Álem • 26 Naýryz, 2020

Koronavırýstyń taralý aýqymynyń quny qansha?

4026 retkórsetildi

Ony tolyqtaı toqtatý úshin aıyna 1 trıllıon dollar ketýi múmkin. Bizge basqa sharalar qarastyrý kerek.

Ekonomıkany turaqtandyrý úshin trıllıondaǵan dollar quıýǵa kóp qarajat ketedi. Aqyrynda onyń ornyn toltyrý úshin halyq salyq tóleýge májbúr. Onyń ekonomıkalyq saldary da aýqymdy bolmaq. 2019 jyly AQSh ekonomıkasy shamamen $21 trln óndirdi. Keı kásiporyndar áli ashyq ekenine qaramastan, ár aı saıyn ızolıasııada bolý ekonomıkaǵa trıllıon dollar shyǵyn ákeledi. Munyń ornyn toltyrý qıyn bolmaq, óıtkeni kásiporyndar ne qyzmetkerin jumystan bosatady nemese jabylyp tynady.

Gýbernatorlarǵa buǵaýǵa kónbeıtin jaǵdaımen kúresý úshin ekonomıkany tejeýge týra keldi. Osy bir qundy apatalar densaýlyq saqtaý salasyn tolyqtaı ázirleýge múmkindik bermek. Sondaı-aq gýbernatorlar osy ýaqytty tıimdi paıdalanyp, densaýlyqqa zııan kelmeıtindeı etip ekonomıkany qaıta qalpyna keltirýge bas qatyrýy tıis. Buqaralyq aqparat quraldaryna súıensek, Aq úı kelesi aptadan bastap shekteýlerdi jeńildetýdi talqylap jatyr. Alaıda jergilikti gýbernatorlar ekonomıkany qaıta qalpyna keltirýge kúsh salýǵa mindetti.

Úkimet qaýipsizdik sharalaryn qarastyryp, karantınniń saldary jeńil ótýge jaǵdaı jasaýy kerek. Shtat ákimshilikteri men jergilikti bılik kásiporyndarmen kelisip, jumysshylardyń derbes qashyqtyq saqtaýyna, jıi testiden ótýine, ızolıasııada bolýyna, qatań sharalardy ustanýyna múmkindik berýi tıis. Tolyqtaı tyıym salýǵa qaraǵanda ýaqytsha sharalar artyq ekeni belgili.

Máselen, shtattyń federaldy qarjysynyń bir bóligin qosymsha tósekter, jeldetkishter, testiler, tumyldyryq pen halat alýǵa jumsaý qajet. Tipti, aıyna 1 trıllıon dollarǵa qaraǵanda 100 mıllıard dollar kóp aqsha emes. Prezıdent Tramp ótken jumada kompanııalardy turaqtandyrýǵa qatysty zań qabyldaıtynyn málimdedi. Nıý-Iork gýbernatory Endrıý Kýomo sekildi keı gýbernatorlar Aq úıdiń tıisti salalarǵa kóńil bólýin surap otyr. Kompanııaǵa tabys ákeletindeı suranys bar kezde kásiporyndarǵa qarjy bólýdiń qajeti bar ma? Máselen, General Motors qazirgi tańda úlken suranysqa ıe jeldetkishterdi shyǵarýdy bastap ketti.

Úkimet sheneýnikteri balǵamen emes, skalpelmen jumys isteýi tıis. Qarııa kisiler men buǵan deıin densaýlyǵy syr bergen adamdarǵa úıde otyrýǵa múmkindik berip, deni saý jastardyń jumysqa kelýine múmkindik berý kerek. Zeınetkerlerdiń tabysy – zeınetaqyǵa vırýs kedergi keltire almaıdy. Olar úıde otyra alady. Búkil shtatty emes, qaýipti mekenderdi jabý qajet. Taıvan, Ońtústik Koreıa, Sıngapýrdan úlgi alyp, jappaı tekserý jasap, naýqaspen baılanysqan adamdardy tez tapqan jón. Biraq ekonomıkany tolyq toqtatpaı, qaýipsizdik sharalaryn tolyqtaı saqtaý kerek.

Mundaı qadamnyń qymbatqa túsýi múmkin, biraq bul amerıkalyqtardyń aılyǵy men shaılyǵyn tabýyn buzýdan jaqsy. Koronavırýstyń pandemııasymen kúresý úshin jan-jaqty, oılastyrylǵan, tıimdi saıasat júrgizýdiń sáti kelip tur.

Djon H. Kokreın,

Wall Street Journal

Aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Kókshetaýda qara daýyl, qarly jańbyr

Aımaqtar • Búgin, 22:15

Tynyshtyqbek Ábdikákimuly. KARANTIN

Ádebıet • Búgin, 20:57

Almaty: Jolaýshylar aǵyny men kólik sany azaıdy

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 18:10

Betperde kıgen kóktem - 6

Qoǵam • Búgin, 17:09

D dárýmeni - ınfeksııalardyń «jaýy»

Koronavırýs • Búgin, 16:47

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Uqsas jańalyqtar