О́ńirimizdegi aýylda bolǵan osyndaı bir sumdyq jaǵdaıdan soń, anyq-qanyǵyna kóz jetkizý úshin jolǵa shyqtyq. Maıqaraǵaı shalǵaıdaǵy aýyl, qalyń qasat qardyń arasymen aýylǵa jetýimizdiń ózi uzaqqa sozyldy.
Oqıǵanyń qalaı bolǵanyn mektep dırektory Kúlderaı Qasqyrbaevanyń ózinen estip-bildik. Mektepte óndiristik tájirıbege kelgen qyz óziniń týysy, mektep dırektorynyń úıine ornalasady. Aýylǵa kelgen kúni de sol 25-shi aqpan eken.
Jas qyz 25 aqpan kúni túngi saǵat 23-ter shamasynda úıinen shyqqan, al, polısııa qyzdyń 23.30 –da zorlanǵany týraly málimet berdi.
– Oqıǵa bolǵan túni siz qaıda boldyńyz? Jas qyz tún ishinde sizdiń úıden nege shyǵyp ketken? – degen suraǵymyzǵa mektep dırektory:
– Men túnde jylý qazandyǵyn tekserý úshin mektepke kelip-ketip júremin. Osy túni de mektep janyndaǵy jylytý qazandyǵy mańaıynda júrgenmin. Aınalasy bir jarty saǵattyń ishinde osyndaı jaǵdaı boldy, – deıdi Kúlderaı Qasqyrbaeva.
Mektepte 8 beınekamera ornatylǵan. Dırektordyń bólmesinde de tur. Biraq túsken kadrlar qondyrǵynyń sıpatyna qaraı saqtalmaı óship qalady eken. Sol túngi oqıǵa da beınekameraǵa túspegen.
Al mektep aýlasyna shyqqanymyzda kórgenimiz tipti qorqynyshty kórinis: aınala qańyraǵan, bos qalǵan úıler, keıbiriniń esik-terezesi bekitilgen, jabylǵan. Jas qyz tún ishinde úıden shyǵyp, dırektor ápkesin izdep kele jatqan jolda, dál mekteptiń janynda qasqóıdiń qolyna túsken. Sol jerden mekteptiń dál janyndaǵy ańǵal-sańǵal álgi úılerdiń birine súırep áketken!..
– Aýyl ishinde de, mekteptiń kireberis esik aldynda da shamdar jarqyrap janyp turady, – deıdi aýyl ákimi Saıfolla Ryskeldınov.
О́kinishke qaraı, sol jaryq shamdar da qaskóıge bóget bolmaǵanǵa uqsaıdy.
Tipti, sol túni jergilikti ýchaskelik polıseıler Arman Taıshın men D.Aǵalambektovter aýylda reıdte júredi. Kenetten aıdalaǵa qashyp bara jatqan qyzdy kóre salyp, qýyp jetedi. Sol sátte-aq, zorlyq oqıǵasynyń oryn alǵanyn bilip, kúdiktiniń sońyna túsedi.
Tájirıbeden ótýge kelgen qyzdyń aýylǵa kelgen kúni 25-shi aqpan dedik. Qyz negizi 20 qańtardan bastap aqpan aıynyń sońyna deıin óndiristik tájirıbeden ótýi kerek bolsa da, ol aqpan aıynyń sońynda kelgen.
Jas qyz bilim alatyn oblys ortalyǵyndaǵy pedagogıkalyq kolledjde stýdentterdiń tájirıbeden ótý kestesi qalaı «bekitilip», «maquldanatyny» da osydan-aq baıqalatyndaı.
Al jap-jas qyzǵa aıýandyq jasady degen jigitti Maıqaraǵaı, Merǵalym aýyldarynyń turǵyndary túgel biledi. Bilgenderimen, taǵy da artyq- aýyz birdeńe deýge jasqanady.
–Biz ony túzeldi, endi durys jolǵa tústi, araq ishpeıdi dep aldanyp qalyppyz. Qaıdan bildik bulaı bolaryn? – deıdi aýyl jigitteri.
Eki aýylǵa da atyshýly jigit kórshi Merǵalym aýylynan Maıqaraǵaıǵa kelip-ketip júredi. О́zi jumyssyz. Buryndary mal urlyǵyn jasady degen kúdikpen birneshe ret ustalǵanymen, eki jaqty kelisimmen aýylǵa qaıta oralyp otyrǵan.
Aýyl ákimi Saıfolla Ryskeldınovtiń aıtýynsha, aýyldyq aýmaqta Maıqaraǵaıdaǵy 75 úıde – 278, Merǵalym aýylyndaǵy 91 úıde 391 adam turady. Aýyldyq aýmaqta «Ertis ormany» Maıqaraǵaı orman sharýashylyǵy ornalasqan.
Aýyl mektebi bolsa, óte eskirgen, kúrdeli jóndeý kórmegen, 3-shi qabaty bos tur. Aınalasy toly qańyraǵan bos úıler. Mektep oqýshylarynyń qaýipsizdigin kimder oılaıdy? Eger de 8 beınekameranyń biri mekteptiń kúzetshisiniń aldynda turǵanda, múmkin osyndaı jan túrshigerlik jaǵdaı oryn almas pa edi?
Aýyl jastary voleıbol oınaıtyn tóbesinen sý aǵatyn mektep sport zaly da ábden tozyp tur eken.
