Qoǵam • 26 Naýryz, 2020

Uıaly baılanysy joq uıadaı aýyl

153 retkórsetildi

Qostanaı oblysynda birneshe aýyl búginge deıin Reseıdiń uıaly baılanysyn paıdalanyp otyr. Máselen, Qarabalyq aýdanyna qarasty Prırechnyı aýy­lynda qazaqstandyq baılanys operatorlary atymen joq.

Turǵyndar bir-birimen reseılik MTS arqyly habar alysady. Bul aýyl­da «Ksell»-ge keńistik, «Astiv»-ke aýa joq. Syrttan kelgen jolaýshynyń tele­fony tunshyǵyp, tilsiz qalady. Qaı­tar jolǵa shyǵyp, Qarabalyqqa jaqyndaǵan soń ǵana qaıta tirilgen uıaly te­le­fonǵa «Álemdegi eń alyp el – Reseı­ge qosh keldińiz! Roýmıngke tirkelińiz. Ar­zan tarıf!» degen habar túsedi. Odan Qos­ta­naıǵa jete bergende «Úıińizge oralýy­ńyzben! Shetelge jıi saıahattaısyz ba? Biz arqyly arzan áýe, TJ bıletterine tapsyrys berińiz!» degen habarlama taǵy túsedi. Osylaısha Prırechnyıdan qaıtqan jolaýshy shekara aspaı-aq shetelge shyqqandaı kúıge túsedi.

 

Qarabalyqtan 80 shaqyrym qashyqta ornalasqan О́rnek aýyldyq okrýgi ár jerden shoqtanyp kelip, tutasyp ketetin syńsyǵan qaıyńdy ormandy kórkem tabıǵat aıasynda jatyr. Osydan bir ǵasyr buryn Troıskide «Aıqap» jýrnalyn ashyp, ulttyń joǵyn joqtap, eldi ǵylym men tehnıka tilin ıgerýge úndegen tuńǵysh kásibı jýrnalıst Muhametjan Seralın osy óńirde týǵan. Beıiti de osy О́rnektiń mańynda. Bul jaqqa baratyn adam aldymen kún raıyn ańdap alady. О́ıtkeni jańbyrly kúni onsyz da ońyp turǵany shamaly, jol mı batpaq bolyp, mejeli mekenge jetý muńǵa aınalady.

Jazdyń jaıdary kúnderi Qara­balyq­tan asqan soń, kúre joldyń ústinde kó­likten góri elik kóp kezdesedi. Ja­nýarlar tańǵy alageýimde jol boıyn­da órip júredi. Tumsa tabıǵattyń ǵa­jaıyp kórinisine tamsanyp, jan raqa­tyna bólengen jannyń asqaq kóńili jurt aýyp jartylaı bos qalǵan buıyǵy О́rnektegi jupyny tirshilikti kórip, sap basylady. Topjarǵan qalamger týǵan me­kendegi mektepte tórt-aq bala qalǵan. Bilim oshaǵy bıyl oqý jyly aıaqtalsa, ja­by­lyp qalýy múmkin. Mektep jabylsa, aýyl da alysqa uzamaıdy. Qarasha aýyl­daǵy 20 shaqty úı ınternet degen ıgi­lik­ten múldem maqyrum.

Jalpy, О́rnek aýyldyq okrýgine Prırechnyı, Qaraqopa, Pervomaı, О́rnek eldi mekenderi qaraıdy. Tórteýi de kórshi eldiń baılanysyna baılanyp otyr. Aýyldyq okrýgtiń ortalyǵy – Prı­rechnyı. 500-ge jýyq turǵyny bar berekeli aýyl Toǵyzaq ózeniniń boıynda Qos­tanaı men Chelıabi oblysynyń she­karasyna jaıǵasypty. Otandyq baılanys aıasynan shet qalǵandyqtan, shekara túbindegi aǵaıyn uıaly telefondaryna Reseıdiń nómirin salyp alǵan.

– Muny aýyldyń ishinde ǵana qol­danamyz. Al Qostanaı jaqqa shyǵýǵa kel­meıdi. Aqshamyz ketip qalady. Roý­mıng kiredi de búkil tıynymyzdy qaǵyp alady, – deıdi aýyl turǵyny Serik Qostanov.

Bul aýylda reseılik rýbl teńgemen teń suranysqa ıe. Jergilikti turǵyndar turmysqa qajet buıym túrleri men azyq-túlikti shekaranyń arǵy betindegi Varna aýdanynan tasıdy. О́ıtkeni qarsy bet aýdan ortalyǵy sanalatyn Qara­ba­lyqqa qaraǵanda qatynasqa qolaıly. Turǵyndardyń aıtýynsha, Varnanyń joly taqtaıdaı tep-tegis asfalt. Kádim­gideı rahattanyp otyrasyń. Bizde jol jaman. Jańbyrda jetý qıyn. Jaı kúnniń ózinde, baıqap otyrmasań, dońǵalaǵyn joloıyqqa urǵan kólik tegershigi ketip isten shyǵady.

О́rnek aýyldyq okrýgi tirek aýyldar tizimine enbegendikten tabıǵı gaz, ortalyqtandyrylǵan aýyz sý júıesinen de qaǵylyp otyr. Al uıaly baılanystyń ornatylmaýyn otandyq operatorlar adam sanynyń azdyǵymen túsindirgen.

– Olardyń talaby boıynsha aýyl turǵyndarynyń sany 500-den tómen bolmaýǵa tıis. Bizde qazir 700-deı adam turady. 70-ke jýyq bala mektepte oqyp jatyr. 2020-2021 jyldary bul másele sheshiledi dep otyr. Internet qoıamyz dep jatyr. Endi sony kútemiz, – deıdi aýyldyq okrýg ákimi Orazhan Qaldamanov.

Dál mundaı jaǵdaı Uzynkól aýdanynda da bar. Bul aýdanda shekara bo­ıyna ornalasqan shet aýyldardy kór­shi eldiń operatorlary erkin bılep-tóstep alǵan. Uzynkólge qarasty birden-bir qaımaǵy buzylmaǵan qazaqy aýyl Obaǵanda búginde 105 úı tútin tútetip otyr. Aýyl tur­ǵyndarynyń sany shekarashylarmen qosqanda 400-den asyp ketedi. Okrýg ortalyǵy Taısoıǵanda «Ksell» operatorynyń baılanys munarasy bar. Qýaty 2 G ǵana. Sondyqtan onyń kúshi 18 sha­qyrym qashyqtyqtaǵy eńiske or­nalasqan Obaǵanǵa ábden álsirep je­tedi. Baılanys munaralary Obaǵannan 25 sha­qyrym jerdegi Meńdiqara aýdanyna qarasty Krasnaıa Presnıa eldimekeni men tóteleı eseptegende 29 shaqyrym qa­shyqtyqta jatqan Qaratalda da bar. Biraq odan Obaǵanǵa keler paıda joq.

Uıaly baılanys aıasynan tys qalǵan jalǵyz aýylǵa «Qazaqtelekomnyń» te­le­­fondary úıge qoıylǵan. Internet sol ar­qyly keledi. Bi­raq onyń ınternet degen aty ǵana. Jyldam­dy­­­ǵy óte baıaý, tipti joq deýge bolady.

Obaǵanda orys mektebi joq. Qazaq tilinde bilim beretin jalǵyz mektepte 78 bala oqıdy. Elek­­trondy kúndelik toltyramyn dep ábden qınal­ǵan mektep muǵalimderi ýaqytynyń kó­bin kom­­­­pıýter aldynda joǵaltyp alady.

– Shekara túbindegi Obaǵannan 19 sha­qyrym jerde Reseıdiń Zverınogolov aýdany ornalasqan. Ol jerde 5-6 baılanys túri bar. Arzan ári qýatty. Máselen, 350-400 rýblge reseılik Roýter-Chıp satyp alsań, sheksiz tarıf beredi. Onysy bir aıdan artylady. Internet jelisin paıdalanýǵa da sol jetedi. Biraq bizdiń qazaqstandyq saıttarǵa kire almaımyz, – deıdi aýyl turǵyndary. Turǵyndardyń deni roýterdi Reseıde turatyn tamyr-tanystarynyń atyna tirkep, úılerine qoıyp alǵan.

Obaǵanǵa otandyq operator baılanysyn ornatamyn dep on shaqty jyldan beri shyryldap júrgen azamattyń biri – aýyldyq okrýg ákimi Marat Nurjanov.

– 2013 jyly «Beeline», «Ksell»-ge «Bizde qashan uıaly baılanys ornaıdy?» – dep saýal joldadym. Odan keıin Tele-2-ge jazdym. Barlyǵynyń jaýaby bireý-aq: «Sizdiń saýalyńyzdy qarap jatyrmyz», deıdi. 2017 jyly aýdanǵa Májilis de­pýtattary keldi. Biz ol kisilerdiń al­dyn­­da da osy máseleni kóterdik. 2017 jy­ly Nur Otan partııasy aýdandyq fı­lıa­ly­nyń jetekshisi ekeýmiz Aqparat jáne kommýnıkasııa mınıstrliginiń on­laın qabyldaýynda bolǵanda 2018 jyly uıaly baılanys ornatamyz dep ýáde bergen edi. Aqyry, mine, 2020 jylǵa kirip kettik. Endi osy jyl qaıyrly bolsa eken dep úmit etip otyrmyz. 2019 jyly «Beeline» men «Ksell»-diń Qostanaıdaǵy fılıalyna hat jazdym. «Activ» pen «Ksell»-diń tehnıkalyq qoldaý bólimine baryp, mamandarmen sóılestim. Olar «2020 jyldyń aıaǵyna deıin 250 adamnan artyq turǵyny bar eldimekenderge ornatamyz, bizdiń osyndaı lısenzııalyq mindettemelerimiz bar. Bul bizdiń moınymyzda. Qoıyp beremiz» degen ýáde berdi, – dedi ákim.

