Rasynda, armandaı almaıtyn adam qalaı uly is atqarady. Atam qazaqtyń «Armanymen er sulý, ormanymen jer sulý» nemese «Armansyz adam – tamyrsyz aǵash» degen maqalynda óte tereń mán bar emes pe?! Otarlaýshylar otarlanǵan halyqtyń eń áýeli armanyn aljastyratyny tegin emes. О́ıtkeni armandaı almaǵan qaýym – órkendeı de almaıdy.
Mysaly, qazaqtyń qaıratker handarynyń biri Abylaı ómiriniń sońǵy kúnderi qatty naýqastanyp jatyp qalady. Zamandasy hám aqylshysy, ataqty Buqar jyraý onyń kóńilin suraı kelip: «Qaıǵysyz uıqy uıyqtatqan hanym-aı, Qaıyrýsyz jylqy baqtyrǵan hanym-aı, Qalyńsyz qatyn qushtyrǵan hanym-aı...» – dep, tolǵaı jóneledi. Abylaı han basyn kóterip: «Toqta, jyraý, sen meniń ómir boıy oılaǵan armanymdy aıttyń. Eger osy úsh qyzmetti jurtyma jasaǵan bolsam, armanymnyń oryndalǵany emes pe!» degen eken.
Sol sııaqty birneshe jyldyń aldynda ataqty fýtbolshy kúlli álem «Ronaldo» degen atpen tanıtyn brazılııalyq sportshy Ronaldo Lýız Nazarıo de Lıma FIFA saıtyna bergen suhbatynda: «Bala kúnimde ataqty fýtbolshy bolýdy armandadym. Oǵan jetý úshin eńbektendim. Meniń jetistigimniń qupııasy osy» depti.
Iаǵnı arman degenimiz – adamnyń júrek muraty hám soǵan jetý úshin jasaǵan jankeshti eńbegi desek durys bolar. Qarapaıym ómirdiń ózinde bireýge alǵys aıtsaq, jaqsylyq tilesek «armanyńa jet» deımiz, sol sııaqty sportta, ǵylymda bıik mejeni baǵyndyrǵan tulǵalar «armanyma jettim» dep sózin túıindep jatady.
Osy oraıda ózim kýá bolǵan myna bir oqıǵany qozǵaı keteıin. Umytpasam, 1995 jyldyń qysy. Aýdandyq gazettiń tilshisimin. Redaktor: «Zaısan balyq zaýyty jaıly maqala jaz» dep meni balyqshylar kentine jiberdi. Mekeme bastyǵyn burynnan bilýshi edim. Kóziqaraqty, óte suńǵyla kisi. Bardym. Jolaı ushyrasqan ol «tústen keıin zaýyt basshylarynyń alqa májilisi bolady. Soǵan qatysyńyz!» dedi.
Basekeń aıtqan jıyn bastaldy. Bir shette qolda qalam-qaǵaz, myqshıyp otyrmyn. Bul jyldary joqshylyq el ómirine dendep engen, janar-jaǵarmaı, azyq-túlik tapshy óte qıyn ýaqyt edi. Zaýyt jumysshylary jyldap aılyq almaǵan tus. – Sizderge bir jaqsy jańalyq aıtaıyn, – dep bastady sózin zaýyt basshysy. – Zaısan ózen tektes kól. Iаǵnı sýy aǵyndy bolǵandyqtan osylaı atalady. Onyń syrtynda kólge jan-jaqtan Qara Ertis, Kókpekti, Kendirlik, Úıdene, Jarma sııaqty ózender quıady. Bular kóktemde qarǵyn arqyly aǵyp kelgen taýdyń shıpaly ósimdik-shóbin aıdap ákelip, kólge toǵytady. Ol shóptermen balyq qorektenedi. Mundaı ekologııalyq taza tabıǵı mıneraldy sýda ómir súrgen balyq álem naryǵynda asa joǵary baǵalanady. Mysaly, bizdegi kókserkeniń bir kılosy Túrkııada 40, Eýropa elderinde 60 dollarǵa deıin qun súıedi, – dep bastap, sóziniń aıaǵyn kóldiń balyǵyn álemdik saýdaǵa shyǵarýymyz kerek dep aıaqtady.
Bul sózdi estigen mekemeniń atqarýshy dırektory, vıse-prezıdentteri, orynbasarlary bar, barlyǵy «kólge salǵan aýdy tartatyn traktorǵa solıarka tappaı otyryp, qaıdaǵy shetelge balyq satqan...» dep shýlap ketti. Tipti keıbireýi «Myna kisiniń esi durys pa?» degen sózdi ishinen birneshe qaıtalaǵan da shyǵar.
Osymen jıyn tarady. Kabınette úlken bastyq ekeýmiz ǵana qaldyq. Ol kisi basyn shaıqap uzaq únsiz otyrdy da, maǵan burylyp: «Kórdiń ǵoı inim, bizdiń adamdarda armandaıtyn da qýat qalmaǵan» dedi. Ol kezde bul sózge asa mán bermegen edim. Adamǵa armandaý úshin de qýat kerek ekenin keıin túsindim. Erte zamanda sıyr baǵyp júrgen quldan «Eger sen patsha bolsań, ne ister ediń?» dep suraǵanda, ol beıbaq: «Onda sıyrdy at minip jaıar edim» depti. Quldyń armany osy. Azat adam bulaı armandamaıdy. «Álem sosıologtary qaısybir etnostyń bolashaǵyn onyń armanyna qarap biledi» degendi oqyp edim. Ras sııaqty.
