Mal terisiniń shetelge, ásirese kórshi Qytaıǵa shıkizat túrinde arzanǵa satylyp, keıin daıyn ónim túrinde áldeneshe ese qymbatqa keri qaıtatynyn Májilis depýtattary birneshe jyldan beri másele etip kóterip júr. Olardyń dereginshe, shamamen 2 mlrd eýro turatyn mal terisi kóleńkeli joldarmen elimizden tysqary shyǵarylady. Sonyń saldarynan memlekettik organdardyń esepterine enbeı qalady.
Úkimet sapaly teri óndirisin arttyrý maqsatynda bordaqylaý alańdaryn retke keltirý joldaryn izdeýde. Sondaı-aq mal soıatyn kásiporyndardy sýbsıdııalaıtyn baǵdarlama jasaýda. Buǵan bıýdjetten jyl saıyn 1-1,5 mlrd teńge baǵyttalyp otyr.
Aldaǵy ýaqytta Iran kásipkerleri Qazaqstanda aıaq kıim tigýdi qolǵa almaq. Álemde bylǵary óńdeýden úshtikke enetin bul elde shıkizat jetispeıdi. О́ıtkeni, Iranda mal ósirýmen aınalysatyn sharýashylyqtar kóp emes. Al bizde bári kerisinshe. Endeshe, jannan buryn maldyń amandyǵyn suraıtyn ultymyz eń sońy teri óńdeý kásibin de basqaǵa bere salýǵa daıyn sııaqty.
– Eger jeńil ónerkásibimiz memleketten qoldaý tappasa osy kúıinde qala bermek. Shyny kerek, biz shıkizatqa táýeldi memleketpiz. Bul halyqty ónerkásipke úıretpeıdi ne tabys ákelmeıdi. Shıkizat satyp baıyǵan birde bir el joq. Bul teri óndirisine de qatysty. Mysaly, biz qoıdyń etin ǵana paıdaǵa asyramyz. Al onyń terisi men ishek-qaryny ıt-qusqa jem bolady. Osydan-aq oılaı berińiz. Ata-babamyz teri ıleýdiń túrli tásilin meńgergen. Baıpaq, mási, saptama etik tigý tehnologııasy qazaq topyraǵynan shyqqan. Al búginde bári ańyzǵa aınaldy. Tarazda bylǵary aıaq-kıim ónerkásibi ashyldy. О́nimi sapaly. Endi bolashaqtyń qamy úshin sol taza bylǵarydan jasalǵan aıaq kıimderdi nege paıdalanbasqa? Syrttan keletin arzan aıaq kıimderdi ishke kirgizbeý kerek. Olarǵa degen salyq kólemin arttyrsa múmkin ishki ónimge suranys kóbeıer, – deıdi belgili ekonomıst Jangeldi Shymshyqov.
Osydan eki jyl buryn Májilis depýtaty Qýanysh Sultanov osy salanyń problemasyn ótkir aıtqan edi. «Ulttyq ekonomıka mınıstrligi qoı terisi men júnin óndiretin zaýytty qaı jerge salý kerektigin usynbaıdy. Nege bizdiń barlyq qoıdyń terisi men júnin jáne basqa da ónimin Qytaıǵa tasıdy? О́ıtkeni ondaǵy kásiporyndar qaıta óndeýmen aınalysady. Bizde memlekettik qyzmetkerlerdiń psıhologııasy ózgermegen» dedi ol. Biraq áli de baıaǵy jartas sol jartas. Sodan beri qansha ýaqyt ótse de bul salanyń tirligi naqty isten góri qur sózben ǵana sheshilýde.
