Qoǵam • 02 Sáýir, 2020

Zalalsyzdandyrý men zararsyzdandyrý eki bólek ǵylymı uǵymdy aıqyndaıdy

280 retkórsetildi

Eldegi karantın kezinde  vırýstan qorǵaný maqsatynda eldi mekenderdi arnaıy zalalsyzdandyrý jumystary qolǵa alynǵan. Jurtshylyqty aqparattandyrý maqsatynda  «zalalsyzdandyrý» jáne «zararsyzdandyrý» sózderin shatastyryp paıdalanyp jatqan derekkózder kezdesýde. Osy oraıda BǴM ǴK Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty Termınologııa bóliminiń meńgerýshisi, fılologııa ǵylymynyń doktory Qarlyǵash Aıdarbektiń áleýmettik jelide usynǵan mynadaı negizdi dálelderine nazar aýdarǵan edik.

Jalpy, «zalal», «zarar» sózderi - qazaq tiline arab tilinen engen tildik birlikter. deıdi maman.  – Olar tolyq, absolıýtti sınonımder deýge de bolady. Al maǵynasyna keler bolsaq: «1) zaqym kelý, mertigý, zııan kelý, búliný; 2) zııan, shyǵyn» degendi bildiredi. Arab tilinde «zararýn» sóziniń – «zaqym kelý, zııan, shyǵyn» degen maǵynasy bar. Alaıda, sóz termın máselesine qatysty bolǵan jaǵdaıda, olardy biriniń ornyna birin qoldana berýge bolmaıdy. О́ıtkeni termınderge qoıylatyn basty talaptardyń biri – termın birizdiligi mundaı qubylystarǵa jol bermeıdi. Iаǵnı bir uǵymǵa – bir termın prınsıpi qatań saqtalýy qajet. Sondyqtan da, qazirgi tańda ózekti termınge aınalǵan «dezınfeksııa» - «zalalsyndandyrý» bolsa, «sterılızasııa» - «zararsyzdandyrý».

Iá, atalǵan eki termınniń maǵynalyq jaqyndyǵy anyq. Degenmen, olar eki bólek ǵylymı uǵymdy aıqyndaıtyny da sózsiz: «zalalsyndandyrý» - «qorshaǵan ortadaǵy juqpaly aýrý qozdyrǵyshtaryn qurtý»; «zararsyndandyrý» - «áskerlerdi radıoaktıvti zattardyń zararynan qorǵaý úshin qarý-jaraqtardan, kıim-keshekterden, azyq-túlik pen sýdan, qorǵanys bekinisteri men qorshaǵan ortadaǵy basqa da nysandardan zararly zattardy ketirip, qaýipsiz dárejege jetkizý».

 

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Kooperatıv kópke kerek

Aımaqtar • Búgin, 10:39

Nur-Sultanda eki jańa kópir ashylady

Aımaqtar • Búgin, 09:57

Joldybaıdaǵy jol jóndelmeı tur

Aımaqtar • Búgin, 09:49

Pavlodarda kásiporyndar shyǵyny ótelgen

Aımaqtar • Búgin, 09:42

Zerendi qus fabrıkasy jetilip keledi

Aımaqtar • Búgin, 09:35

Petropavldyq eriktiler qylmyspen kúresedi

Aımaqtar • Búgin, 09:28

Saparbaev ákimderge sógis jarııalady

Aımaqtar • Búgin, 09:25

Gadjetti jıi súrtken de zııan

Tehnologııa • Búgin, 07:48

Taıaý Shyǵys taǵy da dúrlikti

Álem • Búgin, 07:36

La Lıga 8 maýsymda bastalady

Fýtbol • Búgin, 07:33

Abaı álemin beınelegen arýlar

Abaı • Búgin, 07:22

Munaıshylar áýletiniń tuńǵyshy

Tanym • Búgin, 07:16

Elektrondy qujat kúshine enetin kezeń

Tehnologııa • Búgin, 07:10

Kúngeı men kóleńke

Rýhanııat • Búgin, 07:05

Pákistanda ushaq qulady

Álem • Búgin, 07:05

Abaıtaný – HHI ǵasyr kóginde

Abaı • Búgin, 06:56

Et eksporttaıtyn elde et qymbat...

Ekonomıka • Búgin, 06:50

Bir áýlettiń taǵdyry

Tarıh • Búgin, 06:42

Eń tabysty tennısshi

Tennıs • Búgin, 06:35

Qazaqtyń kúmis kómeı ánshileri

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar