Elbasy • 19 Naýryz, 2020

Tutas túrkini taǵylymǵa shaqyrǵan tulǵa

247 retkórsetildi

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń álemdik syn-tegeýrinderdiń aldyn alyp, halyqty kemel keleshekke bastaýy bizge qazaqstandyq damý jolynyń irgetasyn bekemdeýge múmkindik berdi. Elimizde tuńǵysh ret strategııalyq josparlaý nátıjesi engizilip, etnosaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimniń erekshe modeli qalyptasty jáne qarjy júıesi ózgertildi.

Memleket jańa zamannyń kadrlaryn daıyndaýǵa erekshe mańyz berdi. Ol eldiń jetistigi adam kapıtalymen tyǵyz baılanysty ekenin udaıy aıtyp keledi. Qazaqstannyń bolashaq ǵalymdarynyń múmkindikterin jańa beleske shyǵarý úshin turaqty túrde tyń baǵdarlamalar júzege asyrylýda. Osynyń bári Nursultan Nazarbaevtyń eren eńbeginiń jemisi.

1995 jyly akademıkter biraýyzdan El­ba­syn UǴA akademıgi etip saılady. Ǵylym doktory, professor dárejesi bar. Keıinnen ǵalymdar N.Á.Nazarbaevtyń ǵylymı jumystaryn, atap aıtqanda, Keńes Odaǵynan qalǵan josparly ekonomıkadan naryqtyq ekonomıkaǵa ótýdiń tıimdi joldaryn zertteý arqyly olardy bútin bir memlekettiń kóleminde iske asyryp, qoldanysqa engizgeni úshin 2011 jyly UǴA Jalpy jınalysynda oǵan «Ǵasyr ǵulamasy» ataǵy men tósbelgisi tapsyryldy. Elbasynyń nusqaýymen Fransııa, AQSh, Ulybrıtanııa sekildi órkenıetti elderdiń ulttyq ǵylym akademııalarynyń úlgisine kóshtik.

Biz ásirese, Elbasynyń túbi bir túrki jurtynyń yntymaqtastyǵyn artty­ryp, birligin bekemdeýge aıbyndy úles qos­qanyn erekshe aıtýymyz kerek. Tutas túrki dúnıesi Qazaqstandy atajurt dep esep­teıdi. Onyń sebebi – kóptegen ǵa­syr boıy birinshi Túrik qaǵanaty, ekinshi Túrik qaǵanaty, odan keıin Altyn Orda, odan soń Aq Orda – bári túrki dúnıesiniń memleketteri bolyp esepteledi. Sol qurylǵan memleketter­diń negizin quraıtyn rý-taıpalar keıin Qazaqııa degen memleketti qurdy. Tarıhtan tereń taǵylym alǵan Nazarbaev baýyrlas halyqtardyń birligin qashan da bıik satyǵa qoıdy. 1991 jyly Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Túrkistan qalasyn ári qaraı damytý, jandandyrý úshin sol jerde A.Iаssaýı atyndaǵy Túrkistan memlekettik ýnıversıteti ashyldy. Ol kúnderdiń barlyǵy qazir estelikke aınalyp barady. Keńes Odaǵynan bólingen memleketter táýelsizdiktiń arqasynda ulttyq qundylyqtaryn túgendeı bastady. Tashkentte Islam Karımov Túrkistan ýnıversıtetin qurmaqshy boldy. Eger ol joba júzege asyp, Túrkistan ýnıversıteti О́zbekstannyń aýmaǵynda salynsa, onda bul tarıh aldyndaǵy úlken ádiletsizdik bolar edi. Túrkistan ýnıversıteti túrki halqynyń dińgegi, qarashańyraǵy bolǵan Qazaqstanda, onyń ishinde Túrkistanda ashylýy kerek. Elbasy bul saıasatty óte jaqsy túsindi. Men sol ýnıversıtettiń birinshi rektory boldym. Sarapshylardyń boljamy boıynsha dúnıede 240 mıllıonnan astam túrki bar. Osylardyń basyn qosý úshin árbir memleketke – qazaq-túrik ýnıversıtetine kvota berdik. Saha Respýblıkasy, Tatarstan, Chývash, Altaı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan, Ázer­baıjan, Túrkııadan stýdentter keldi. Ondaǵy maqsatymyz – bizdiń Elbasy­myzdyń usynysymen túrki dúnıesiniń basyn qosý boldy.

 Tarıhtyń qıly soqpaǵynan ótken qıyn kezeńge qaramastan memleket tizginin óz qolyna alǵan Tuńǵysh Prezıdentimiz óziniń sarabdal saıasatynyń arqasynda kemel keleshekke kerýen tartqan egemen elimizdi talaı belesten aman alyp ótti. Halyq sendi. Elbasy ol senimdi aqtaı bildi. Qıyn kúnderde memleketti aıaǵynan tik tur­ǵyzdy. BUU-ǵa múshe boldyq. Túrki álemin­de de aýyzbirshilikti saqtap, jahanǵa úlgi bol­ǵanymyzdy joǵaryda aıttym. Elbasynyń úlken jetistikteriniń biri – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurýy. Bul ıdeıa uzaq ýaqyt boıy talqylanyp júrdi. Áıtpese, Reseı óziniń agressııalyq saıa­sa­t­yn toqtatpas edi. Yntymaǵy jarasqan eldiń tútini de túzý shyǵady. Qazaqstannyń jańa tarıhy bastaldy. Bul tarıhta Nursultan Nazarbaevtyń alatyn orny da, róli de aıryqsha!

Jalpy, dúnıe júzi Elbasynyń beıbit­shilik jolynda jasaǵan erligin joǵary baǵalaýy tıis. Bul Prezıdenttiń ǵana bedelin kótermeıdi. Qazaq halqynyń da mereıin ústem etetin dúnıe. Qazaq halqy – beıbitshil el. Bolmysynyń ózi solaı. Eshkimdi jat dep sanamaıdy. Alys joldan jolaýshy kele jatsa, ony attan túsirip, sýsyn beretin de qazaq. Qonaqjaı halyq­tyń tirshiligi de myǵym, berekesi de mol.

Qazaq halqynyń betkeustar tulǵasy, álemdik dárejedegi lıder, ultymyzdyń Kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev naǵyz jasampaz qaıratker. Táýelsizdik tizginin ustap, el bılep, dana da parasatty sheshim­der qabyldap, álem deńgeıinde aty moıyn­dalǵan azamatty qalaı ardaqtasaq ta jarasady.

 

Murat JURYNOV,

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti, akademık

 

Sońǵy jańalyqtar

Betperde kıgen kóktem - 6

Qoǵam • Búgin, 17:09

D dárýmeni - ınfeksııalardyń «jaýy»

Koronavırýs • Búgin, 16:47

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Azııanyń ahýaly qandaı bolmaq

Ekonomıka • Búgin, 15:23

Olar úı betin kórmeı kúresýde

Aımaqtar • Búgin, 14:42

Karantın kartınasy (Trıptıh)  

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Kókshetaýda «Aseptdezın» shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 12:48

Almatydaǵy naýqastardyń jaǵdaıy baıandaldy

Koronavırýs • Búgin, 12:41

Haram nıet indeti

Aımaqtar • Búgin, 12:21

Atyraý: Depýtat kórsetken demeý

Qazaqstan • Búgin, 12:14

Atyraý: 1300 turǵyn testten ótti

Aımaqtar • Búgin, 11:45

Uqsas jańalyqtar