Aýyl turǵyndary zorlyq oqıǵasy oryn alǵan jaǵdaıdan keıin endi mektebimizge jas muǵalimderdiń kelmeýi de múmkin dep otyr. Jas qyzdyń zorlaný oqıǵasy óńirdegi bilim basqarmasyna, aýdandyq bilim bólimderine úlken syn bolar. Bul baqylaýsyzdyq. Jaýapkershilik, qaýipsizdik máseleleri eskerilmegen. Shalǵaı aýyldardaǵy shaǵyn mektepterge degen solǵyn kózqarastyń kesiri.
Aýdandaǵy 23 shaǵyn aýyl mektebiniń balalaryn oqytatyn aýdan ortalyǵynan ınternat ashý máselesiniń ýaqyty da jetip tur qazir. Mysaly, shaǵyn delinetin Maıqaraǵaı mektebinde 1-11 synyp aralyǵynda 49 oqýshy bilim alsa, 19 muǵalim sabaq beredi. Sonda 11 synypta – 4-aq oqýshy. Mektep janyndaǵy baqshada –12 bala bar. Oqýshylardyń qataryna ońtústikten kóship kelgen otbasylardyń 17 balasy qosylǵan. Byltyr «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy aıasynda 6 jas muǵalim kelipti.
Biraq kóship kelýshiler mekteptegi bilim sapasyna kóńilderi tolmaıtyndaryn, pán muǵalimderiniń qajettigin jetkizdi. Matematıka pániniń aptasyna bir ret ótken kúnderi de bolypty. Shaǵyn mektepterdiń tynys-tirshilikterine qaı jaǵynan bolsyn qatań baqylaý, talap pen tártip kerek ekendigin, dırektorlar tańdaýyndaǵy máseleni – Maıqarǵaı aýylyndaǵy jaǵdaı bir-aq kúnde kórsetip berdi.
Biz Maıqaraǵaıdan qaıtarda,
aýdan ortalyǵyna kelip Aqqýly aýdanynyń ákimi Abzal Balǵabaevpen de jolyqtyq.
Ákim alda atqarylar asqaraly ister týraly baıandady.
– Árıne, Maıqaraǵaıdaǵy oryn alǵan oqıǵa óte ókinishti jaǵdaı. Endi bıyl aýyldyń joly jóndeledi. Mektepke qujattar daıyndalýda, shatyryna, ishi-syrtyna kúrdeli jóndeý jasalýy múmkin. Al eski, bos úılerdi aýdandyq kommýnaldyq sharýashylyq bólimderi jóndep, esik-terezelerin jabady, – dedi
aýdan ákimi.
Bizdiń kózimizshe, aýdandyq oqý bóliminiń bastyǵy Ersin Erjanovqa beınekamerany mektep kúzetshisi otyratyn jerge ornalastyrýdy,
aýdan kóleminde óndiristik tájirıbeden ótýge kelgen, keletin stýdentterdiń tizimin jasaýdy tapsyrdy.
Qazir 19 jastaǵy qyzdy zorlaǵan er adam qamaýǵa alyndy. Bul týraly BAQ ókilderimen bolǵan jıynda oblystyq polısııa departamenti bastyǵynyń orynbasary Eldar Ábdikenov málim etti. – Oqıǵa 25 aqpan kúni, túngi saǵat 23:30-da oryn alǵan, – dedi Eldar Ábdikenov. – 26 aqpan kúni tańerteń aýdandyq polısııanyń kezekshi bólimine azamatsha aryz túsirdi. Bir táýlik ishinde polısııa qyzmetkerleri kúdiktini kórshi aýyldan qolǵa túsirgen.
Qazir qyz zorlaý faktisine sáıkes Qylmystyq kodekstiń 120 jáne 121 baptary boıynsha sotqa deıingi tergeý júrgizilýde.
Birqatar saraptama taǵaıyndaldy. Jaǵdaı departament basshysynyń tolyq baqylaýynda. Maıqaraǵaı aýylynyń 30 jastaǵy turǵyny óz kinásin moıyndap otyr. Kýágerler de bar.
Eldar Ábdikenov er adam men jábirlenýshi qyzdyń tanys bolmaǵanyn aıtty. Sonymen qatar kúdiktige qatysty osy ýaqytqa deıin basqa da sot isteri qozǵalǵan.
– Kúdikti adamǵa qatysty 2010 jyly seksýaldyq sıpattaǵy zorlyq-zombylyq áreketterin jasaǵany týraly shaǵym túsken. Alaıda aryz jazylmaǵandyqtan sot isi qozǵalmaǵan.
Al 2017 jáne 2018 jyldary mal urlyǵyna baılanysty jaýapqa tartylyp, qylmystyq ister sotqa jiberilgen. Keıin eki taraptyń ózara kelisimge kelýine baılanysty bul ister toqtatylǵan, – dedi polısııa departamenti bastyǵynyń orynbasary.
Maıqaraǵaıdaǵy oqıǵa aýyldaǵy ózekti máselelerdiń biri ekenin kórsetip bergendeı. Birinshiden, birneshe ret isti bolǵan kisiniń baqylaýdan tys qalǵan. Ekinshiden, bolashaq urpaq tárbıesine degen nemquraıdylyq mekteptiń jaı-jaǵdaıynan kórinedi. Úshinshiden, aýyldaǵy halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy kóńil kónshitpeıtini kórinip tur. Osyndaı ózekti máselelerdiń túıini tarqatylmaı, urpaǵymyz alańsyz ómir súredi dep aıtý qıyn.
Pavlodar oblysy,
Aqqýly aýdany,
Maıqaraǵaı aýyly
