Qoǵam • 23 Naýryz, 2020

«Ǵylymǵa kóńil bólseńiz...»

283 retkórsetildi

Ǵylymnyń basty qural ekenin Álıhan Bókeıhan óziniń «Bilim kúshi» atty maqalasynda keńinen aıtady.

Mektep baǵdarlamasynda oqytylyp, janymyz qalmaı jattaǵan «Ǵylym tappaı maqtanba» dep bastalatyn bas aqynnyń óleńin bilmeıtin qazaq joq dep oılaımyz. Jattaýyn jattadyq qoı, alaıda alyp Abaıdyń osy oıly sózin oıyn balasy tolyq túsinip, zerdemizge zerek toqı aldyq pa? Bala turmaq basyn boz qyraý shalǵan jigit aǵasy osy jyrdyń tetigin taýyp, tereńine boılaı aldy ma?

«Dúnıe de ózi, mal da ózi,

Ǵylymǵa kóńil berseńiz».

Áńgime otandyq ǵylymnyń jaı-kúıinen shyǵyp otyr. Keshe Memleket basshysy pandemııaǵa qarsy elimizdegi kúres jumystaryn úılestiretin Ortalyqtyń jumysymen tanysý barysynda birshama ózekti máselege toqtalyp, sonyń sheshý joldaryn qarastyrýdy tapsyrdy. Berilgen tapsyrmalarynyń ishinde otandyq medısınany, sonyń ishinde, sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmetti jáne medısına ǵylymyn damytýǵa basa mán berý kerek degen pármendi sózi barlyǵymyzdy birshama oıǵa qaldyrdy.

Shynymen buǵan deıin bilim-ǵylymnyń óz salasyndaǵy salǵyrttyq pa, álde syrttan soqqan salqyndyq pa, órkenıettiń órine súırer óz ǵylymymyzǵa  kóńil kóp bólinbeı kelgeni ótirik emes. Elimizde ǵylymǵa bólinetin qarjy jalpy ishki ónimniń bolmashy ǵana paıyzyn quraıdy. Bul boıkúıezdik bir kúni jarǵa jyqpasa da, jaqsylyqqa aparmaıtynyn tóreshi ýaqyt áli de dáleldeı beredi.

О́tken ǵasyrdyń basynda Alash muratyn arqalaǵan aqyn Mirjaqyp Dýlatuly:

«Úsh júzge bizdiń qazaq bólinedi,

Osylaı shejireden kórinedi.

Sany kóp, sapasy joq, hámmadan bos,

Ǵylymǵa moıyn usynbaı erinedi...» depti. Odan beride azattyqtyń araıly appaq tańy atyp, bilim qýǵan jastarymyzdy lek-legimen shetel asyryp, bilim alýǵa arnaıy baǵdarlamamen attandyrǵandaı edik. Nátıjesin kóremiz degeli de shırek ǵasyrdy shıyrlap tastadyq.

«Qazir búkil álemniń jáne búkil álemdik ekonomıkanyń taǵdyry ǵalymdardyń qolynda. Bul artyq aıtqandyq emes. Álemniń taǵdyryn fýtbolshylar, shoý-bıznes ókilderi emes, ǵalymdar sheshedi. Biz osy jaǵdaıdan sabaq alýǵa tıispiz», dedi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev.

Jalpy, ǵylymdy ilgeriletý máselesine bizdiń qazaq búgin ǵana betpe-bet kelip otyrmaǵanymyzdy alash arystarynyń qaı-qaısy bolsyn aıtyp keldi.

«Ǵalym bolmaı nemene,

Balalyqty qısańyz» degen hakim ǵaqlııasyn ótken ǵasyrdyń basynda alash ardaqtysy Álıhan Bókeıhan da qýattapty.

Ǵylymnyń basty qural ekenin Álekeń óziniń «Bilim kúshi» atty maqalasynda keńinen aıtady. «О́tken dúnıe soǵysynda bilim jeńdi» deı kelip: «Fransııada Lýı Paster qurǵan bilim uıasy – Paster ınstıtýty bar. Munda ne qylatyndy osy sanda jazdyq.  Endi osy bilim uıasynda oba, súzektiń uryǵyn bombaǵa salýdy tapqan. Bul bombany aıroplanmen jaýdyń jerine aparyp tastap, maıdanda joq, syrtta jatqan jalpaq eldi aıroplanmen jaýdyń jerine aparyp tastap, maıdanda joq, syrtta jatqan jalpaq eldi aıroplanmen qyrmaq. Bilimge jaqsy da, jaman da joq. Bilim almas qanjar. Kim qolyna alsa, sonyń qoly salyp qalsa, jaqsy-jamandy aıyrmaı basty alyp túsedi. «Adam balasy – haıýannyń eń ant atqany» degen Dostoevskııdiń sózin Evropa dáleldedi bilem», dep túıipti.

Álekeńniń bul jerde ǵylym adamzattyń ıgiligi men órkenıet jolyna qyzmet etý kerek degen tereń paıymyn ańǵarý qıyn emes. Ras, bilim – ekiushty qanjar sııaqty qarý. Jaıyn baqpasań jan-jaǵyńdy jaraqattaısyń, ózińdi de jarǵa jyǵasyń. «Tárbıesiz berilgen bilim adamzatqa tek qasiret ákeledi» degen ál-Farabıdiń oıyn ǵalym Álekeń osylaı tolyqtyrady. Búginde adamzatty alańdatyp otyrǵan daýasyz derttiń shyǵýyna bir jaǵy bilim men ǵylym jetistiginiń astam áseri me degen de oı joq emes.

Ne desek te  bilim men ǵylym adamzatqa izgilik nuryn shashar órkenıet jolynda qyzmet etýi kerek. Bul rette bizdiń ǵalymdarymyzdyń kókjıegin barynsha keńeıtip, tar zerthanalardan tabysty jańalyqtar men jetistikterge jetýine jaǵdaıdy jedel jasaǵan jón. Túsinikti tilmen aıtsaq, qarjysyz ǵylym – qajyrsyz ǵylym.

Mıras ASAN,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Kókshetaýda qara daýyl, qarly jańbyr

Aımaqtar • Búgin, 22:15

Tynyshtyqbek Ábdikákimuly. KARANTIN

Ádebıet • Búgin, 20:57

Almaty: Jolaýshylar aǵyny men kólik sany azaıdy

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 18:10

Betperde kıgen kóktem - 6

Qoǵam • Búgin, 17:09

D dárýmeni - ınfeksııalardyń «jaýy»

Koronavırýs • Búgin, 16:47

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Uqsas jańalyqtar