytaıdan dárigerler toby keldi

Koronavırýs • Búgin, 22:16

Almatyda avtobýstar sany artady

Aımaqtar • Búgin, 22:07

Onlaın oqyrmanymyz 100 myńnan asty

Qazaqstan • Búgin, 20:33

Járken Bódesh. Týǵan jer

Vıdeo • Búgin, 19:33

Atyraýda qylmystyq top quryqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 19:09

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 18:33

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Búgin, 18:12

Qyzylorda: Kásipker kómek kórsetti

Aımaqtar • Búgin, 16:27

Betperde kıgen kóktem - 7

Qoǵam • Búgin, 16:07

Uqsas jańalyqtar