Rýhanııat • 11 Naýryz, 2020

Baýbek batyr ulyqtalsa

304 retkórsetildi

Elbasynyń Rýhanı jańǵyrý qaǵıdasy ár júrektiń kómbesindegi janartaýdy túrtkilep oıatýymen qundy bolyp otyr. Osy turǵyda batyr Baýbek Bekmyrzaulynyń bıylǵy eki júz jyldyq mereıtoıyna baılanysty tyń usynys-pikirlerin alǵa tartyp júrgen Qabıbolla Shaıahmetovtiń eńbegin eskergen jón.

Aldymen Baýbek batyr kim? Qysqasha toqtalaıyq. Ǵulama tarıhshy Ermuhan Bekmahanov «Qazaqstan HIH ǵasyrdyń 20-40 jyldarynda» atty monografııa­synda: «Kenesary shaqyrǵan ke­ńeske ártúrli rýlardyń ókilderi jınaldy, atap aıtqanda, keńeske myna adamdar qatysty: begimbet rýynan – Iman, Táýke batyr, arǵynnyń tólek tarmaǵynan – Jáýke batyr, qaraýyl rýy­nan – Baýbek, kereı rýynan – Qoshqarbaı batyr, tórtqara rýy­nan – Baıgeldi jáne Áıger, berdi rýynan – Súgir­baı. ...Ke­ńeste Torǵaı men Yrǵyz aýda­nyn tastap ketý týraly she­shim qabyldandy», dep jazdy. Mi­ne, kileń yǵaı-syǵaılardyń sa­natynda atalǵan Baýbek batyr Han Kene basqarǵan kóterilistiń aqyryna deıin qatysyp, erjú­rek­tigimen, adaldyǵymen, tereń parasattylyǵymen kózge túskeni tarıhtan belgili.

Baýbek batyrdyń kózsiz erligi, maqsat pen murat jolyndaǵy qaısarlyǵy haqynda elimizdiń kóptegen qalamgeri tyń derektermen ádiptelgen shyǵarmalar jazdy. Nemese ult tarıhyna qatysty eńbekterinde onyń eren bolmysyna qatysty shynaıy túıinder jasaldy. Aıtalyq, jazýshy I.Esen­berlınniń «Qahar» romanyn­da Kenesary batyrlarynyń sho­ǵyrynda Baýbek bahadúrdiń shalt qımyldy kúreskerligi keremet kelbetteledi. Elimiz táýelsizdik alǵannan keıin bul taqyryp aıasy keńeıe tústi. Solardyń ishinde jýr­nalıst A.Baıjanovtyń «Kene­sary han men Bektaýyl Baý­bek» at­ty derekti hıkaıatyn erekshe ataı­myz. Aqyndar Q.Aman­jol­dyń, Q.Myrzabektiń batyr nar­keskendigin jeli etken jyrlary oqyrmandar kóńilinen shyqty. Basqa da týyndylar kórikti oılarymen kókeıde saırap tur. Báriniń dittegeni – Baýbekteı batyrdyń búgingi el egemendiginiń qaınar bas­taýyndaǵy sheshýshi urystarǵa qaty­syp, janyn pıda etkenin búgingi urpaqqa nasıhattap, úl­gi etý. Osydan eki jyl buryn shyq­qan «Jaq­synyń jaqsysy Baýbek batyr» degen ujymdyq eńbek te sony maqsat etedi.

Jaqsy aýdanynda kindik qany tamǵan Baýbek batyr Reseıdiń Túmen gýbernııasynyń Esil ýezine 16 jylǵa jer aýdarylyp, sonda dúnıeden ozady (1820-1884 j.j.). 2015 jyly joǵaryda esimi atalǵan Q.Shaıahmetov bastaǵan baba urpaqtary Túmenge baryp, Baý­bek batyrdyń zıratyn ta­ýyp, basyna belgi ornatty. Elorda irge­sindegi Qosshy aýylynyń bir kóshesi batyr esimimen atalady. Osy tusta aıta keterlik bir jaıt, 1993 jyly batyrǵa as berilip, tý­ǵan jerine kesene salynǵanynyń kýási bolǵan edik. Qazir ol kesene joldan qııastaý, on shaqyrymdaı qashyqtyqta qalǵan. Aýyl ydyrap ketti. Soǵan baılanysty ­batyr urpaqtary Kenesary hannyń batasyn alǵan ári senimdi serigi bolǵan Baýbek batyrǵa eskertkish ornatylýyn qalaıdy. Jáne onyń turǵyzylatyn jeri Qıma aýdanynan shyǵa beristegi Jaqsy men Jarqaıyńǵa burylatyn kúre tas joldyń qaptalyndaǵy qyrattyń naq tósine kóterilgenin jón dep biledi. Osy oılaryn hattama toltyryp tııanaqtap Aqmola oblysynyń ákimdigine jóneltipti.

Álginde aıttyq, bıyl Baýbek (Bekmyrzauly) batyrdyń tý­ǵanyna 200 jyl tolady. Erlik – elge mura. Endeshe Táýel­sizdigimizdiń tuǵyryn tikteý jolynda janyn qıǵan erge eldik qurmet kórsetilgeni saýapty is bolmaq. Tıisti mekemeler bul oıdy qup alsa ıgi.

 

Qaısar ÁLIM,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri

Sońǵy jańalyqtar

Aınurdyń ádemi álemi

Rýhanııat • Búgin, 14:13

Atyraýda 700-ge jýyq ekspress-test bar

Aımaqtar • Búgin, 14:07

Memleket qoldaýy eńse kótertti

Aımaqtar • Búgin, 13:25

Qyzylorda: Naýqastardyń jaǵdaıy qalypty

Koronavırýs • Búgin, 13:21

«Barysqa» daýys bereıik!

Sport • Búgin, 13:15

Almatyda indet oshaǵy qaıta kóbeıdi

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Sý tasqynyna qarsy áreketter bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 13:00

Juqpaly aýrýlar jaıly jaýhar fılmder

Rýhanııat • Búgin, 12:50

Almatyda onlaın jattyǵý ótedi

Sport • Búgin, 11:51

Jalǵan aqparat taratqan muǵalim ustaldy

Koronavırýs • Búgin, 11:45

Túrkistan: Kásipkerlerdiń kómegi kóp

Aımaqtar • Búgin, 11:13

Naýqastyń jeke deregin kim taratty?

Aımaqtar • Búgin, 10:59

Aqyn Amanhan Álimuly dúnıeden ótti

Rýhanııat • Búgin, 10:53

Qaıyrymdylyq aksııasynyń aýqymy keń

Aımaqtar • Búgin, 09:40

Shekteý sharalary qatań saqtalýy tıis

Koronavırýs • Búgin, 09:18

Meıirlannyń músinderi

Rýhanııat • Búgin, 08:05

Memleket basshysynyń qamqorlyǵy

Qoǵam • Búgin, 07:50

Kúı qudireti

Rýhanııat • Búgin, 07:43

Daýys galereıasy

Rýhanııat • Búgin, 07:39

Uqsas jańalyqtar