Birden aıtý kerek, Fransııa qazaǵy Berlın Irıshev bastaǵan komandaǵa –Fransııadaǵy qazaqtar qaýymdastyǵyna bul derekti fılmdi dúnıege ákelý ońaıǵa túspegen. Birinshiden, avtorlyq quqyqqa asa qurmetpen qaraıtyn ári asa quntty Eýropa elderindegi arhıvterde ómiri beımálimdeý áıgili model týraly derekter jetkilikti bolǵanymen, ony qolǵa túsirý, izdeý, fılm barysynda paıdalaný arzanǵa da ońaıǵa da túspegeni anyq.
Eger bir ǵana fotony jarııalaý, paıdalaný quqyǵy 500 eýro, ol qatysqan sán kórsetilimderiniń beıne-jazbalary sekýndtarmen baǵalanatynyn eskersek, bul sharýanyń quny qanshalyqty ekenin baǵamdaısyz.
Sonymen kúlli Eýropadaǵy sán áleminiń qyzǵanyshy men qyzyǵýshylyǵyn qatar týdyrǵan jáne sán ındýstrııasynda azııalyq kelbetimen jańa standarttar engizgen, Parıj podıýmdarynda jyldar boıy saltanat qurǵan Alla Elshin kim edi? Krıstıan Dıordyń №1 modeli, keıin Iv Sen Lorandy da moıyndatqan qumyrsqa bel tulǵanyń taǵdyrynda tylsym oqıǵalar ǵana emes, jumbaq jaıttar da áli jetkilikti.
Aqıqatynda Alla Ilchýnnyń Eýropada eshkimge uqsamaıtyn model ǵana emes, tulǵa ekendigin Krıstıan Dıordyń ózi de moıyndap ótken ǵoı. Alla ıyǵyna ilgen sán úlgisin ertesine-aq Elızabet Teılor, Marlen Dıtrıh syndy álemdik kınematorgrafııanyń sańlaqtary, tipti Eýropa hanshaıymdary kıip shyqqanyn aıtsaq ta jetkilikti.
Ǵajaıyp jáne barlyq kezde boıynda azdaǵan jumbaǵy, bir qaraǵandy jalt etkizer qasıeti bar, beliniń tabıǵı jińishkeligi 46 sm ǵana bolǵan Alla Elshinniń sán álemine kelýiniń ózi kezdeısoq, qyzyqty oqıǵa. Aqıqatynda, ol betiniń ári bar kezde Eýropanyń búkil moda týraly jýrnaldarynyń muqabasynan túspegen.
Biz ótken jyly symbatymen ǵana emes, bes til meńgergen ıntellektýaldyǵymen, erek minezimen de Parıjdi baǵyndyrǵan qandasymyzǵa qaıta oralýǵa áli sebep jetkilikti ekendigin de jazǵanbyz.
О́ıtkeni ótken jyly elimizdiń mádenı ómirindegi eleńdeterlik jańalyqtyń biri – «Mýza DIOR. Alla Ilchýnnyń tarıhy. Qazaqtan shyǵyp, sán álemin moıyndatqan» atty kitap avtory Berlın Irıshevpen ótken kezdesý boldy.
Bul kitap Alla Ilchýnnyń ómirin ǵana emes, buryn-sońdy belgisiz bolyp kelgen derekter men muraǵattyq qujattardy barynsha qamtydy desek te, avtor áli de málimetter jetkilikti bolǵandyqtan, onyń ómiri derekti, tipti kórkem fılmge suranyp turǵanyn aıtqan bolatyn.
Aınalyp kelgende jankeshtilikpen eńbek etken Berlın Irıshevtiń túsirý toby Alla Elshinniń taǵdyryna qatysty tolyq tarıhı ádilettilik ornatty dese de bolady. Fransýzdar Alla Qýanthanqyzynyń qazaq ekenin moıyndady, qytaı halqy talasqan joq, orystar jıenimiz dep otyr.
Derekti fılmniń jabyq kórsetiliminde Fransııanyń Qazaqstandaǵy bas konsýly Aleks Shahtahtınskıı de aqıqatqa júginip, Alla Elshinniń ómiri týraly ózge de qyzyqty derekterdi ortaǵa saldy. Al aqyn Oljas Súleımenov: «Aqjan Mashanı ál-Farabıdi tapsa, men Sultan Beıbarysty, Berlın Kenjetaıuly Alla Elshindi tapty» dedi.
