El tarıhynyń eńseli belesi

«Jalpy, Elbasy asa mańyzdy másele qozǵalardyń aldynda Úndeý jarııalaıdy. Keshegi Úndeýin tarıhı sát dep sıpattady. Nesimen tarıhı sát dep oılaısyz?» degenine oraı: «Rasynda da, biz tarıhı sát degen uǵymdy jıi qoldanyp jiberetinimiz bar, keıde ol oryndy bolady, keıde artyqtaý bolady. Al osy kúnder, osy táýlikter shyn máninde Qazaqstannyń arǵy-bergi tarıhyndaǵy asa mańyzdy tarıhı sát. О́ıtkeni keshe, 2019 jyldyń 19 naý­ry­zyn­da Elbasy Nursultan Nazarbaev ózi­niń ókilettiligin toqtatatynyn jarııa etti. Búgin taǵy da bir úlken oqıǵa bolmaqshy. Konstıtýsııaǵa sáıkes Elbasy ókilettigin toqtatýyna baılanysty Prezıdent qyzmetine kirisetin Qasym-Jomart Toqaev ant qabyldamaqshy. Munyń bári tarıhı sátter», deppiz. Iá, 2019 jyldyń 19 naýryzy el tarıhynyń eren belesi edi.

Telearnadan sol suhbat berilgen kúni Qasym-Jomart Toqaev Konstıtýsııaǵa sáıkes Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda Memleket basshysy retinde ant qabyldap, Prezı­dent qyzmetine kiristi, Qazaqstannyń bolashaqtaǵy beınesi jaıynda, el týraly, Elbasy týraly keńinen tolǵap sóz sóıledi. Ol kúni Qazaq eli taǵy bir bıikke kóterildi. Eldiktiń eseıýiniń kezekti saltanatyna kýá boldyq. Elbasy týraly sóz Elbasynyń ózinen buryn eldiń ózine kóbirek kerek edi. Sol sóz aıtyldy. Kóptiń kóńili ornyna túsirildi. Saıasattaǵy sabaqtastyqtyń saqta­latyny, alda da alǵa umtylaty­nymyz utymdy túsindirildi.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­zıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń sózinde aıtylǵan baǵalardan keıin Elbasy eńbegine baılanysty pikir qosý qıyndap ta qalǵan edi. Degenmen, jaqsynyń jaqsylyǵyn aıtyp, nuryn tasytý – parasat paryzy. Nursultan Nazarbaevtyń adamzat tarıhynan oıyp turyp oryn alatyn tulǵalar tobynan tabylatyny talas týdyrmaıdy. Qasym-Jomart Toqaevtyń Parlamenttegi sózinen keıin muny taǵy da tereńirek tanı tústik.

Kóp uzamaı eldiń jańa basshysy Qazaqstanda kezekten tys Prezıdent saılaýy ótetinin jarııa etti. Bul da ábden oryndy qadam boldy. Demin ishine alyp otyrǵan halyqtyń kóńi­lin kúpti ete bermeý, jan-jaqtan janar qadaǵan syrt kózdi sabasyna túsirý kerek edi. Onyń jalǵyz joly, senimdi joly Prezıdent saılaýyn kezekten tys ótkizý ekenin jurttyń bári de bilip otyrǵan edi. Bar másele saı­laý­dyń qaı kezge belgilenetinine ǵana baı­lanysty bolatyn. Ol jaǵdaı da kóp uzamaı aıqyndaldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentin kezekten tys saılaý 2019 jylǵy 9 maý­symda ótetini resmı jarııa etildi. Bul máseleni Memleket basshysy óz betinshe, jeke-dara sheshken joq. El­­ba­symen aqyldasty, Parlament pala­ta­larynyń basshylyǵymen, Kons­tıtýsııalyq Keńespen, saıası partııalar jetekshilerimen keńesti. Sóıtip baryp, el taǵdyryna qatysty sheshim jóninde bir toqtamǵa keldi. Qazaqstan azamattaryna arnaǵan Málimde­me­sin­de el Prezıdentin saılaýdy ne­lik­ten kezekten tys ótkizý kerektigin negizdedi. Aıtqanynyń bári de kókeı­ge qondy. Qoǵamdyq-saıası kelisimdi qamtamasyz etý, alǵa qaraı senimdi jyljý, áleýmettik-ekonomıkalyq damý mindetterin sheshý úshin bizge anyq­tyq, aıqyndyq, ashyqtyq kerek edi. Onyń ústine álemdegi ahýal da bultań-bultań etip, halyqaralyq saıasattyń aýa raıy bulyńǵyr bolyp tur­­ǵany taǵy bar. Al bul el qaýipsizdigine tike­leı qatysty jaı. Osyndaıda bılik tranzıtiniń ýaqytyn sozyp almaý óte mańyzdy. Máseleniń basyn tez ashyp, memleketti damytýdyń jańa kezeńin birden bastap ketý jón edi. Dál sondaı sheshim qabyldandy. Halyqtyń tańdaýymen, eldiń tikeleı erkimen saılanǵan basshynyń ózi de, sózi de salmaqtyraq bolatynyn aıtyp jatý artyq. Jyrǵalyp júretin jaǵdaı joq edi. Uly dala eliniń uly mejege um­tylǵan ulan-ǵaıyr kóshi kidirmeýi kerek bolatyn.

