Sýretti túsirgen Erlan Omar, «EQ»
Jahandy sharpyǵan koronavırýs avtoóndiris salasyna da kesirin tıgizdi. Álem elderine avtobólshekterdiń basym bóligin satyp otyrǵan Qytaıdyń búgingi jaǵdaıy máz emes. Fitch halyqaralyq reıtıng agenttigi kórshiles elde avtobólshekterdiń satylym kórsetkishi tómendep ketkenin aıtqany bul salanyń meımanasy tasymaı turǵanyn ańǵartsa kerek. Eger indet uzaqqa barmaı aýyzdyqtalyp, jaǵdaı turaqtalsa, nesıege beriletin kólikterdiń kóleminde aıtarlyqtaı ózgeris bolmaıdy. Al koronavırýstyń jańa tolqyny paıda bolǵan jaǵdaıda boljamdar men mejeli kiris kórsetkishteri tómendeýi bek múmkin. Soǵan qaramastan naýryz aıynda Qytaıda avtoóndiris oshaqtary qaıta iske qosylyp, sáýir aıyndaǵy jospar boıynsha satylym kórsetkishin eselep arttyrýdy mejelep otyr.
Qazaqstanǵa avtobólshekterdiń basym bóligi syrttan keletin bolǵandyqtan, teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy avtonaryqqa tikeleı áser etedi. Búgingi jaǵdaıda kók qaǵazdyń quny artqan saıyn avtodılerler kólik baǵasyn qaıta qaraýǵa qulshynyp otyr. Alaıda, Úkimet pen Ulttyq banktiń málimdemelerine sáıkes taıaý ýaqytta shıkizat pen valıýta naryqtaryndaǵy qubylýdy retteý jóninde sharalar qabyldanady dep kútilýde. Sondyqtan baǵanyń qanshalyqty ósetini teńge baǵamy men munaı baǵasynyń qandaı mejede turaqtaıtynyna baılanysty bolmaq.
«Qazavtojol» odaǵynyń strategııalyq josparlaý jónindegi dırektory Artýr Mıskarıannyń aıtýynsha, ázirge temir tulparlardyń qazirgi baǵasy saqtalady. Biraq aıdyń aıaǵyna qaraı buǵan deıingi satyp alynǵan mashına jıyntyqtarynyń qory taýsylady. Qaıtadan satyp alynatyn qor kólemi teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy jańa baǵamymen eseptelinetini túsinikti. Buǵan qosa, bazalyq stavka joǵarylaǵannan keıin ekinshi deńgeıli bankter usynatyn avtokredıt mólsherlemeleri de ósedi. Bul jaǵdaı avtokólikti nesıege alýshylardyń azaıýyna ákelip soqtyrýy múmkin. Avtonaryqty qurdymǵa ketirmeýdiń birden bir amaly memlekettik avtonesıe berýge arnalǵan baǵdarlamanyń kókjıegin keńeıtý. Bul rette memleketten beriletin 20 mlrd teńgeni 50 mlrd teńgege deıin keńeıtý kózdelip otyr.
Eskeretin jaıt, Qazaqstandaǵy jeńil kólik óndirisi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderine, sonyń ishinde reseılik modelderge tikeleı táýeldi. Odaq aıasynda dollarmen saýda jasamaıtynymyzdy alǵa tartqanmen, álemdik naryqtan tolyqtaı jeke dara bólinip ketken joqpyz. Mashına óndirisindegi lokalızasııa negizinen qyryq kúnde júz qubylǵan valıýtany saqtaıtyn negizgi sala edi. Biraq qurastyrylatyn bólshekterdiń ózi tolyǵymen syrttan tasymaldanatynyn eskersek, eldegi qurastyrylǵan kólikter avtonaryqty tutastaı qamtamasyz etetinine kúmánmen qaraýǵa týra keledi.
Elimizde satylǵan árbir besinshi avtokóliktiń úsheýi Qazaqstanda shyǵarylǵan. Ekonomıst Baýyrjan Ysqaqovtyń aıtýynsha, bul kórsetkish suranystyń artyp kele jatqanyn kórsetedi.
– Byltyr elimizge 744,6 mln dollarǵa 33,9 myń jeńil avtokólik ımporttalǵan. Ákelingen avtokólikter sany aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 18,3%-ǵa, baǵasy 20,2%-ǵa ósken. Syrttan kelgen kólikterdiń basym bóligi kórshi Reseıge tıesili. Bul el Qazaqstanǵa 387,1 mln dollarǵa 19,1 myń avtokólik jiberdi. Sonymen qatar Japonııadan 218,9 mln dollarǵa 6,2 myń avtokólik ákelingen. О́zbekstannan 22,7 mln dollarǵa 2,8 myń avtokólik satyp alynǵan, – dedi B.Ysqaqov. Onyń aıtýynsha, byltyrǵymen salystyrǵanda bıyl kólik baǵasynda ózgeris bar. Satylymy boıynsha kóshbasshy Toyota Camry ótken jyldyń qańtar aıymen salystyrǵanda 1 mln teńgege nemese 16,2%-ǵa qymbattap, 10,76 mln teńgeni (2019 jyldyń qańtar aıynda 9,26 mln teńge) qurady. Arzan sanalatyn Ravon Nexia modelderi byltyr 4,49 mln teńgeden satylsa, bıyl 3,469 mln teńgege saýdalanyp jatyr. Qazaqstandyqtardyń tańdaýy jıi túsetin Lada brendi de qymbattaǵan. О́ıtkeni munaı baǵasynyń arzandap, rýbldiń álsiregennen keıin kórshi eldegi avtonaryqqa tyqyr taıandy. Reseılik sarapshylar 2020 jyly avtomobıl naryǵyndaǵy satylym kórsetkishi 10%-ǵa tómendeýi múmkin dep boljap otyr. Bul elde bıylǵy jyldyń qańtar aıyndaǵy jaǵdaı boıynsha kólik baǵasy orta eseppen 2-3 %-ǵa ósken. «Rolf» kompanııasynyń damytý jónindegi dırektory Vladımır Mıroshnıkov bıyl avtokólik baǵasynyń qymbattaýyna ýtılızasııalyq alym mólsherlemesiniń joǵarylaǵany yqpal etkenin aıtady.
– Kólik baǵasy qosalqy qun salyǵynyń 18%-dan 20 %-ǵa deıin kóterilgeni, sondaı-aq ınflıasııa men baǵamnyń aýytqýy saldarynan joǵarylap otyr. Bul faktorlar ımporttyq avtokólikterge de, qurastyrylatyn avtokólikterge de áser etýde, – dedi V.Mıroshnıkov. Onyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta avtokólik qymbattaı beredi.
Reseıde jyl basynan beri jańa avtokólikterdi satyp alatyndardyń qatary kemidi. Naryqty qoldaý baǵdarlamalary da qysqarýda. Qazaqstan naryǵyna qatysty kórsetkishter ázirge jańara qoıǵan joq. Biraq elimizdegi naryq kórshi eldikimen uqsas ekenine qarap, qalyptasqan ahýaldy shamamen boljaýǵa bolatyndaı. Bir anyǵy, bizdegi jaǵdaı da, kórshi eldegi jaǵdaıdyń naqty qalaı órbıtini de munaıdyń baǵasy men koronavırýs qaýpiniń seıilýine tikeleı baılanysty bolmaq.
