Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Serikbol Mýsınovpen kezdeskendegi maqsatymyz otandyq medısınanyń jańa bir belesi – memlekettik-jekemenshik seriktestikti engizý barysy týraly bilip, oqyrmandardy osy jaıdan habardar etý edi.
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń jaýapty hatshysy Serikbol Mýsınovpen kezdeskendegi maqsatymyz otandyq medısınanyń jańa bir belesi – memlekettik-jekemenshik seriktestikti engizý barysy týraly bilip, oqyrmandardy osy jaıdan habardar etý edi.
– Serikbol Rahymqanuly, sońǵy kezde Densaýlyq saqtaý salasyna memlekettik-jekemenshik seriktestik tetikterin engizý týraly jıi aıtylyp júr. Bul tetikterdiń engizilýi salanyń damýyna qalaı áser etedi?
– Álemdik jáne otandyq tájirıbelerdi taldaý, onyń ishinde Biryńǵaı Ulttyq Densaýlyq saqtaý júıesi sheńberindegi jumys tájirıbesi jekemenshik uıymdar basshylarynyń menedjment dárejesiniń joǵaryraq ekenine kóz jetkizip otyr. Memlekettik tapsyrysty jekemenshik uıymdarda ornalastyrǵan kezde, olardyń bıýdjettik qarajatty utymdy jáne oryndy jumsaıtyndary baıqalady. Bul qadam medısınalyq uıymdardy senimdi basqarýǵa, menedjment dárejesin arttyrýǵa, básekelestik ortany ary qaraı qalyptastyrýǵa jol ashady dep oılaımyn.
– Ár jańa nársege qoǵamnyń kúdikpen qaraıtyny, senimsizdik bildiretini belgili. Osy turǵyda memlekettik-jekemenshik seriktestik jaıly da alyp-qashpa áńgimeler bar. Buǵan ne deısiz?
– О́zińiz bilesiz, sońǵy kezde «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi iske asyrylyp, onyń nátıjesinde jeke sektordyń úles salmaǵy 17 paıyzǵa deıin ulǵaıdy. Al, memlekettik medısınalyq uıymdar uıymdastyrý – quqyqtyq formalaryn ózgertip, evolıýsııalyq kezeńderden ótýde. Iаǵnı, memlekettik mekemeler sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy memlekettik kásiporyndar men aksıonerlik qoǵamdarǵa aınalýda. Bul óz kezeginde jaýapkershiliktiń, ádildiktiń, naqtylyqtyń, qyzmetine qaraı baǵalaýdyń saltanat qurýyna jol ashty dep senemiz.
Kezinde bul júıe de synalǵan bolatyn. Biraq ýaqyt óte kele júıeniń tıimdiligi baıqalýda. Sol sııaqty, joǵaryda aıtylǵandaı, memlekettik – jekemenshik seriktestik tetikterin engizý de densaýlyq saqtaý salasyn joǵary deńgeıge kóteredi dep senemiz. Búgingi tańda memlekettik-jekemenshik seriktestik tetikteri arqyly júzege asyrylatyn nysandar tizimi (óńirler boıynsha) anyqtalýda. Bul tizim mınıstrlik saıtynda jarııalanatyn bolady.
– MJS tetigin qurýdaǵy negizgi maqsat qandaı?
– Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev 2010 jylǵy halyqqa arnaǵan Joldaýynda memlekettik-jekemenshik seriktestik tetigi memleket ekonomıkasyna jeke ınvestısııalardy tartýda úlken áleýet ekenin atap kórsetti. Jalpy memlekettik-jekemenshik seriktestik (MJS) ekonomıkalyq ósimdi yntalandyrý jáne jekemenshik sektordyń ekonomıkaǵa qatysýyn keńeıtý ádisi bolyp sanalady. Biz memlekettik-jekemenshik seriktestikti densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ınfraqurylymdyq jobalarǵa ınvestısııalar tartý, shaǵyn jáne orta bıznes úshin múmkindikterdi keńeıtý, sondaı-aq, halyqqa kórsetiletin medısınalyq kómektiń sapasyn jaqsartýdyń joly retinde qarastyrýdamyz.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi kóptegen halyqaralyq tájirıbelerdi zerttep kórdi. Memleket tarapynan qoldaý bolǵan jaǵdaıda memlekettik-jekemenshik seriktestikke bıznes ókilderiniń qyzyǵýshylyq tanytatynyn baıqadyq. Aıtalyq, Germanııada kelisilgen ınvestısııa somasy qamtamasyz etilip, memlekettik tapsyrys boıynsha mindettemeler oryndalǵan jaǵdaıda, memlekettik emdeý-profılaktıkalyq mekemelerdi ınvestorlarǵa az som aǵa satý tájirıbesi keńinen taraǵan. Sonyń nátıjesinde jekemenshik emdeý mekemeleriniń úlesi sońǵy 10 jyldyń ishinde 4 paıyzdan 22 paıyzǵa deıin artqan. Shvesııada jeke ınvestorlarmen arada memlekettik gospıtaldardy basqarý, jedel kómek kórsetý, zerthanalyq jáne ózge de medısınalyq qyzmetterdi kórsetý jóninde kelisimsharttar jasalady. MJS tájirıbesi engizilgeli beri rentgendik qyzmetter quny 50 paıyz, dıagnostıka jáne emdeýdi kútý ýaqyty 30 paıyz, jedel járdem quny 10 paıyz, zerthanalyq qyzmetter quny 30 paıyz tómendegen.
Avstralııada 50 gospıtal jekeshelendirilip, jańa aýrýhanalardyń dızaıny, qurylysy jáne olardy basqarýǵa jeke operatorlardy irikteý tájirıbesi qoldanylady. Kelisim 15 jyl basqarý, belgilengen baǵalar boıynsha barlyq azamattarǵa qyzmet kórsetý jáne medısınalyq qyzmet kórsetý sapasyn baqylaý sııaqty erekshe sharttardy qamtıdy. MJS ınstıtýtyn engizý nátıjesinde jańa emdeý-dıagnostıkalyq mekemelerdiń qurylysyna ketetin shyǵyn 20 paıyz, qyzmet kórsetiletin naýqastar sany 30 paıyz, emdeýdi kútý uzaqtyǵy 30 paıyz azaıǵan.
– MJS-ni saladaǵy ınfraqurylymdyq jobalarǵa ınvestısııalar tartý joly retinde sanaıtyndaryńyzdy aıtyp qaldyńyz. Bul kúnde osy jobalarǵa qyzyǵyp otyrǵan naqty ınvestorlar bar ma? Onyń ishinde sheteldik ınvestorlar týraly bilgimiz keledi.
– Aǵymdaǵy jyly 26 maýsymda QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde «Memlekettik-jekemenshik seriktestik arqyly densaýlyq saqtaý júıesine ınvestısııalar tartý» taqyrybynda semınar-keńes ótken bolatyn. Ol semınar – keńeske 100-den astam iri qazaqstandyq jáne sheteldik ınvestorlar, «Atameken odaǵy» Ulttyq ekonomıkalyq palatasynyń, Qazaqstan qurylys kompanııalary qaýymdastyǵynyń ókilderi, iri halyqaralyq qurylys kompanııalary qatysty. Olar memlekettik-jekemenshik seriktestikke qyzyǵýshylyq tanytýda. Naqty jobalar normatıvtik-quqyqtyq aktiler boıynsha jumystar aıaqtalǵannan keıin qarastyrylady.
– Qoǵamymyzdyń basqa salalarynda MJS boıynsha tájirıbe bar ma? Ol óz-ózin qanshalyqty aqtady?
– 2005 jyldan bastap Qazaqstan kólik jáne elektr energetıkasy salalarynda MJS jobalaryn iske asyrý boıynsha birqatar tájirıbe jınaqtaldy. Nátıjesinde memlekettik-jekemenshik seriktestik tetikterin jetildirý boıynsha qosymsha zańnamalyq sharalar qabyldaý qajettigi baıqaldy. Osyǵan oraı aǵymdaǵy jyldyń shildesinde Memleket basshysy MJS-niń jańa túrlerin engizýge, olardy qoldaný salalaryn keńeıtýge baǵyttalǵan «Memlekettik-jekemenshik seriktestik máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Zańyna qol qoıdy.
Zańda engizilgen ózgerister sapaǵa qatysty tıisti talaptardy saqtaı otyryp, belgilengen merzimde densaýlyq saqtaý nysandaryn salýǵa ınvestorlardy yntalandyrýǵa múmkindik beredi. Ári qaraı ınvestısııalyq qana emes, konsessıonerdiń paıdalaný shyǵyndaryn jáne basqarýǵa ketetin syıaqy tólemderiniń ornyn tolyqtyrý arqyly halyqqa sapaly medısınalyq qyzmet kórsetýge bolady. Sonymen qatar, saqtandyrý, konsessıonerlerge qoıylatyn biliktilik talaptary jeńildetiledi. Baıqaý eki kezeńde ótkizilip, memlekettik múlikti senimdi basqarýǵa berýdiń biregeı tártibi bekitiledi.
– Ol zańda MJS úrdisine qatysatyn taraptardyń múddesi qanshalyqty eskerilgen?
– Tutynýshylar men turǵyndar MJS-niń negizgi benefısıarlary retinde qarastyrylyp, «baǵa – sapa» ońtaıly ara qatynasynda tabys taba alady. Sondaı-aq, MJS jańa jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beredi, bul memlekettiń serpindi damýy úshin óte mańyzdy.
Jeke sektor úshin jańa ınvestısııalyq múmkindikter jasalyp, tıisinshe tabys tabýdyń jańa joldary paıda bolady. Olar táýekeldi memleketpen birge bólisip, iri jobalardy basqarýda tájirıbe jınaqtap, jeke kásipkerliktiń damýyna yqpal etedi.
Investor úshin zańnamada qarastyrylǵan sharalardy iske asyrý uzaq merzimdik ınvestısııalar úshin tartymdy sharttarǵa jol ashady. Investorlar turǵyzylǵan nysan konsessııa kelisimsharty men paıdalaný merzimi aıaqtalǵannan keıin memlekettiń ıeligine beriletin «BOT» (Built-Operate-Transfer, «Qurylys-paıdalaný-berý») úlgisimen ǵana emes, nysandy memleketke ótkizýdi qarastyrmaıtyn jáne konsessıonerge ózi turǵyzǵan obektini shekteýsiz paıdalanýǵa múmkindik beretin «BOO» (Built-Own-Operate, «Qurylys-ıelený-paıdalaný») úlgisindegi jobalaryn iske asyra alady.
Sonymen qatar, áleýetti ınvestorlar úshin qyzyqty tustardyń biri – memlekettik-jekemenshik seriktestik jobalaryna jeke nemese zańdy tulǵalar birlestigi, ıaǵnı konsorsıýmdardyń qatysa alatyny. Bul óte mańyzdy, óıtkeni, MJS jobalary kóbinese jeke ınvestorlar tarapynan úlken qarjylaı salymdar salýdy talap etedi. Konsorsıýmdar qurý múmkindigi ınvestorlarǵa kúsh-jigerlerin, tájirıbelerin, bilimderi men biliktilikterin biriktirýge, sóıtip, tabysty jobany iske asyrýǵa múmkindik beredi. Qurylatyn konsorsıým ishinde ınvestorlar óz ókilettilikterin bólise alady, mysaly qurylys salasynda mol tájirıbesi bar iri qurylys kompanııasy ozyq medısınalyq klınıkamen, ujymdarmen nemese saqtandyrý ınstıtýtymen birigedi.
Áńgimelesken
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Astana.
