Parlament • 19 Naýryz, 2020

Halyqaralyq kelisimder ratıfıkasııalandy

64 retkórsetildi

Parlament Senatynyń Tóraǵasy Darıǵa Nazarbaevanyń tóraǵalyǵymen ótken palatanyń jalpy otyrysynda birqatar halyqaralyq kelisim ratıfıkasııalandy.

Jalpy otyrystyń kún tártibinde senatorlar aldymen «Qazaqstan Respýblıkasy men Brazılııa Federatıvtik Respýblıkasy arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha ózara quqyqtyq kómek týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarady.

Atalǵan qujatty depýtattardyń nazaryna Bas prokýrordyń orynbasary Marat Ahmetjanov usyndy. Ol alqaly jıynǵa Qazaqstan men Brazılııa arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek, qylmyskerlerdi ekstradısııalaý, sottalǵan adamdardy berý týraly úsh shartty ratıfıkasııalaý maqsatynda kelgenin atap ótti.

Onyń aıtýynsha, Brazılııa – bizdiń táýelsizdigimizdi alǵash moıyndaǵan elderdiń biri. 1993 jyly eki arada dıplomatııa ornaǵan. Jer shalǵaıynda bolǵanymen ózara baılanys tyǵyz. Ýaqyt ótken saıyn qarym-qatynas damyp keledi. Mysaly, eki eldiń taýar aınalymy 2018 jylǵa qaraǵanda byltyr 97%-ǵa ósip, 301 mln dollardy qurady. 2016 jyldan beri eki el arasynda vızasyz rejım ornaǵan. Sońǵy jyldary týrıster sany kóbeıip keledi. Joǵary oqý oryndarynda stýdentter oqyp jatyr. Byltyr bizge Brazılııadan 1000-nan asa adam kelgen. Bizden de ol elge týrıster men bıznesmender baryp turady. Degenmen arasynda mıgrasııalyq zańdy buzatyndar, tipti qylmys jasaǵan faktiler bar.

Eki el arasyndaǵy sharttarǵa 2018 jyly Qazaqstanda qol qoıylǵan. Birinshi Shart kúdikti adamnyń kinásin dáleldeý úshin qajetti tergeý amaldaryn júrgizýdi kózdeıdi. Shart boıynsha eki eldiń tergeý organdary ózara kelisip, bir-birine basqa da kómek bere alady.

Ustap berý týraly Shart izdeýde júrgen adamdardy qylmystyq jaýapqa tartý men sot úkimin oryndaý úshin ekstradısııalaý máselesin retteıdi. Shartta ustap berýdiń jáne odan bas tartýdyń naqty negizderi bekitilgen.

Al sottalǵan adamdardy berý týraly Shart qylmyskerlerdiń jazasyn elinde óteýge múmkindik jasaıdy.

– Bizdiń azamatymyz shetelde qylmys istese, olardy qorǵaýǵa tıispiz. Oń kózben qarap, qol ushyn beremiz. Shetelde sottalǵan qazaqstandyqtar kóp rette sol jerdiń tilin, dástúrin bilmeıdi jáne óz ortasy men týǵandarynan baılanysy úzilip qalady. Buǵan qosa shetel aqparat quraldary Brazılııanyń túzetý mekemelerin jıi synǵa alyp jatady. Túrmelerinde adam kóp. Olar toptarǵa bólinip, bir-birimen janjaldasyp turady. Ustaý jaǵdaıy talaptarǵa saı emes. Sottalǵandar sany boıynsha Brazılııa 23-orynda, al biz – 99-oryndamyz. Brazılııada bizdiń bir azamatsha jazasyn ótep jatyr Ol Qazaqstanǵa aýysý týraly ótinish berdi. Qazir qaralyp jatyr. Osy Shartty ratıfıkasııalaǵan soń bul másele sheshimin tabady, – dedi Marat Ahmetjanov.

Depýtat Vladımır Volkov sharttyń ratıfıkasııalanǵany Qazaqstanda qylmysqa qarsy kúreste eki eldiń tıimdi yntymaqtastyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan halyqaralyq quqyqtyq tártipti qalyptastyrýǵa yqpal etetinin atap ótti.