Prezıdent saılaýynyń aldynda «Habar» arnasynyń «Erekshe kózqaras» baǵdarlamasynda tanymal jýrnalıst Zeıin Álipbektiń: «Qazirgi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń saıası belsendiligine qandaı baǵa beresiz? Mysaly, osy ókilettikti atqara bastaǵannan bergi ýaqytta ózin qalaı kórsetti?» degen suraǵyna: «Toqaev 20 naýryzdan bastap qana ózin kórsetti dep qaraýǵa bolmaıdy. Qasym-Jomart Toqaev táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary bolyp, shekarany shegendeý máselesine jaýap bergen kúnderinen bastap, Syrtqy ister mınıstri retinde eldiń syrtqy saıasatyn aıqyndaýǵa tikeleı aralasqan kezinen bastap, Úkimet basqarǵan kezinen bastap, Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysynyń orynbasary mindetin atqarǵan kezinen bastap, Senat basqarǵan kezinen bastap eldik isterge aralasyp kele jatyr. Bul kisi tótennen kıligip, 20 naýryzdan bas­tap bılik isine aralasyp otyrǵan joq. Sodan bergi ýaqyttyń ózinde kóp nárse atqaryp úlgerdi. Biraq men qazir bul máseleni talqylamaýǵa tıispin. О́ıtkeni qazir Toqaev týraly aıtý saılaýaldy nasıhat bolyp ketedi», dep jaýap qaıtarǵan edik. Ol kezde túsinikti sebeptermen aıta almaǵan sózimizdi Nur Otan partııasynyń saılaýaldy shtabynyń múshesi retinde elimizdiń birqatar oblys­taryn aralaǵan kezde hal-qaderimizshe jetkizýge tyrystyq.

Elbasymyz Nursultan Nazarbaevtyń el tarıhyndaǵy asa eleýli isiniń biri ózi bastaǵan, eli qostaǵan uly sharýany laıyqty jalǵastyrýshy retinde sańlaq saıasatker Qasym-Jomart Toqaevty tamyrshydaı tap basyp tanyǵany, ony uzaq jyldar boıy san túrli salalarda synap, tárbıelep, ýaqyty kelgende memleket tizginin qolǵa ustatqany dep bilemiz. 2019 jyldyń 9 maýsymynda ótken Prezıdent saılaýy eldigimizdiń, birligimizdiń jarqyn kórinisine aınaldy. Qasym-Jomart Toqaev aıqyn basymdyqpen Memleket basshysy bolyp saılandy. Elbasynyń tańdaýy men eldiń tańdaýy bir jerden shyqty. Munyń ózi ábden zańdy, ábden oryndy ekenin sodan bergi bir jyldaıǵy ýaqyt kórsetip keledi.

Qasym-Jomart Toqaevtyń Mem­leket basshysy qyzmetine kiriskeli jasap jatqan jumysynyń barlyǵy eldi tazalyqqa, tárbıege, tártipke shaqyrý bolyp otyr. Elde jetistik barshy­lyq. Olardy kórmeý – kórmes túıeni de kórmestiń kebin kııý. Kemistik te jeterlik. Bárin jasyrmaı aıtyp, jaıyp salyp otyrmyz. Iá, sheshimin tappaǵan sharýa shash-etekten. Olar­dy az jyldyń aıasynda sheship tastaý tipti de múmkin emes. Biraq baǵyt – berik. Biz qazir elimizde bastalǵan oń ózgeristerdiń baıandy bolaryna senýimiz kerek. Toqaevtyń tóńiregine toptasyp, halyq sózine qulaq asatyn memleket qurý jónindegi talabyn qoldap, eldegi jasalyp jatqan jańalyqtardyń jaq­sylyqqa jetkizerine sený dál qazir óte mańyzdy. Arystaǵy jarylystan keıin de, Qordaıdaǵy qaqtyǵystan keıin de el­digimizdi, birligimizdi, iriligimizdi tany­typ edik. Endi taǵy bir synaq aldy­myzǵa tartyldy. Jer-jahanǵa ja­ıylyp, jabysyp jatqan koronavırýs indeti táýelsizdigine otyz jyl da tolmaǵan biz turmaq, ekonomıkasy biz­den áldeqaıda qýatty, medısına sala­sy­nyń ınfraqurylymy áldeqaıda myǵym elderdiń de talaıynyń ápter-tápterin shyǵaryp jiberdi. Dál qazir ár adam ózi úshin, ata-anasy úshin, balalary úshin, nemereleri úshin, óziniń eli úshin ja­ýap­tylyq tanytýǵa tıis, qarapa­­ıym gı­­gıenalyq saýattylyq tanytýǵa tıis, tip­­­ti ashyq aıtsaq – árqaısymyzǵa bir-aq ret beriletin ómirdiń qadirin bilý­ge tıis desek, munymyz qıyn kúndegi qu­­ıyn­­datpa sózge jatqyzylmas. Yla­ıym, bul báleket Qazaqstanymyzdy janap qana ótip, indetti ininen shyǵarmaı tun­shyqtyrýǵa qol jetip, qýanatyn kún­imiz tezirek kelsin. Dabyldyń der kezin­de qaǵylýy, Prezıdenttiń qatty qada­ǵalaýy, Úkimettiń úılesimdi isi, salalyq mınıstrliktiń kásibılik sıpaty apat­tyń aldyn alarymyzǵa úmit­tendiredi. Áıtse de, jaman aıtpaı jaqsy joq, «E, eshteńe etpeıdi, Qudaı saqtasyn» dep qoıyp, burynǵydaı alańsyz, ashyq-shashyq júre beretin, kórem degendi kóre beretin, baram degenge bara bere­tin, shaqyram degendi shaqyra salatyn, shaqyrǵan jerge bara salatyn, adam ne istep, ne qoıatynyn ózi sheshpeıtin be edi dep sandalma saıasat soǵatyn kez emes bul. Tastúıin jumylatyn, tár­tip­ke baǵynatyn, saqtanatyn, qatty saq­tanatyn kez bul. Toqaev ta Qudaı saqtanǵandy saqtaıtynyn eske salyp otyr. Qazaqy keńbalaq qalpymyzdy qoıa turatyn, jaıbaraqattyqty joıa turatyn, shıryǵatyn, shymyryǵatyn shaq shyndap týdy. Aranyn ajdahadaı ashqan koronavırýsty kórshi Qytaı eli tártiptiń, tek temirdeı tártiptiń arqasynda ǵana aýyzdyqtaı aldy. Tártipke baǵynsaq, Prezıdent Jarlyǵymen jarııalan­ǵan tótenshe jaǵdaıdyń tosyn talabyn tereń túsinsek, sergek sezinsek, biz de solaı ete alamyz. «Tártipke baǵynǵan qul bolmaıdy, tártipsiz el bolmaıdy» degen batyr Baýyrjan. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bizdiń barshamyzdy, árqaısymyzdy syn saǵatta syr bermeýge shaqyryp otyr. Solaı bolaryna senemiz. Osydan bir jyl buryn jarııa etilgen saıasat sabaqtastyǵy degenimiz de osy.

Saýytbek ABDRAHMANOV,

Májilis depýtaty