Aımaqtar • 29 Aqpan, 2020

Soǵysqa qatysqandardyń elektrondy derekter bazasy

196 retkórsetildi

Soltústik Qazaqstan oblysynyń arhıvi Sáýle Málikovanyń basshylyǵymen respýblıkamyzda alǵashqy bolyp Uly Jeńistiń 75 jyldyǵynyń qurmetine oblys aýmaǵynan 1939-1945 jyldary áskerge shaqyrylǵandardyń «Sizder bizdiń esimizdesizder!» degen atpen tolyq elektrondy tizimin qurastyryp shyǵardy.

Oǵan oblystyń burynǵy aýmaǵynan Qyzyl Armııa qataryna shaqyrylǵan 70 myńnan artyq bozdaqtar engen. Elektrondyq bazaǵa áskerge alynǵandar týraly arhıvterge túsken barlyq derekter engizilipti. Sonymen birge olardyń aman kelgenderi, qaıtys bolǵandary jáne habarsyz ketkenderi  júıelengen.

Osy kúnge deıin, belgili derekterge qaraǵanda, Qazaqstannan soǵysqa barlyǵy 1 mln 196 myń 164 adam alynǵan eken. Al sol kezdegi respýblıka halqynyń bala-shaǵany, áıelderdi, kempir-shaldardy qosa eseptegendegi jalpy sany 6,5 mln adam. Bul, barlyq kámelet jasyndaǵy erkek kindikti, sonymen qosa júzdegen myń qyzdar da Otan qorǵaýǵa attanǵan degen sóz. Bulardyń ishinde eńbek armııasyna alynǵandar sany joq. Maıdan dalasynda qaza bolǵandar men habarsyz ketkenderdiń sany 630 myń. Demek - áskerge alynǵandardyń jartysy joq bolǵan degen sóz.

Al Soltústik Qazaqstan oblysynan 1939 jyldan bastap barlyǵy 91 myń 5 adam áskerge shaqyrylǵan eken. Sonyń da qaq jartysy joq bolǵan. Elektrondy derekter bazasynda olardyń qanshasy qaı aýdannan jáne Petropavl qalasynan shaqyrylǵany bólinip kórsetilgen. Sonyń bári qazirgi oblys aýmaǵyndaǵy 13 aýdannyń arhıvterinen tirnektep jınalǵan. Ázirge 70 myńynan artyǵynyki tolyq, qalǵandarynyń derekteri jınalýda.

Osy derekterge qaraǵanda Qazaqstanda qurylǵan barlyq áskerı quramalarǵa soltústikqazaqstandyqtar da alynǵan eken. Shekaradan sheginý, Brest qorǵany úshin shaıqastarǵa da bizdiń 1939-1940 jyldary áskerge alynǵan jerlesterimiz qatysypty. Atap aıtqanda soltústikqazaqstandyq shekarashylar Q.Abdrahmanov pen V.Lobanovtyń, atqysh Q.Imanqulovtyń, pýlemetshi E.Kachanovtyń, mınometshi V.Fýrsovtyń, zeńbirekshi Ǵ.Jumatovtyń jáne taǵy basqalarynyń súıekteri osy Brest qamalynda qalǵan.

Al 314-shi atqyshtar dıvızııasy negizinen Petropavl qalasynyń turǵyndarynan turǵan. Bul dıvızııa Lenıngrad, Baltyq boıy, Polsha men Chehoslavakııa jerlerindegi shaıqastarǵa qatysqan. Osy dıvızııa Soltústik Qazaqstan aýmaǵynda qurastyrylǵan eń úlken áskerı qurama. Elektrondy derekter bazasynda onyń barlyq jaýyngerleri týraly derekter tolyq jınaqtalǵan.

Soltústikqazaqstandyqtar keıin «General Panfılov atyndaǵy 8-shi gvardııalyq dıvızııa» ataǵyn alǵan ataqty 316-shy atqyshtar dıvızııasynyń quramyna da alynǵan. Olardyń sany tipti tórt myńnan asady eken. Krıýkovo men Volokalamsk baǵytyndaǵy soǵystarǵa qatysyp, eren erlik kórsetkenderdiń qatarynda mysal úshin aıtar bolsaq E. Feıge, S.Iýdın, E.Hrýshev, G. Kabardın jáne t.b. bolǵan.

Aqmola qalasynda qurylǵan 29-shy atqyshtar dıvızııasynyń qatarynda basqalarmen qatar Esil aýdanynyń Jekekól aýylynyń týmasy Májken Ǵabbasov aǵamyz da bolypty. Bul kisi soǵystan kapıtan shenin, birneshe orden-medal alyp oralyp, keıin oblys kóleminde iri qyzmetter atqarǵan. 29-shy atqyshtar dıvızııasynyń ózi Stalıngrad maıdanynda kórsetken erligi úshin «72-shi gvardııalyq» degen ataq alǵan.

Elektrondy derekter bazasy Soltústik Qazaqstıannan shyqqan Keńes Odaǵy Batyry men Dańq ordeniniń tolyq kavaleri ataǵyn alǵandardyń da tolyq tizimin kórsetken. Batyrlardyń tolyq tizimine qaraǵanda Soltústik Qazaqstannan 55 Batyr jáne 11 Dańq ordeniniń tolyq kavaleri shyqqan. Batyrlardyń arasynan T.Pozolotın podpolkovnık, tank polkynyń komandıri, Á.Dosmuhambetov aǵa leıtenant, rota komandıri, Jálel Qızatov leıtenant, vzvod komandıri bolǵan. Qazir soltústikqazaqstandyqtar dańqty jerlesteriniń atyna aýyl men qala kóshelerin, oqý oryndaryn, mektep attaryn bergen.

Soltústikqazaqstandyq arhıv qyzmetkerleri II Dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan jerlesterimizdiń esimderin osylaı jańǵyrtýdy qolǵa alǵandary quptarlyq is. Mundaı isti barlyq oblystar qoldasa nur ústine nur bolary sózsiz.

Soltústik Qazaqstan oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Muńǵa toly minájat

Rýhanııat • Búgin, 15:19

Dosy úshin jolǵa shyqqan jankeshti

Rýhanııat • Búgin, 15:15

Sahnadaǵy Abaı beınesin kim qalaı somdady?

Rýhanııat • Búgin, 13:59

Senatta halyqaralyq qujat qaraldy

Parlament • Búgin, 12:39

Shyǵarmashylyqta shekara joq

Rýhanııat • Búgin, 12:25

«Esil tasyp barady jardan asyp...»

Aımaqtar • Búgin, 12:03

Dárigerlerdi demegen darhandyq

Aımaqtar • Búgin, 10:57

Poıyzdar aýrýhanaǵa aınalmaq

Álem • Búgin, 10:55

Uqsas jańalyqtar