Árıne Alla Elshindi ál-Farabı, Sultan Beıbarys syndy tulǵalarmen shendestire almasaq ta, álemdik deńgeıde atyn qaldyrǵan adam jáne qazaq bolyp qala bermek. Máselen, dúnıejúzilik Moda tarıhyn indete zerttegen Aleksandr Vasılev te «Eger bılikten qoldaý tapsa, Allanyń esimi men beınesi Qazaqstanda bir eskertkish turǵyzýǵa suranyp tur» degen sózdi beker aıtpaǵan bolar?! Derekti fılmniń tusaýkeserine jınalǵan áıgili adamdardyń osy máseledegi pikirleri bir jerde toǵysyp, arǵy atalarymyz álemdi batyrlyǵymen, bilim-ǵylymmen ǵana emes, modanyń eń joǵary minberine deıin kóterilgen Alla Elshin sııaqty qyzdarymen de moıyndatqan desip jatty.
Amandyq bolsa, aldaǵy ýaqytta Alla Elshin týraly derekti fılm onyń taǵdyrynda iz qaldyrǵan Fransııadan bastap, Qytaı, Reseı, AQSh, Ulybrıtanııa elderine sapar shegedi.
Osynyń bári neden bastalyp edi? Derekti fılm men kitap avtory Berlın Irıshev 1996 jyldan beri Fransııa memleketinde turady. Burynǵy dıplomatqa óz qandasy jaıly kitap jazý ıdeıasy kútpegen jerden paıda bolǵanyn buǵan deıin de baıandaǵanbyz. Ol 2018 jyldyń jazynda Parıjde qydyryp júrip, Alla Ilchýnnyń Leon Seıtlın salǵan portretin kórip, satyp alyp qazaqtarǵa maqtanyshpen kórsetpek bolady. Artynsha 60-qa kelgende ǵana ákesiniń qazaq ekendigin moıyndap ketken model týraly kitap jazýǵa sheshim qabyldaıdy.
Avtor kitapty jazý jáne derekter jınaqtaý barysynda mıstıkalyq oqıǵalar men sáıkestikterdiń óte kóp bolǵanyn aıtady. Bul da bolsa sán áleminde «shyǵys marjany» atanyp, erekshe jaratylysymen Eýropany ózine jalt qaratqan qazaq qyzynyń avtorǵa ári qandasyna degen tylsym qoldaýy bolsa kerek.
Berlın Kenjetaıuly kitap qurastyrylyp, derekti fılm túsirilip bitkenshe ózin bir tylsym jetektep, bárin úılestirgeni, bul da bolsa biz bilmeıtin qubylystar men «arýaq jebeıdi» degenniń bar ekenin aıtyp keledi.
Aqıqatyna kelsek, ómirden ótkenshe «Krıstıan Dıordyń qytaı modeli» atanǵan Alla Qýanthanqyzy Elshin patshaly Reseı men Qytaı birigip Harbınde temir jol salynyp jatqan kezde týyp, Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde Fransııada partızandyq etkenin, odan keıin Krıstıan Dıordyń №1 modeli bolǵany tarıhı dáleldermen dáıektelip keledi.
Áli de Alla Elshin týraly izdengen topty ári tánti etip, ári tańǵaldyrǵan derekter kezegimen tabyla bermek. Eń bastysy, onyń jalǵyz uly Mark de Dıýlmen de anasynyń qazaq qyzy ekendigin joqqa shyǵarmaıdy.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin áli esin jımaǵan álemge áıeldik náziktikti oraltaýǵa umtylǵan jas Krıstıan Dıordyń mýzasy týraly 1949 jyldan bastap árisi AQSh, Fransııa, Anglııa, Brazılııa, Japonııa, tipti Aýstralııanyń beldi basylymdary jarysa jazyp, sýretterin talasa jarııalaǵany tarıhtan belgili. Onyń ústine joǵaryda atap ótkendeı, Alla 1967 jyly Fransııa azamattyǵyn alǵanǵa deıin Eýropa ony «qytaı» dep bildi. Al endi myna dúnıeden ozarynda qazaq ekendigin moıyndap ótken model áli de talaı jumbaǵyn ózimen alyp ketkeni sózsiz. Biz Allanyń ómiri týraly ótken jyly barynsha retimen baıandap shyqqanbyz.
Máselen, 1963 jyly Women’s Wear Daily basylymynyń jýrnalısi: «Allany bári úlken qoshemetpen qarsy aldy. Onyń jumbaq aýrasy búkil kórsetilimdi erekshe kúıge bólep ketti. Ǵajaıyp beınesi meni baýrap alǵany sonshalyqty, ústelimnen ushyp kete jazdadym» dep jazady.
Al Alla Elshin týraly derekti fılmde onyń kózin kórgen Krıstıan Dıor men Iv Sen Loran sán úıleriniń baıyrǵy qyzmetkerleri, dostary, tanymal ónertanýshylar óte qyzyqty baıandaıdy.
Ne desek te, Eýropanyń moda álemine bólek bolyp kelip, erek bolyp ótken Alla Ilchýn sán áleminiń qaıta týmaıtyn tulǵasy týraly áńgime áli de tabylady.
ALMATY