Sonymen qatar senatorlar 2014 jylǵy 15 tamyzdaǵy Kólik quraly pasportynyń jáne ózdiginen júretin mashına jáne tehnıkanyń basqa da túrleri pasportynyń biryńǵaı nysandaryn engizý jáne elektrondyq pasporttar júıelerin uıymdastyrý týraly kelisimge Armenııa Respýblıkasynyń qosylýy týraly hattamany ratıfıkasııalady.

Bul zań jobasyn Indýstrııa jáne ınfraqurylymdy damytý vıse-mınıstri Amanııaz Erjanov tanystyrdy.

– Bul hattamamen Armenııa kelisimge qosylady jáne elektrondyq pasporttar júıesin engizý boıynsha mindettemeni alady. Kelisim biryńǵaı keden aýmaǵynda kólik quraldarynyń, ózdiginen júretin mashınalardyń jáne tehnıkanyń basqa da túrleriniń erkin aınalysyn qamtamasyz etý úshin jaǵdaı jasaýǵa yqpal etedi. Sondaı-aq qujat EAEO memleketteriniń aýmaǵynda óndirilgen jáne tirkeýge jatatyn kólik quraldary men tehnıkanyń basqa da túrlerine beriletin pasporttarynyń biryńǵaı, ári onyń ishinde elektrondyq nysandaryn qoldaý máselelerin retteıdi. Osy kelisimdi iske asyrý maqsatynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııasynyń 2015 jyldyń 22 qyrkúıegindegi sheshimimen elektrondyq pasporttar júıesiniń jumys isteý tártibi, kólik quraldarynyń jáne tehnıkanyń basqa da túrleriniń elektrondyq pasporttaryn rásimdeý tártibi men qurylymy bekitildi, – dedi mınıstrlik ókili.

Senator Mıhaıl Bortnık qaǵaz túrindegi pasporttardy elektrondyq nusqaǵa kóshirý EAEO aýmaǵynda belgilengen qaýipsizdik talaptaryna sáıkes kelmeıtin tehnıkany aınalymǵa shyǵarýǵa jol bermeıtinin atap ótti.

EAEO aıasyndaǵy qabyldanǵan taǵy bir zań jobasy Qyrǵyz Respýblıkasyna qatysty boldy. «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Qyrǵyz Respýblıkasynyń qosylýyna baılanysty Qyrǵyz Respýblıkasynyń 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartty, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń quqyǵyna kiretin jekelegen halyqaralyq sharttardy jáne Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq organdarynyń aktilerin qoldanýy jónindegi jaǵdaılar men ótpeli erejeler týraly 2015 jylǵy 8 mamyrda qol qoıylǵan hattamaǵa ózgeris engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» qujatty Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov tanystyrdy.

– Qyrǵyz Respýblıkasy eki jyl ishinde úshinshi eldermen shekaradan ótkizý pýnktterin ornalastyrý jáne materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrýdy qamtamasyz etý mindettemesin aldy. Merzimderdi uzartý boıynsha Qyrǵyz tarapy bastama jasady. О́tkizý pýnktterin jańǵyrtý jumystaryn aıaqtaý úshin olarǵa qosymsha ýaqyt qajet bolyp tur. Memleketterdiń basshylary Joǵarǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysynyń aıasynda 24 aıdan 48 aıǵa, ıaǵnı 2019 jyldyń 12 tamyzyna deıin ózgeris engizý týraly Hattamaǵa qol qoıdy. Degenmen bul merzimde de Qyrǵyz tarapy úlgergen joq. Osyǵan oraı 2019 jylǵy 29 mamyrda Nur-Sultan qalasynda memleketterdiń basshylary Joǵarǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysynyń aıasynda 48 aıdan 72 aıǵa, ıaǵnı 2021 jyldyń 12 tamyzyna deıin ózgeris engizý týraly Hattamaǵa qol qoıdy. Alaıda bul jaqyn arada Sizderdiń qaraýlaryńyzǵa engiziletin basqa Hattamanyń nysany bolady. Hattamany ratıfıkasııalaý Qazaqstan tarapy úshin eshqandaı saldarlarǵa ákep soqtyrmaıdy jáne ózgeris engizý zańdy sıpatqa ıe, – dedi mınıstr.

