Indetten týǵan mindet

Ahýal 1. О́zimiz de úıde ju­mys istep otyrǵandyqtan stý­dent­termen kezdesip, pikirin kóz­be-kóz ala almadyq. Sol se­bepti tanys-tamyrdy ortaǵa sa­lyp, kolledj stýdentiniń telefon nómirin taptyq. Ońtústik óńir­degi kásiptik-tehnıkalyq bilim ordasynyń 4 kýrsynda oqı­­tyn izdenýshi: «Sabaqty kolledjimizdiń birazdan beri bar plat­formasy arqyly oqyp júr­miz. Oqytýshylarymyz jańa taqy­ryp pen tapsyrmalardy sonda salady, biz 24 saǵattyń ishinde túsin­genimizdi óz sózimizben Word baǵdarlamasynda jazyp, oryn­daǵan úı jumysymyzdy portalǵa júkteımiz. Biz negizi tústen keıin oqımyz. Al qazir tapsyrmalarǵa tańerteńnen turatyndyqtan, qalaǵan ýaqytymda oryndaı alamyn. Biraq telefonmen jazǵan soń, terip otyrý ońaı bolmaı tur. Árıne offlaın oqyǵanǵa jetpeıdi. О́ıtkeni keri baılanys bolmaıdy jáne qazir onlaın rejimde leksııa tyńdap júrgen joqpyz. Bolashaqta bolatyn shyǵar. Biraq oqytýshylar vıdeo-sabaqtaryn saıtymyzǵa salyp qoıǵan», dedi.

Problema 1. Biz jaǵdaıdyń jaı-jap­saryn baıandaýdy suraǵan sol stýdent jaýabynyń jar­ty­syn telefonnyń arǵy jaǵyn­daǵy avtobýs pen ondaǵy jolaý­shy­lard­yń dabyrlaǵan daýsynan durys­tap aıta almaı, úıine jetkende tolyqtyrdy. Sonda oǵan úıde oqý úıdegi karantınde bolý úshin berilgenin esine salyp, nege kóp­shilik orynda jaıbaraqat júr­genin suraǵanymyzda demin ishine tartqan únsizdikpen jaýap berdi.

Elimizdegi barlyq kolledj qashyqtan oqytýǵa daıyn emestigi belgili. Muny Bilim jáne ǵylym mınıstrligi de ashyq aıtty. Dese de múmkindigi jetkilikti, elektrondy qujat aınalymy tolyq qalyptasqan, óz platformasy bar kolledjde stýdentter noýtbýk, kompıýtermen tolyq qamtyl­maǵan. Telefonmen tapsyrma oryn­daýǵa májbúr.

Sheshim 1. Alǵashqy problemadan stýdentter arasynda karantın men tótenshe jaǵdaı talaptaryn saqtaý, sondaı-aq jeke adam retindegi jaýapkershilikti sezinýi úshin júrgiziletin túsin­dirý jumystarynyń áli de kem­shin ekenin kórýge bolady. Prob­lemanyń úlken-kishisi bolmaıdy desek, nelikten oqytýdyń mundaı formatqa kóshirilgenin túsinbegen, oqý ýaqytyn kópshilik jerde ótkizýge arnaǵan adam dostarynyń jınalýyna da túrtki bolýy múmkin. Bul bilim sapasyn tómendetip qana qoımaı, tótenshe jaǵdaı talaptaryn ashyq saqtamaýdyń saldarynan qaýipti kúsheıtýge ákelip soqtyrady. Mundaıda qaıtpek kerek? Elordadaǵy Joǵary saý­da-ekonomıkalyq kolledjinde oqy­týshy bolyp eńbek etetin Ásel Syzdyqova: «Qazir rasy­men syn-saǵatta turmyz. Stýdent­terdi jataqhanada ustap otyra da al­maısyń, óıtkeni bir vannany qol­danady, bir bólmede kemi 4-eýi turady. Bul jaǵdaıda kerisinshe qaýip kúshtirek. Jan-jaqqa ket­kenderdi baqylaý odan da qıyn. Sol sebepti ózim sııaqty kýra­torlyqty qosa atqaryp júrgen áriptesterime, ásirese kolledjde isteıtin pedagogtarǵa ata-anamen tyǵyz qarym-qatynas ornatýǵa keńes beremin. О́zim nátıjesin kórip kelemin. Osy ýaqytta kóp stýdentter otbasynda, úıde otyr. Sondyqtan olardy ata-analarymen birge qadaǵalaýdy kúsheıtý kerek. О́ıtkeni kolledj stýdentteri arasynda kámeletke tolmaǵandary da bar», deıdi.

