Álem • 28 Naýryz, 2020

Kremnıı alqaby pandemııamen kúreske jumylady

54 retkórsetildi

Kremnıı alqabynyń tehnologııalyq áleýeti koronavırýspen kúresýge jumyldyrylyp, aýrýdy modeldeýden bastap qarııa kisilerge kómek kórsetip, medısınalyq jabdyqtardy ázirleýge deıingi máselelerdi sheshýge talpynyp jatyr.

Áıtse de, tez tarap bara jatqan pandemııamen kúresýde ınnovasııalyq tásildi qalaı tıimdi qoldaný ázirge anyq emes. Sondaı-aq osy salanyń on jylda qoǵam kezdesken eń úlken daǵdaryspen qalaı kúresetini de túsiniksiz.

Vırýs qazirgi tańda Eýropany jalmap, AQSh-ta jedel tarap jatyr. Sondyqtan keıingi eki aptada aqparattyq tehnologııa salasynyń myńdaǵan eriktisi júzdegen jobaǵa qatysa bastady. Olardyń kóbi negizinen epıdemııa kezinde alǵashqylardyń biri bolyp karantın jarııalanǵan San-Fransısko buǵazyna mán berip otyr. Sondaı-aq myńdaǵan talantty mamandardyń koronavırýspen kúresýge arnalǵan jobalarmen aınalysýǵa múmkindik týyp tur.

Máselen, keı programmıster qarııa kisilerge as-sý jetkizip berýge arnalǵan baǵdarlama qurastyryp jatyr. Kelesileri dárigerlerge arnalǵan tumyldyryq ázirlemek. Kremnıı alqabyndaǵy eń qajetti jobanyń biri úsh aı ishinde mıllıonǵan arzan jeldetkish jasaýǵa arnalǵan. Oǵan Sem Altman ınvestısııa quıdy. Instagram-nyń negizin qalaýshylardyń biri Kevın Sıstrom kreatıvti epıdemıologqa aınalyp, vırýstyń taralýy aýqymyn modeldep, óz tájirıbesimen bólisip keledi.

Montanadaǵy úıinde birneshe apta karantınde otyrǵan K.Sıstrom vırýstyń taralý aýqymyn jobalaıtyn model qurastyryp, ony ınternette jarııalady. Ol óz tájirıbesine súıenip, 19 naýryzda AQSh-ta 10 myńǵa jýyq adam naýqastanatynyn boljaǵan edi.

Sıstromnyń zertteýi saıasatkerlerge olardyń ázirlegen modeldeý júıesi asyǵys ári qate jasalǵanyn kórsetip berdi. Onyń modeline súıensek, AQSh-taǵy koronavırýstyń taraýy apta ortasynda Qytaıda tirkelgender sanynan asyp túsip, kelesi aptada 250 myńǵa jetedi. Djon Hopkıns ýnıversıtetiniń derekterine súıensek, 25 naýryzda AQSh-ta 65285 adam vırýs juqtyrǵany anyqtalǵan.

Kóptegen alpaýyt kompanııalar kómek qolyn sozýǵa ázir. Gýglǵa ıelik etetin Alphabet Inc kompanııasy DeepMind jasandy ıntellekt tehnologııasyn vaksına ázirleýge arnady. Verily bólimi vırýsty zertteýmen aınalysyp jatyr. Facebook kompanııasynyń bas dırektory Mark Sýkerbergtiń qaıyrymdylyq qory Chan-Sýkerberg San-Fransıskoda test jasaýdy jetildirý úshin aýrýhanalarmen tize qosyp jumys isteıdi. Al kompanııanyń ózi dárigerlerge 720 myń maska bergen.

Buǵan deıin saıasatkerler, qoǵam qaıratkerleri tehnologııalyq ındýstrııa salasy óz quziretin arttyryp jibergenin jeleý etip, birneshe jyl boıy tıisip kelgen. Kremnıı alqaby alpaýyttarynyń mundaı qadamy soǵan jaýap syndy. Facebook, Google jáne Amazon kompanııalary kóp aqsha taýyp, qyzmetin jaqsartý maqsatynda adamdardyń jeke derekterin jınaǵany úshin synǵa alynǵan edi.

Kremnıı alqaby kómek qolyn sozýǵa ázir. Alaıda olar kerisinshe kedergi keltiredi dep esepteıtinder de bar.

«Menińshe, tehnologııa jasaıtyndar ádette ony sheshimniń bir bóligi dep emes, sheshimniń naq ózi dep sanaıdy. Bul máseleniń kúrdeli ekenin moıyndaýymyz kerek. Sondyqtan sarapshy bolýǵa talpynǵannan, sarapshylardy tyńdaǵan jón», deıdi Harper Rıd. Ol – kompıýterlik tehnologııa mamany, Barak Obamanyń 2012 jylǵy saılaý kampanııasynda tehnıkalyq dırektor laýazymyn atqarǵan.

Keı kompanııalardyń ókilderi koronavırýspen kúresýge jumylý tehnologııanyń ımıdjin qaıta qalpyna keltirýge kómektespek.

«Qolymyzdan keletini – jańa nárse oılap tabý, ony jedel taratý. Menińshe, adam ómirin saqtap qalýǵa kómektesýge múmkindigimiz mol jáne olardyń kózqarasyn ózgerte alamyz», deıdi mıllıondaǵan jeldetkish shyǵarýmen aınalysatyn startaptyń dırektory Nıl Tanedar.

Joba Altman negizin qalaǵan, vırýspen kúreske arnalǵan jobalar basyn biriktiretin helpwithcovid.com saıtynan bastaldy. Bul – ondaǵan jobanyń biri. О́ıtkeni qazirgi tańda AQSh-tyń aýrýhanalarynda óndirýshiler shyǵaratyn jeldetkishterden júz myńnan asa ónim kerek ekeni anyq ańǵaryldy.

N.Tanedar birde tún ishinde osy saıtty kórip qalyp, Altmanǵa hat jazǵannan keıin bul jobanyń quramyna endi. Onyń sózine qaraǵanda, jeldetkishterdi jeke kásipkerler men shaǵyn kásiporyndar da jappaı shyǵara alady.

Tamaq óndirisi men medısına ónimderiniń sapasyn sanıtarlyq baqylaý basqarmasy (Food and Drug Administration) koronavırýsty emdeýge arnalǵan jeldetkishter men basqa da medısınalyq qurylǵylarǵa qoıylatyn talaptaryn jeńildetse de, Kremnıı alqaby medısına jabdyqtaryn jasaýǵa ruqsat alyp-almaýy belgisiz. Basqarma ókili bizdiń saýalymyzǵa jaýap bergen joq.

Keı startaptar Covid-19 testin úıden jasaýdy usynyp otyr. Nurx Inc kompanııasy poshta arqyly týýdy baqylaý qyzmetin usynsa, Everlywell Inc jáne Curative Inc kompanııalary medısınalyq testi úıden jasaýǵa kúsh salady. Áıtse de, Tamaq óndirisi men medısına ónimderiniń sapasyn sanıtarlyq baqylaý basqarmasy basshysy aýysyp, testi úıden jasaýǵa tyıym salynǵandyqtan, kompanııa óz jumysyn toqtatty.

Kremnıı alqabynyń keı kompanııalary pandemııa aıaqtalǵan soń ne isteýge bolatynyna bas qatyryp jatyr. Google Maps jáne Alphabet Inc kompanııasynyń geografıkalyq ónimder bóliminiń burynǵy atqarýshy dırektory Braıan MakKlendon smartfonǵa arnalǵan densaýlyqty baqylaıtyn baǵdarlama qurastyrmaq. Ol jańa baǵdarlama adamdar vırýs juqtyryp alýdan qoryqpaý, kúndelikti tirshiligin jalǵastyrýǵa múmkindik beredi dep úmittenedi.

Bul bastama Djordj Orýelldiń shyǵarmasymen úndes. Alaıda Ońtústik Koreıa, Qytaı, Sıngapýr jáne Taıvan azamattardy baqylaýǵa arnalǵan quraldardy qoldanyp jatyr. Saý adam men naýqasty aıyrýǵa arnalǵan bul qadam vırýstyń taralýyn báseńdetýge kómektesti.

MakKlendonnyń jobasy boıynsha, densaýlyqty baqylaýǵa arnalǵan tehnologııa adamdardyń jeke derekterin qorǵaýdyń birneshe qadamyn qarastyrady. Onyń aıtýynsha, ónimdi qoǵamǵa usynbas buryn basqa da mamandarmen aqyldasyp, baǵdarlamany jetildirý qajet.

Gýgldyń burynǵy qyzmetkeri Maks Henderson birneshe aıdan beri koronavırýspen kúresýdiń modelin jasap shyqty. Osy aıdan bastap ol ǵalymdar, ınjenerler, epıdemıologtar jáne basqa da mamandarmen birlesip jumys isteı bastaǵan. О́tken jumada Covid-19-dyń taralýyna aýrýhanalar qanshalyqty ázir ekenin anyqtaıtyn baǵdarlama iske qosty.

«Eshkim bul model múltiksiz dep aıta almaıdy. Eger ony jetildirýge bar kúshti sarp etsek, kesh bolyp ketýi múmkin», deıdi Henderson. Sondyqtan 18 adamnan turatyn top qazirdiń ózinde bar-kúshin osy baǵdarlamaǵa arnaǵan.

 

Asa Fıtch, Rolfe Vınkler, Dıpa Sıtharaman

Wall Street Journal

Aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Jazýshylyqtan maqtanǵa deıin

Ádebıet • Búgin, 17:40

Qurdym (tórttaǵan)

Ádebıet • Búgin, 17:20

Talǵat Qalıev jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 17:05

«Memorıal» servısiniń mańyzy zor

Aımaqtar • Búgin, 16:45

Sıfrlandyrý barysyn pysyqtady

Qazaqstan • Búgin, 16:29

Jańa formattaǵy jyr keshi

Rýhanııat • Búgin, 16:25

О́tken jyly 59,8 myń jup ajyrasqan

Qazaqstan • Búgin, 16:12

Túrkistandyq ustazdar marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 15:27

Týrızm salasy qalypqa kele bastady

Qoǵam • Búgin, 14:43

Tún tynyshtyǵyn buzatyndar kóp

Aımaqtar • Búgin, 14:28

Akademık Keńesbaı Musaev dúnıeden ótti

Rýhanııat • Búgin, 14:10

Qyrylmasaq, 40 mıllıon bolar edik

Qazaqstan • Búgin, 14:05

Júrekke salǵan jaralar óshpeıdi

Rýhanııat • Búgin, 12:58

Almatyda esirtki zerthanasy anyqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 12:45

Prezıdent Ahmetjan Esimovti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 11:14

Uqsas jańalyqtar