Rýhanııat • 20 Naýryz, 2020

Armanymen er sulý...

278 retkórsetildi

Jýyrda qytaılyq kınematografıster jasaǵan tarıhı serıaldy tamashalap otyryp, myna bir shaǵyn epızodty ańdadyq. Bas keıipker patsha ýázirlerin shaqyryp «Úsh ulymynyń qaısy muragerlikke laıyq» aıtyńdar deıdi. Kópshilik kórkem minezdi úlken uldy laıyq kóredi. Patsha: - Ol laıyq emes, óıtkeni onyń boıynda uly arman joq, ıaǵnı armandaı almaıdy, dedi. Osy sózdi estigende oıyma birden ataqty Shyńǵys qaǵannyń «Armanyń qansha asqaq bolsa, arǵymaǵyń sonsha shabysty bolady» degen ulaǵaty orala ketti.

Rasynda, armandaı almaıtyn adam qalaı uly is atqarady. Atam qazaqtyń «Armanymen er sulý, ormanymen jer sulý» nemese «Armansyz adam – tamyrsyz aǵash» degen maqalynda óte tereń mán bar emes pe?! Otarlaýshylar otarlanǵan halyqtyń eń áýeli armanyn aljastyratyny tegin emes. О́ıtkeni, armandaı almaǵan qaýym – órkendeı de almaıdy.

Mysaly, qazaqtyń qaıratker handarynyń biri Abylaı ómiriniń sońǵy kúnderi qatty naýqastanyp jatyp qalady. Zamandasy hám aqylshysy  ataqty shaıyr Buqar jyraý hannyń kóńilin suraı kelip: «Qaıǵysyz uıqy uıyqtatqan hanym-aı, Qaıyrýsyz jylqy baqtyrǵan hanym-aı, Qalyńsyz qatyn qushtyrǵan hanym-aı...» – dep, tolǵaı jóneledi. Abylaı han basyn kóterip: «Toqta, jyraý, sen meniń ómir boıy oılaǵan armanymdy aıt. Eger osy úsh qyzmetti jurtyma jasaǵan bolsam, armanymnyń oryndalaǵany emes pe!» degen eken.

Sol sııaqty, birneshe jyldyń aldynda ataqty aıaqdopshy kúlli álem «Ronaldo» degen atpen tanıtyn brazılııalyq sportshy Ronalda Lýız Nazarıo de Lıma FIFA saıtyna bergen suhbatynda: «Bala kúnimde ataqty aıaqdopshy bolýdy armandadym. Oǵan jetý úshin eńbektendim. Meniń jetistigimniń qupııasy – osy» depti.

Iаǵnı, arman degenimiz – adamnyń júrek muraty hám soǵan jetý úshin jasaǵan jankeshti eńbegi desek durys bolar. Qarapaıym ómirdiń ózinde bireýge alǵys aıtsaq, jaqsylyq tilesek «armanyńa jet» deımiz, sol sııaqty sportta, ǵylymda bıik mejeni baǵyndyrǵan tulǵalar «armanyma jettim» dep sózin túıindep jatady.

Osy oraıda, ózim kýá bolǵan myna bir oqıǵany qozǵaı keteıin. Umytpasam, 1995 jyldyń qysy. Aýdandyq gazettiń tilshisimin. Redaktor «Zaısan balyq zaýyty jaıly maqala jaz» dep meni balyqshylar kentine jiberdi. Mekeme bastyǵyn burynnan bilýshi edim. Kózi qaraqty, óte suńǵyla kisi. Bardym. Jolaı ushyrasqan ol «tústen keıin zaýyt basshylarynyń alqa májilisi bolady. Soǵan qatysyńyz» dedi.

Basekeń aıtqan jıyn bastaldy. Bir shette qolda qalam-qaǵaz, myqshıyp otyrmyn. Bul jyldary joqshylyq el ómirine dendep engen, janar-jaǵar maı, azyq-túlik tapshy, óte qıyn ýaqyt edi. Zaýyt jumysshylary jyldap aılyq almaǵan tus.  – Sizderge bir jaqsy jańalyq aıtaıyn, - dep bastady sózin zaýyt basshysy. – Zaısan kól-ózen tıpti sý. Iаǵnı, sýy aǵyndy bolǵandyqtan osylaı atalady. Onyń syrtynda kólge jan-jaqtan Qara Ertis, Kókpekti, Kendirlik, Úıdene, Jarma sııaqty ózender quıady. Bular kóktemde qarǵyn arqyly aǵyp kelgen taýdyń shıpaly ósimdik-shóbin aıdap ákelip, kólge toǵytady. Ol shóptermen balyq kórektenedi. Bundaı ekologııalyq taza tabıǵı mıneraldy sýda ómir súrgen balyq álem naryǵynda asa joǵary baǵalanady. Mysaly, bizdegi sýdaktyń (kókserke) bir kelisi Túrkııada 40, Eýropa elderinde 60 dollarǵa deıin qun súıedi, - dep bastap, sóziniń aıaǵyn kóldiń balyǵyn álemdik saýdaǵa shyǵarýymyz kerek dep aıaqtady.

Bul sózdi estigen mekemeniń atqarýshy dırektory, vıse prezıdentteri, orynbasarlary bar barlyǵy «kólge salǵan aýdy tartatyn traktorǵa janar-jaǵarmaı tappaı otyryp, qaıdaǵy shet elge balyq satqan...» dep bastap shýlap ketti. Tipti keıbireýi «Myna kisiniń esi durys pa?» degen sózdi ishinen birneshe qaıtalaǵan da shyǵar. 

Osymen jıyn tarady. Kabınette úlken bastyq ekeýmiz ǵana qaldyq. Ol kisi basyn shaıqap uzaq únsiz otyrdy da,  maǵan burylyp: «Kórdiń ǵoı inim, bizdiń adamdarda armandaıtyn da qýat qalmaǵan» dedi. Ol kezde bul sózge asa mán bermegen edim. Adamǵa armandaý úshin de qýat kerek ekenin keıin túsindim. Erte zamanda sıyr baǵyp júrgen quldan «Eger sen patsha bolsań ne ister ediń?» dep suraǵanda, ol beıbaq: «Onda sıyrdy at minip jaıar edim» depti. Quldyń armany degen osy. Azat adam bulaı armandamaıdy. «Álem sosıologtary qaısy bir etnostyń bolashaǵyn onyń armanyna qarap ólsheıdi» degendi oqyp edim.  Ras sııaqty.

Sońǵy jańalyqtar

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 10:49

.Daǵdarys daýylyna tosqaýyl - J. Nurabaev

Ekonomıka • Búgin, 10:45

Fýtbol: Para aldy dep aıyptalýda

Sport • Búgin, 09:38

Úkimet otyrysy ótip jatyr

Úkimet • Búgin, 09:20

Kómek alý ońtaılandyrylady

Saıasat • Búgin, 08:25

Infeksııanyń taralý qarqyny tómendedi

Koronavırýs • Búgin, 08:05

Senimge serpin bergen málimdeme

Qoǵam • Búgin, 08:02

Alǵashqy vırtýaldy sot otyrysy

Saıasat • Búgin, 08:00

Ár azamat atsalysýy tıis

Rýhanııat • Búgin, 08:00

Koreıadan kelgen qyz

Rýhanııat • Búgin, 07:50

Irkilis bolmaıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:45

Balalarymdy saǵynsam da...

Medısına • Búgin, 07:45

Qaýipti indetpen qalaı kúresýde?

Aımaqtar • Búgin, 07:45

Jemqorlyqpen kúres jalǵasyn tabýda

Saıasat • Búgin, 07:40

Apatpen oınamaıyq, oılanaıyq aǵaıyn...

Rýhanııat • Búgin, 07:40

Jeńildetilgen nesıe jetken joq

Ekonomıka • Búgin, 07:38

Kıdim kamzol

Rýhanııat • Búgin, 07:35

Daǵdarys daýylyna tosqaýyl

Ekonomıka • Búgin, 07:35

Fermerler ýaqytpen sanaspaıdy

Saıasat • Búgin, 07:35

Tótenshe toqsan

Qoǵam • Búgin, 07:30

El ekonomıkasy eleýsiz qalmaıdy

Saıasat • Búgin, 07:30

Sý tasqyny bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 07:28

Jumys isteý úshin qajetti jabdyqtar

Aımaqtar • Búgin, 07:27

Halyqtyń birtutastyǵy

Tanym • Búgin, 07:16

Pálsapa – Bekzat sana

Rýhanııat • Búgin, 07:15

Daladaǵy dúbirge daıyn

Aımaqtar • Búgin, 07:15

Baǵany turaqtandyrýda oń nátıje bar

Ekonomıka • Búgin, 07:13

Uqsas jańalyqtar