Ekonomıka • 19 Naýryz, 2020

Munaı-gaz sektory memlekettiń qoldaýyna zárý

62 retkórsetildi

Jýyrda Ortalyq kommýnıkasııalar ortalyǵynda ótken baspasóz máslıhatynda elimizdiń munaı-gaz salasynyń ókilderi halyqaralyq jáne otandyq kómirsýtegi naryǵyndaǵy ahýal týraly baıandady.

Energetıka mınıstriniń orynbasary Áset Maǵaýovtyń aıtýynsha, munaı naryǵyndaǵy jaǵdaı turaqsyz bolsa da, elimizde óndirýshi kompanııalardy qoldaý tetikteri jetkilikti. Premer-Mınıstrdiń  orynbasary Eraly Toǵjanov sońǵy birneshe kúnniń bederinde munaıly óńirlerdi aralap, kompanııalardyń basshylarymen kezdesý ótkizdi. Sóıtip birlesip atqarylatyn jumystar belgilendi. Tıisti zańnamada munaı baǵasy quldyrap ketken jaǵdaıda onyń keri áserin tómendetýdiń joldary qarastyrylǵan. Atap aıtar bolsaq, rentalyq salyq baǵaǵa «baılanǵan». 1 barrel 60 dollar bolǵan kezde renta mólsherlemesi eksporttyń 11 paıyzyn qurasa, 40 dollardan tómendep ketse mólsherleme 0 paıyz bolady, ıaǵnı rentalyq alym toqtaıdy.

Oǵan qosa, eksporttyq baj da baǵamen baılanysty belgilenedi. Barreldiń baǵasy 60 dollar bolsa, ár tonna úshin baj – 60 dollardy, 35 dollarǵa tómendese – árbir eksporttalǵan tonna úshin 35 dollardy quraıdy.

Á.Maǵaýov atap ótkendeı, qazirgi baǵa dálizi el aýmaǵyndaǵy munaı-gaz jobalarynyń ónim óndirý kólemine aıtarlyqtaı salmaq salmaıdy deýge bolady.

– Biz baǵa qatysty túrli ssenarılerdiń Qazaqstandaǵy óndiris kólemine qalaı áser etetinine aldyn ala taldaý jasadyq. Ken ornyn ıgerýdiń kezeńine baılanysty kompanııalardyń shyǵyndary ártúrli. Iri jobalarda 1 barrelge shaqqanda shyǵyn kólemi 10 AQSh dollaryn, tasymaldy qosa eseptegende 25 dollardy quraıdy. Al biraz ýaqyttan beri ıgerilip kele jatqan eski kenishterden shıkizat óndirý, tasymaldaý, salyq qunyn qosa eseptesek, 1 barrelge 30-35 dollar ketedi, – dedi ol.

Qaterli vırýstyń taralǵanyna qaramastan mınıstrlik kompanııalardyń jumysy toqtap qalmaýyna, jumys oryndarynyń qysqarmaýyna barynsha qoldaý kórsetedi. Aıtalyq, koronavırýsqa baılanysty el aýmaǵyna kire almaı qalǵan sheteldik jumysshylardyń ornyn jergilikti azamattar almastyrady.

– Qazir «Kazakhstan Petrochemical Industries» JShS-da 397 QHR azamaty jumys isteıdi. Shekteý qoıylýyna baılanysty olardyń 161-i Qazaqstanǵa kele almady. Energetıka mınıstrligi men Atyraý oblysy ákimdigi, KPI kompanııasy olardy jergilikti mamandarmen almastyrýdy qolǵa aldy. Arnaıy áńgimelesý jáne praktıkalyq emtıhan qorytyndysy boıynsha 45 adam jumysqa ornalasty. Dánekerleý jumystaryna maman irikteý barysynda kelgen adamdardyń biliktiligi talaptarǵa sáıkes kelmegendikten problema týyndady, – dedi mınıstrdiń orynbasary. Aıta keteıik, múnaı-gaz kompanııasynda jumys isteıtin azamattar arasynda COVID-19 vırýsyn juqtyrǵandar joq.

Qazaqstannyń munaı servıstik kompanııalary odaǵynyń tóralqa tóraǵasy Rashıd Jaqsylyqov aıtqandaı, koronavırýs epıdemııasynyń kesirinen álemdegi eń iri kómirsýtegi tutynýshy elderdiń biri Qytaıda munaıǵa degen suranys tómendedi. Oǵan memleketaralyq, qalaaralyq áýe tasymaldarynyń toqyraýy qosyldy. Munaı óndirýshi elderdiń arasyndaǵy qaıshylyq naryqtaǵy jaǵdaıdy odan saıyn ýshyqtyryp jiberdi.

– Álem men Qazaqstan ekonomıkasy qazir úlken synaq pen qaýiptiń aldynda tur. Qazaqstan bıýdjetine negizgi tabysty munaı men ilespe gaz óndiretin kásiporyndar túsiredi. Sońǵy 2 jylda munaı bıýdjetke 1 trln-nan astam túsim ákeldi. Osyǵan qarap onyń el ekonomıkasynda qanshalyqty mańyzdy orny bar ekenin kórýge bolady. Bizdiń aldymyzda turǵan basty mindet – jumys oryndaryn saqtaý, – dedi ol.

Onyń aıtýynsha, shmıkizat baǵasynyń quldyraýyna baılanysty munaı-gaz salasyndaǵy jumys oryndarynyń azaıýy qaýpi tónip tur. Qazirgi tańda saladaǵy 2 myńnan astam kompanııada 200 myńǵa tarta adam eńbek etedi.

– Biz jahandyq munaı naryǵyndaǵy ahýal birneshe aıda jaqsarady dep kútpeımiz. Tipti, 1-2 jylǵa deıin jaqsarmaýy múmkin. Obektıvti túrde aıtar bolsaq, qysqartý munaı-gaz kásiporyndaryn jáne olardyń tikeleı merdigerlerin emes, birinshi kezekte Qazaqstandaǵy munaı servıs kompanııalaryn sharpýy múmkin. Bul jobalardaǵy jumystyń aıaqtalýy men kompanııalardyń bıýdjetiniń qysqarýyna baılanysty. Máselen, bıyl jazda TShO-nyń bolashaq keńeıtý jobalarynan 5 myńǵa tarta adam bosaıdy, – dedi ol.

R.Jaqsylyqovtyń paıymdaýynsha, jumys oryndaryn barynsha saqtaý jáne óńirlerdegi áleýmettik shıelenisti azaıtý úshin birqatar mańyzdy sharalar qabyldaý qajet. Olar: munaı servıstik qyzmetter boıynsha qoldanystaǵy jáne jańa merdigerlik sharttardyń qunyn qaıta qaraýǵa jol bermeý; negizgi munaı óndirýshi kompanııalardyń qarjylyq jaǵdaıyna taldaý júrgizý; jańa ınvestısııalyq jobalardy, atap aıtqanda ınvestısııalar kólemi shamamen 4 mlrd dollardy quraıtyn Qarashyǵanaqty keńeıtý jobasyn, gaz-hımııa jobalaryn iske asyrýdy jedeldetý; Qazaqstandyq munaı servıstik kompanııalarǵa óz qyzmetterin eksporttaýda kómek kórsetý. Osy tektes sharalar kómirsýtek baǵasynyń kúrt tómendeýiniń jáne koronavırýstyń órshýiniń ekonomıkaǵa keri áserin azaıtady.

Centrasia Group munaı-servıs kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Almas Qudaıbergen aldaǵy 3-4 aıda álemdik naryqta munaı tym kóp bolatynyn, suranystan áldeqaıda asyp ketetinin aıtty.

– Munaıǵa jahandyq suranys pen usynys kólemi – táýligine 100 mıllıon barrel. Kún saıyn osynsha shıkizat óndiriledi jáne kádege jaratylady. Alaıda, halyqaralyq sarapshylar bıyl alǵashqy jartyjyldyqta naryqqa 1,3 mlrd barrel artyq munaı shyǵarylady dep boljam jasap otyr. Shıkizat tankerde, rezervýarlarda saqtalady. 2015-2016 jyldary baǵa tómendegen kezde naryqtaǵy artyq munaıdyń kólemi bar bolǵany 350 mln barreldi quraǵan-dy. Bul joly 1,3 mlrd barrel ónim baǵany tómenge tartatyny sózsiz, – dedi ol.

OPEK+ elderi kelisimdi toqtatqannan keıin Saýd Arabııasy, Reseı, Birikken Arab Ámirligi jáne Iran syndy eksporttaýshy elder óndiristi kúrt kúsheıtýge kiriskeni belgili. Olar óndirgen kómirsýteginiń táýligine shamamen 15 mln barreli artylyp qalyp otyrady. Artylǵan munaı kádege jaratylmaı, jınala beredi. Kúnderdiń kúninde Qytaı tutyný qarqynyn qalpyna keltirip, daǵdarysqa deıingi kórsetkishke jetkizgenniń ózinde artyq munaıdy tolyq kádege jaratyp bitkenshe 2 jylǵa jýyq ýaqyt kerek. Qysqasy, pandemııanyń saldarynan suranys tómendep, ol tizbekti reaksııaǵa ulasty. Endi jaǵdaıdy retteý ońaıǵa túspeıdi.

Energetıka vıse-mınıstri Á.Maǵaýov vedomstvonyń munaı kompanııalarymen birlesip munaı baǵasy 20-25 dollarǵa deıin quldyraǵan jaǵdaıda qandaı áseri bolatynyn zerttep jatqanyn aıtqan edi. Arada jarty táýlik ótpeı jatyp baǵa 21 dollarǵa bir-aq tústi.

Búgingi tańda elimizdegi 200 myń eńbekkerdiń áleýmettik jaǵdaıy munaı baǵasyna táýeldi deýge bolady. Tikeleı munaı óndirisimen aınalysatyn ár azamatqa 3-4 servıstik mamannan keledi. Baǵa bolsa boljanǵan mejeden de tómendep barady. Sol sebepti otandyq munaı-gaz sektoryndaǵy servıstik kompanııalar memleketten qoldaý kútýge májbúr.

Sońǵy jańalyqtar

Betperde kıgen kóktem - 6

Qoǵam • Búgin, 17:09

D dárýmeni - ınfeksııalardyń «jaýy»

Koronavırýs • Búgin, 16:47

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Azııanyń ahýaly qandaı bolmaq

Ekonomıka • Búgin, 15:23

Olar úı betin kórmeı kúresýde

Aımaqtar • Búgin, 14:42

Karantın kartınasy (Trıptıh)  

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Kókshetaýda «Aseptdezın» shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 12:48

Almatydaǵy naýqastardyń jaǵdaıy baıandaldy

Koronavırýs • Búgin, 12:41

Haram nıet indeti

Aımaqtar • Búgin, 12:21

Atyraý: Depýtat kórsetken demeý

Qazaqstan • Búgin, 12:14

Atyraý: 1300 turǵyn testten ótti

Aımaqtar • Búgin, 11:45

Uqsas jańalyqtar