Ekinshiden, aýdıo men vıdeo jaz­balardy jiberýge jáne bir mezgilde 100 adamdy efırge qosýǵa múmkindik beretin IT ónimder tur­ǵanda, Word baǵdarlamasynda mazmundama jazyp otyrýdyń qanshalyqty qajeti bar? Tele­fonmen-aq WhatsApp jelisi­nen jetken vıdeolardy kórip, ondaǵan aýdıolardy tyńdap otyrmyz. Pedagogqa da kóz maıyn taýysyp, stýdenttiń mátinin oqyp otyrǵannan góri aýdıo-vıdeo formattaǵy jaýapty tyńdaý áldeqaıda jeńil. Kólemi úlkendeý bolsa, Google dıskige saqtap, siltemesin joldaǵan jón. Iá, testti qujat toltyrǵandaı oryndaýǵa bolar, biraq stýdentterdiń bárinde birdeı kompıýter nemese noýtbýk bola bermeıtinin eskergen abzal.

Ahýal 2. Astanadaǵy medısı­na­lyq ýnıversıtettiń joǵary kýrsynda oqıtyn kórshi (aty-jónin kórsetpeýdi ótingen) qyz­ben áleýmettik jeli arqyly sóıles­tik. Ol kerisinshe qınalyp júr. «Sebebi kúni boıy kompıýter, telefonmen jumys isteý tez sharshatady. Keıbir oqytýshylar uzaq leksııasynyń ózinde kerisinshe kúsh-qýat beredi. Al qurylǵynyń aldynda kúni boıy otyrý qajytyp jiberedi. WhatsApp áleýmettik jelisin jáne Zoom platformasyn qoldanamyz. Emtıhandy Moodle qosymshasy arqyly tapsyratynymyzdy aıtty. Biraq onyń qandaı nárse ekenin ázirge bilmeımin. Buǵan deıin tańǵy saǵat 8-den túske deıin sabaq oqıtynbyz. Al qazir kesh, kún, tań demeı, kompıýterimizdi qushaqtap jumys isteýge májbúrmiz. О́ıt­keni bitpeı qalǵan tapsyrmalar bar, ınternet aınalyp turyp ala­dy, oqytýshylar keıbir jumy­sy­myzdy qaıtadan túzeýge jiberedi. Basqalarynda qalaı ekenin bil­meımin, bizdiki medısına salasy bolǵan soń, jańa leksııany óziń oqyp, túsinip alý qıyn. Túsinbegenimizdi toptaǵy stýdenttermen birge talqylaıtynbyz», deıdi aýdan ortalyǵynan hat joldaǵan bolashaq dáriger.

Problema 2. Stýdenttiń sózi­nen baıqalǵanyndaı, ol emtıhan tapsyratyn qosymshanyń qandaı ekenin bilmeıdi. Bul izdenýshiniń ǵana emes, JOO-daǵy aldyn ala daıyndyqtyń, stýdenttermen júıeli jumystyń áli de jetispeı jatqanyn kórsetedi.

Sheshim 2. Stýdent úshin emtı­hannyń mańyzy zor. О́ıtkeni onyń qorytyndysy dıplomǵa túsedi. Emtıhannyń ádil baǵalanýy da mańyzdy. Sebebi bul óz kezeginde keıbir jumys berýshilerdiń ju­mysqa alýynda nemese túlektiń oqýyn odan ári jalǵastyrý maq­satynda grantqa talasqanynda sheshýshi ról oınaıdy. Al emtı­handy qosymshamen tapsyrý qan­­shalyqty ashyq nemese stýdentke yńǵaıly jaǵdaıda ótedi? Mundaı suraq týmaýy úshin jalpy qashyqtan oqytýdyń talaptaryn saqtaǵan durys. Máselen, otandyq ýnıversıtetter biraz jyldan beri kolledj túlekterin bakalavr bo­ıynsha qashyqtan oqytady. Keıbir JOO-da, máselen, Nazarbaev ýnıversıtetinde magıstratýrany da qashyqtan oqýǵa bolady. Biraq barlyǵynda stýdent emtıhandy mindetti túrde oqý ornyna baryp, oqytýshynyń aldynda tapsyrýy tıis. Sebebi ony úıindegi nemese janyndaǵy bireý tapsyryp bermesine kim kepil? Oqytýshy kórip turǵan joq qoı. Sondyqtan emtıhandy qazirgi sheteldik JOO-daǵy sekildi keıinge qaldyrý qajet. Mysaly, jazǵy emtıhanmen birge tapsyrýǵa bolady.

Ahýal 3. Ulttyq ýnıversı­tettiń birinde 2 kýrsta oqıtyn Sandýǵash Maralbaı joǵaryda atalǵan problemalardan ada ekenin aıtady. JOO-nyń buryn­nan jumys isteıtin platformasy yńǵaıly eken, ınternetten qıyndyq joq jáne Zoom arqyly oqytýshylar sabaqty jaqsy túsindiredi. Tek qashyqtan oqytýda stýdentter bir-birinen kóshirýge sheber bolyp bara jatqan kórinedi. «Tapsyrmany jiberetin stýdentter de, ony tekseretin oqytýshylar da jóndi jumys istep júrgen joq. Tobymyzda biriniń oryndap jiber­gen tapsyrmasyn ekinshisiniń kóshi­rip joldaı salǵanyna renish­terin bildirgender kóbeıdi. Qate­sine deıin kóshirip alyp, uıalmaı sa­lyp qoıatynyn qaıtersiz. О́ıt­keni biz qoldanatyn júıede «jaýap­tar» degen chat bar, ondaǵy ju­mys­tar muǵalimderge ǵana emes, stý­dentterdiń bárine kórinip tura­dy. Buǵan qosa búgin ótken taqyryp­tyń tapsyrmasyn sol kúni keshke deıin jiberýimiz kerek. Kóńilge toqý túgili mıymyz qorytyp úlgere almaı jatyr. Buryn 1 pán apta­syna 3 ret ótkenniń ózinde arasynda 1 táýlik oılanýǵa, oqýǵa, túsinýge múmkindigimiz bar edi», dedi S.Maralbaı.

Problema 3. Keıbir stýdentter qashyqtan oqýdy kezindegi syrttaı oqýmen birdeı kóretin sııaqty. О́z sharýalaryn bitire júrip dıplom ala salatyndaı. Qashyqtan oqytýǵa degen sal­ǵyrt­tyqtyń sońy sapasyz bilimge alyp kelýi múmkin. Bul talaby myqty, jemisti jumys istep tur­ǵan elektrondy júıesi bar ult­tyq ýnı­versıtettegi jaǵdaı ekenin eskersek, basqasynda qalaı bolmaq?

Sheshim 3. Stýdentter bir-bi­ri­­­­nen kóshirip almas úshin oqy­tý­­­­shy­lar jańa júıe oılap tappasa da tap­­syrmany qabyldaý­­­­dyń j­a­­­­­ńa­­sha jolyn engizýi ke­rek-aq. L.Gý­­­­­mı­lev atyn­daǵy Eý­r­a­­zııa ulttyq ýnı­­­ver­­sı­tetiniń aǵa oqy­tý­­­­shy­­­s­y Aq­ma­ral Nııaz­­­bekova ja­ńa for­­­­­matta oqýǵa kósh­­ken

1 ap­tanyń ishinde stýdentterdiń bir-birinen kóshiretini anyq baı­qalǵanyn jetkizdi. «Bir aptada birden bilindi, kóp stýdenttiń bi­lim deńgeıinde burynǵydan 1 sa­ty bolsyn tómendeý bar. Dál qa­zir stýdentterdiń úı jumysyn tek­serip otyrmyn. Eki izdenýshiniń tapsyrmasyndaǵy mátini ǵana emes, azat joldaryna deıin birdeı. Mundaı problemany tikeleı efırge shyǵyp qana sheshýge bolady. Sol úshin Zoom arqyly SО́J (stýdenttiń ózindik jumysy) qabyldaýǵa daıyndalyp jatyrmyn. Onda stýdentterdi kórip, qadaǵalap, keri baılanys ornatyp ári jaýaptaryn sol sátte qabyldap alýǵa bolady», deıdi. Oqytýshynyń oıynsha, kóp nárse stýdenttiń sanasyna baılanysty. Offlaın oqyp júrgende sabaqqa salǵyrt qaraǵandar qazir de sol qalpynan aınymaǵan, sáıkesinshe úzdik izdenýshiler qalaıda jolyn taýyp, qınalsa da tapsyrmany júıeli oryndaýǵa janyn salyp júr. Sol sebepti stýdentterin burynnan biletin, jan-jaqty zerttep alǵan oqytýshy ádil baǵalaýdan tanbaıdy dep túıedi.

Ýshyqqan jaǵdaıdan problema týady. Al problema bar jerde onyń qandaı da bir sheshimin de shyǵarýǵa bolady-aq. Másele ony tek kúrdelendirip almaýda, mańyzdysy túıtkildiń túıinin tarqatýǵa tyrysýda bolsa kerek. «Jaý jaǵadan alǵanda, bóri – etekten» degendeı, tótenshe jaǵdaı jarııalanǵanda indetten týǵan mindet te ońaı ońaıǵa soqpaı tur...