Osylaısha obaǵandyqtar bıyl besin­shi jyl otandyq operatorlardyń «Orna­typ beremiz» degen ýádesine senip, úmit­te­nip otyr. Bul aýyldyń turǵyndary da eli­­mizdiń ózge óńirlerindegi otandas­ta­ry sııaqty ınternet ıgiligin kórgisi keledi.

– Dúkenderge termınal qoıǵymyz kelgen. Biraq qazaqstandyq baılanys bolmaǵandyqtan, ony da ornata almaı otyrmyz. Otandyq ınternet baılanysy kelse, qarııalar da zeınetaqysyn termınaldan alyp jetisip qalar edi. Elektr qýaty men telefonǵa, nesıe tóleýge termınal yńǵaıly. Olarǵa habarlassaq, senderde qazaqstandyq baılanys joq deıdi. Shynyn aıtqanda, bul máseleni aıta-aıta sharshadyq. Jurt túńile bastady. Shekaranyń túbinde ornalasqan qazaqtyń qarasha aýyly daýyl soqsa, shekaranyń ar jaǵynan biraq shyqpasyna kim kepil, biz ózi qaı memlekettikimiz? Kimge kerekpiz? – deıdi ashynǵan aýyl turǵyndary. Bul másele týraly quzyrly organ­dardan surap bilmek maqsatta Aqparat­tan­dyrý, memlekettik qyzmet kórsetý jáne arhıv basqarmasyna habarlastyq. Osydan úsh aı buryn taǵaıyndalǵan basqarma basshysy Azamat Qashıev:

– Birinshiden, otandyq baılanys operatorlary bizge baǵynbaıdy, jeke menshik kompanııalar. Sondyqtan baılanys naryǵynda derbes jumys isteıdi. Qazir otandyq operatorlardan uıaly baılanyspen qamtylmaǵan nemese ınternet álsiz eldimekender týraly aqparat suratyp jatyrmyn. «Aldaǵy josparlary qandaı, baılanysty kúsheıtý úshin qandaı sharalar josparlap otyr?» degen saýal joldadyq. Biraq olardyń barlyǵy fılıal. Ortalyǵy Nur-Sultan men Almatyda. Bul máseleni birden sheshe qoıý qıyn. Sizdiń saýalyńyzdy ortalyqqa jiberdik, dep otyr. О́kinishke qaraı, dál qazir bizde buǵan qatysty naqty aqparat joq. Shekaralyq aýyldarda nege ınternet joq degen saýalǵa operatorlar tehnıkalyq múmkindigimiz joq dep jaýap beredi. Olarǵa halyq sany az shaǵyn eldimekenderge qýatty ınternet bazasyn salý ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz. Saıda turǵan aýyl­dar bar. Olarǵa bıik munara ornatý kerek. Oǵan da úlken qarjy kerek. Operatorlarda qazir mundaı qarajat joq, – dedi.

Basqarma basshysynyń aıtýynsha, qazir birden-bir memlekettik retteýshi sanalatyn «Qazaqtelekom» «Ksell» men «Activ»-tiń 75% aksııasyn satyp alǵan kórinedi. Sondyqtan kóńilge aldaǵy ýaqytta memleket tarapynan bul salaǵa qomaqty qarjy bólinip, shekara túbindegi joǵary strategııalyq mańyzǵa ıe mekender qýatty ınternetpen qamtyla bastaıdy degen senim uıalaıdy.

Ázirge shekaralyq aýyldarda uıaly baılanys joq. Bar bolǵannyń ózinde, turaqty emes. Anda-sanda ár jerden baı­lanys ornaı qalsa, oǵan suǵa­naq roý­mıng qosylyp ketip, telefon teń­gerimin jep qoıa beredi. Jalpy, otandyq operatorlardyń qyzmetine zar bolyp otyrǵan О́rnek aýyldyq okrýgi men Obaǵan ǵana emes. Ishki aýdandardy aıt­paǵanda, shekaraǵa jaqyn Uzynkól aýda­nyndaǵy Varvarov, Sývorov, Aqbal­shyq, Sataev eldimekenderi men Meń­diqara aýdanyna qarasty Balyqty aýyly da baılanys aıasynan tys qalyp qoıǵan.

 

Qostanaı oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Kókshetaýda qara daýyl, qarly jańbyr

Aımaqtar • Búgin, 22:15

Tynyshtyqbek Ábdikákimuly. KARANTIN

Ádebıet • Búgin, 20:57

Almaty: Jolaýshylar aǵyny men kólik sany azaıdy

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 18:10

Betperde kıgen kóktem - 6

Qoǵam • Búgin, 17:09

D dárýmeni - ınfeksııalardyń «jaýy»

Koronavırýs • Búgin, 16:47

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Uqsas jańalyqtar