Qaralyp otyrǵan zań jobasynda depýtattar tarapynan qoldaý tapty.

Senat Tóraǵasy Darıǵa Nazarbaeva otyrysty qorytyndylaı kelip, depýtattardy tótenshe jaǵdaı kezeńindegi Senat jumysynyń reglamentinen habardar etti. Atap aıtqanda, tótenshe jaǵdaı bolǵan kezeńde barlyq issapar men josparly kópshilik is-sharalar toqtatylady. Zańdar boıynsha jumystar jalǵasa beredi. Bul rette depýtattarǵa palata men komıtetterdiń otyrystaryna shaqyrylǵandardyń sanyn múmkindiginshe shekteý usynylyp otyr.

Apparattyń 70-ten asa qyzmetkeri úıden isteıtin jumys tártibine kóshirildi, qalǵan qyzmetkerler úshin qysqartylǵan jumys kúni belgilendi. Senat ǵımaratynda kúnine birneshe márte qajetti sanıtarlyq-epıdemıologııalyq jumystar júrgizilýde.

– Memlekettiń mindeti – azamattarymyzdyń ómiri men densaýlyǵyn saqtaý, ekonomıka men tutyný naryǵynyń jumys isteýin qamtamasyz etý. Juqpaly dertpen nátıjeli kúresý úshin erik-jiger kerek. Degenmen saqtyqty da qaperden ustaǵan jón. Bizge erteńgi kúnge senimmen qarap, boıymyzdaǵy úreı men kúdikten arylý qajet. Biz – talaı synda shynyqqan myqty halyqpyz. Biz bárin jeńemiz, – dedi Darıǵa Nazarbaeva.

Senat basshysy azamattardyń jumyspen qamtylýy men tabystary máselesine bólek toqtaldy.

– Tótenshe jaǵdaı men karantın iskerlik belsendilikti baıaýlatýǵa alyp keledi. Kóptegen adam ýaqytsha jumyssyz ǵana emes, sondaı-aq kúnkórisine jetetin qarajatsyz da qalýy múmkin. Almaty qalasynda turaqty nemese ýaqytsha jumys isteıtin Almaty oblysynyń turǵyndary jónindegi máseleler bar ekeni bizge belgili. Bul 500 myń shamasyndaǵy adam jáne olarǵa otbasy múshelerin qosyńyz. Biz problemanyń aýqymyn tıisti mólsherde kóre alamyz. Memlekettik organdar, depýtattar bul jaǵdaıǵa basa nazar aýdarýy tıis dep esepteımin. Qalyptan tys, batyl sheshimder qajet, – dedi Senat Tóraǵasy.

Depýtattar otyrys sońynda ózderiniń jáne Senat apparatynyń bir kúndik eńbekaqysyn vırýspen kúres qoryna aýdarý týraly sheshim qabyldady.

Sońǵy jańalyqtar

Úndistanda 47 gradýs ystyq boldy

Álem • Búgin, 09:37

80 jyldan keıin ıesin tapqan hat

Rýhanııat • Búgin, 09:22

Taldyqorǵanda úshem dúnıege keldi

Aımaqtar • Búgin, 09:06

Munaı-gaz sektorynyń syn saǵaty

Ekonomıka • Búgin, 07:22

Qomaqty qarjy bólinedi

Pikir • Búgin, 07:20

Mal baqqanǵa bitedi

Aımaqtar • Búgin, 07:10

Jatyr moıny obyrynyń aldyn alady

Medısına • Búgin, 06:57

Zulmat zardaby

Tarıh • Búgin, 06:54

Qala damýyna qarqyn beredi

Ekonomıka • Búgin, 06:46

Dala danyshpany

Abaı • Búgin, 06:43

Turar Rysqulov tálim alǵan mektep

Tarıh • Búgin, 06:38

Halyq únemdeýge kóshti

Ekonomıka • Búgin, 06:35

Indetti tártip jeńedi

Koronavırýs • Búgin, 06:31

Uly náýbet: qasireti men taǵylymy

Tarıh • Búgin, 06:30

Tyńaıtqysh topyraqty qunarlandyra ma?

Ekologııa • Búgin, 06:27

Abaı murasy Bishkekte talqylandy

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar