Aımaqtar • 19 Naýryz, 2020

Egis naýqanyna daıyndyq qalaı?

40 retkórsetildi

Qar kóbesi sógilip, alqap degdisimen qyrda qyzý tirshilik qaınaıdy. Qystan qysylyńqyrap shyqqan qostanaılyq dıqandar bul sátti degbirsizdene kútip otyr. Degenmen ol kún de alys emes. Ári ketse shamamen bir jarym-eki aı ǵana qaldy. Odan soń tehnıkasyn ońdap, tuqymyn túgendep, sharýa adamy topyraǵynyń ıisi tanaýdy jara býsanyp jatqan tanapqa attanady.

Dıqandardyń kóktemgi naý­­­qanǵa daıyndyǵy oblys ákim­diginde bıyl alǵash ret ar­naıy talqylanyp, ba­ryn­­sha pysyqtalǵandaı bol­dy. О́ńir basshysy Arhı­med Mu­hambetov, Aýyl sharýa­shy­lyǵy vıse-mınıstri Rústem Qur­manov, ǵylymı ınstıtýt­tar men qarjylaı qoldaý orta­lyq­tarynyń ókilderi, sala basshylary qatysqan keńeıtilgen otyrysqa óńirdegi barlyq aýdan ákimderi men 500-ge jýyq dıqan onlaın arqyly qosyldy.

– О́zderińizge belgili, ótken jyl oblystyq agroónerkásip kesheni úshin kúrdeli jyl boldy. Aýa ra­ıynyń qolaısyzdyǵy sala­nyń kórsetkishterine, tutas­taı alǵanda oblys ekonomıkasyna teris áserin tıgizdi, – degen oblys ákimi endi eginshiliktiń aýa raıyna táýeldilik deńgeıin azaı­tatyn tehnologııalarǵa kó­she­tin ýaqyt jetkenin qadap aıtty.

Oblys ádette astyqty 5 mln tonnadan asyryp jınap alatyn. Alaıda byltyr qur­ǵaq­shylyq saldarynan bıdaı kólemi jyldaǵydan 35%-ǵa ke­mip, qambaǵa nebári 3 mln ton­na dán quıyldy. Shamamen 1 jarym mln tonna astyq bas­tyrylyp, un jyldaǵydan 36 paıyzǵa kemidi. Saldarynan eksport úlesi azaıdy. Esesine mal sharýashylyǵynda ósim bar. Mal basy 1 paıyzǵa kóbeıip, et, sút, jumyrtqa óndirisi ósti.

– Bul kórsetkishke biz der kezinde kórsetilgen memlekettik qoldaý sharalarynyń nátı­jesinde qol jetkizip otyrmyz. Araǵa 5-6 jyl salyp bir aınalyp soǵatyn taqyr qýań­shy­lyq byltyr birden 8 aýdandy turalatyp ketti. Amalsyz úkimetten kómek suraýǵa týra keldi. Byltyr oblystyń aýyl sharýashylyǵyna memleket 33 mlrd teńge bólgen. Nátıjesinde sharýashylyqtar kóktemgi jáne kúzgi alqap jumystaryna, sala­lyq baǵdarlamalar boıynsha alǵan malyna, lızıngtik tehnıkasyna tóleıtin nesıeleriniń merzimin uzartyp aldy. 2019 jyly bıdaı baǵasynyń joǵary bolýy bir jaǵynan kóptegen sharýashylyqtyń turaqtylyǵyn saqtap qaldy, – dedi oblys ákiminiń birinshi orynbasary Ǵaýez Nurmuhambetov.

Jıynda bıyl astyq nary­ǵyndaǵy báseke básiniń joǵary ekeni aıtyldy. Oǵan Reseı men Qytaıda egin sharýa­shy­lyǵynyń damýy, О́zbekstan men Tájikstan dıirmenderiniń kúsh alyp, jyl sanap óndiris kólemin ulǵaıtyp bara jatqany yqpal etip otyr. Sondyqtan bıyl bıdaıdyń baǵasy turaqty bolmaıdy. Qazir qymbat bolyp turǵanymen, kúzge salym kúrt arzandap ketýi ǵajap emes. Ony álgi aıtylǵan syrtqy yqpaldar asqyndyra túsýi múmkin. Ákim­niń birinshi orynbasarynyń aı­týynsha, daıyn astyqty sata bermeı, qazirden bastap qoldan kelgenshe bıdaı óńdeý salasyn jan-jaqty tereńdete damytýǵa umtylǵan abzal. Alqaptardy ártaraptandyrý da asa mańyzdy: sharýashylyqtar raps, zyǵyr, jasymyq, qaraqumyq sııaqty eksportqa ketetin baǵaly daqyl alqaptaryn ulǵaıtýy shart.

Oblys sharýashylyqtarynda kóktemgi egin naýqanyna saq­tap otyrǵan 525,6 myń tonna tuqymdyq bıdaı bar. Bul búkil sha­rýashylyqtarǵa qajet tuqymnyń 99,5%-y.

Jitiqara jáne Qamysty aýdan­darynda 5 400 tonnadaı tuqym jetpeı turǵanyn aıt­qan oblys ákiminiń birinshi orynbasary: «Oblystaǵy bıdaı tuqymyn ósirýmen aınalysatyn sharýashylyqtarda 30 myń tonna joǵary surypty tuqym bar. Atalǵan aýdandardyń ákim­dikteri naýqan bastalǵansha sharýashylyqtardyń barlyǵyn tuqymmen tolyq qamtamasyz etýi tıis», dedi.

Ákimdikte aıtylmaı qal­ǵan taǵy bir aýdan bar. Bıyl Naýyrzym óńirindegi on shaqty shaǵyn sharýashylyq tuqym tappaı taryǵyp otyr. Byltyrǵy qurǵaqshylyq bul óńirdiń de sharýasyn zar jylatyp, qambasyn qańyratyp ketti. Tyǵyryqqa tirelgen naýyrzymdyq dıqan­dardyń jan­aıqaıyn gazetimiz buǵan deıin de jazǵan. Estir qulaq, kórer kóz, janashyr ja­qyn, panashyl ákim bolmady. Shendiden qaıyr bolmaǵan soń, qarapaıym sharýa bıyl alqapqa dán emes, qı sebetin shyǵarmyn dep mújilip otyr.

Bálkim bir amalyn qaras­tyryp jatqan bolar degen úmitpen oblystyq aýyl sha­rýa­­shylyǵy basqarmasyna telefonmen habarlasyp, «Naýyr­­zymda tuqym tappaı júr­gen sharýashylyqtardyń taǵ­dyry qalaı bolady? De­migip qalǵan dıqandardy de­mep jiberýdiń bir amalyn qa­rastyryp jatyrsyzdar ma?» dep surap kórdik. О́zin bas maman Dına Hamzına dep tanystyrǵan sypaıy daýy­s:

– Ý nas net problem. Sizge kim aıtty ony? Biz Naýyrzym aýdanyn tuqymmen tolyq qam­tamasyz etip qoıdyq qoı! – dedi tańǵalǵanyn jasyra almaı. Odan ári birdeme suraýdyń ózi yńǵaısyzdaý bolyp qaldy. Sál tosylyp qalyp: «Qamysty she?» dedik. Qulaqqa qaǵaz sapyrylysy keldi, birer sátten soń, – Qamysty da tuqymmen tolyq qamtyldy, – degen jaýap estildi. Qaıran qaldyq. Oblys ákiminiń birinshi orynbasary túske deıingi jınalysta aıtqan málimetti basqarmanyń bas mamany tústen keıin joq­qa shyǵardy. Amalsyz Qa­mystyǵa telefon shaldyq. Aýdan­dyq aýyl sharýashylyǵy bó­liminiń bas mamany Dámir Aldońǵarov «Qaırat О́KF», «Sodrýjestvo-98», «Tımofeev Agro», «Qaımaqkól Agro» tá­rizdi iri seriktestikter men 10 shaqty usaq sharýalarda bı­yl sebetin tuqym joq ekenin, árqaısysy óz betinshe izdestirip jatqanyn aıtty.

Jitiqaraǵa habarlasyp edik, aýyl sharýashylyǵy bólimi bastyǵynyń mindetin atqarýshy Dıar Aıjarov: «О́zińiz bilesiz ǵoı. Byltyr jaǵdaı qıyn bol­dy. Qazir aýdandaǵy usaq sharýa­shylyqtarǵa 2140 tonna tuqym jetpeıdi. Ákimshilik anda-munda shaýyp izdestirip júrip, endi ǵana tapqandaı boldyq. Qazir Qarabalyq aýdanyndaǵy elıtaly tuqym ósiretin iri sharýa­shylyqpen kelisim jasasyp jatyrmyz. Bul másele kóp uzamaı sheshiletin boldy», dedi.

Bıyl oblysta 5 mln 200 myń gektar alqapqa dán egý jos­parlanǵan. 3 mln 900 myń gektar alqapqa dándi jáne dándi burshaq daqyly egilmek. 2 myń gektardy mal azyǵy alady. Maı­ly daqyl kólemin bıyl 700 myń gektarǵa ulǵaıtý kózdelip otyr.

Dán sińirý naýqanyna jalpy sany 23 myńǵa jýyq traktor, 1032 keshendi tuqym sepkish tehnıka qatysady.

  

QOSTANAI

 

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar