Rýhanııat • 21 Naýryz, 2020

Tatýlyq toıy

67 retkórsetildi

Naýryz merekesiniń rýhanı ma­ńyzyn zoraıtatyn tetikteriniń biri – tatýlyq meıramy ekendigi. Iаǵnı naýryz kúni arazdasqan adamdar keshirisip, tatýlasady. О́ıtkeni tatýlyq – berekeniń basy. «Tórteý túgel bolsa – tóbedegi keledi, altaý ala bolsa – aýyzdaǵy ketedi» degen­deı ta­týlyqtyń týy jelbiregen jer­de eldiń yrysy ósedi, baǵy artady, bola­­shaǵy baıandy bolady.

Mysaly, qazaqtyń qabyrǵaly úsh bıi­niń biri qaz daýysty Qazybek 1742 jyly oırattyń qolyna túsken Abylaı sultandy qutqaryp alý úshin elshilikke baryp, qontaıjynyń qońyr ordasynyń qaq tórine jaıǵasyp alyp: «Biz qazaq degen mal baqqan elmiz, eshkimge soqtyqpaı jaı jatqan elmiz. Elimizden qut-bereke qashpasyn dep, jerimizdiń shetin jaý baspasyn dep, naızaǵa úki taqqan el­miz...» dep sózin bastap, jaý qalmaqty qarpysýǵa emes, tatý­lyqqa shaqyrady. О́ıtkeni burynǵy babalarymyz tatýlyq bar jerde, baıandy tirlik bolaryn baıaǵydan bilgen hám arazdyqtyń emes, berekeniń týyn bıik ustaǵan.

Sol sııaqty halqymyzdyń kemeńger qalamgeri Ábish Kekilbaev, qudaıdyń ózi bir-birine tileýles júre­tin, bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara alatyn, tatý, baýyrmal, meıirban qa­ýymǵa erekshe qarasatyn sekildi, dep jazǵanyn da oqyǵan edik.

Rasynda qalamger aǵamyz aıtqandaı, paıǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s) óziniń úmbetterine: «Iá, Alla! Senen aıaqta nyq tu­rýdy jáne týra joldy ustanýda batyl­dyq suraımyn» deıtin duǵany kóp aıtyp júrýdi buıyrǵan eken.

Osy duǵany tápsirlegen úlken ǵu­lama ımam at-Tabaranı (873-971) bunda ty­nyshtyq pen tatýlyqtyń kilti jatyr. Qoǵamda bolyp jatqan jat nársege nemquraıly qaraǵan adamdardyń ba­syna qıyndyqtar túsedi. Keıbir adamdar asyǵystyq tanytyp, kúmándi bastamalarǵa erip ketedi. Sóıtip Alla berip turǵan tynyshtyq pen tatý­lyqtan aıyrylady. Atalǵan aıatta aıtylǵandaı, aıaǵyna nyq turyp, asyǵystyq tanytpasa jáne kúmánsiz durys sheshimder qabyldasa, sol qoǵam, sol orta, sol qaýym, sol memleket naǵyz jetistikke jetedi dep túsindirgen eken.

Demek tatýlyq-tynyshtyq degenimiz – beıbit ómir súrýdiń, sol arqyly jaq­sylyqqa jol salyp, órkendeýdiń eń bir jarqyn úlgisi ispettes. Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursul­tan Nazarbaev birneshe jyl bu­ryn «Habar» telearnasyna bergen suh­batynda, «Qa­zaqstanymyzdyń ty­nysh­tyǵy men ósip-órkendeýi úshin qolymnan kelgenshe jumys istep kele jatyrmyn. О́mir baqı osy jumyspen ótetin bolamyn. Meniń basqa armanym da, basqa oılaıtyn oıym da joq. Tek qana elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsa eken, ósip-órkendeý toqtamasa eken degen maqsat. Menińshe, eldiń de maqsaty osylaı bolýy kerek» degeni myna zamanda tatýlyq pen ty­nysh­tyq­tyń qanshalyqty mańyzdy ekenin meńzese kerek.

Bıyl týǵanyna 175 jyl tolǵan mereıtoıyn atap ótkeli otarǵan Abaı ata­myz da adamdar arasyndaǵy tatýlyq jaıly:

Kemdi kún qyzyq dáýren tatý ótkiz,

Jetpese, birińdikin biriń jetkiz!

Kúnshiliksiz tatý bol shyn kóńilmen,

Qııanatshyl bolmaqty esten ketkiz!

Bir jerde birge júrseń basyń qosyp,

Birińniń biriń sóıle sóziń tosyp.

Birińdi biriń ǵızzát, qurmet etis,

Turǵandaı beıne qorqyp, janyń shoshyp, dep tolǵaǵan kórinedi. Ǵulama aqynnyń osy bir shýmaq óleńine bir sát zer salyp, ózi aıtqandaı tereńine boılap kórsek qoı. Birińdi biriń syıla, – deıdi dana: «turǵandaı beıne qorqyp, janyń shoshyp». Bul uǵymdy sharıǵat tilimen aıtsaq, musylmanshylyq dege­ni­­miz – tatýlyq, ıaǵnı siz kórshimen tatý bolmaıynsha, ony «janyń shoshyp» syılamaıynsha jáne basqalarǵa «kún­shildiksiz tatýlyq» tanytyp, ózińe tile­gen jaqsylyqty oǵan da tile­meıin­she esh­qashan shyn musylman bola almaısyz.

Demek, naýryz meıramynyń da negiz­gi rýhanı tetigine balanyp otyr­ǵan «tatý­lyq» uǵymy onyń eń bıik mańyzy bolmaq. О́ıtkeni ol (tatýlyq) adam­dy kór­keıtedi, kórkem minez qalyp­tastyrady, jaqsy minez adamǵa abyroı ákeledi, jamandyqtan qorǵaıdy. Bunyń bári tatýlyqtyń arqa­synda iske asady.

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar