Koronavırýs • 03 Sáýir, 2020

Shvesııa koronavırýspen kúreste ózge tásildi tańdady

417 retkórsetildi

Elde eshqandaı oqshaýlaý nemese karantın engizilgen joq, tek erikti negizde usynystar men úlken úmit.

Bohan PANChEVSKI

Wall Street Journal 

Shańǵy trassalary ashyq, meıramhanalar jumys istep tur, al saýda ortalyqtaryna kelýshilerdiń qarasy kóp.

Koronavırýs pandemııasymen kúreste ózge tásildi qoldanǵan Eýropa elderiniń biregeıi Shvesııaǵa qosh keldińizder.  

Eýropa men AQSh-tyń kóp bóligi úkimet engizgen turǵyndar qozǵalysyn shekteıtin sharalarǵa baǵynyp otyrsa, Shvesııada keńseler men dúkender sol kúıi ashyq, al el bıligi halyqqa shekteý emes, usynys bildirip otyr.

Odan bólek kásiporyndar, balabaqshalar men mektepter de jumys istep tur. Uzaq qystan shyqqan Stokgolm turǵyndary kóshe boıyndaǵy dámhanalar men barlarda emin-erkin bas qosyp júr. Tek 50 adamnan artyq jınalýǵa jáne kelýshilerge barda qyzmet kórsetýge bolmaıdy.

Ulybrıtanııa men Nıderland ta vırýsqa qarsy tabıǵı ımmýnıtet qalyptastyrý úshin halyq arasynda taralýyn baqylaýda ustap otyrýdy qarastyrǵan edi. Alaıda qos el de ǵalymdardyń vırýstan júzdegen myń adam ólýi múmkin jáne densaýlyq saqtaý júıesine asa aýyrtpashylyq túsedi degen boljamynan keıin ol oıdan bas tartty.

Shvesııa qoldanǵan tásildiń tıimdi ekenin nemese kerisinshe sátsiz bolatynyn baǵalaý qıyn. Ázirge vırýs elde keńinen taraǵan joq. Djons Hopkıns ýnıversıteti usynǵan málimetke sáıkes,  10 mıllıon turǵyny bar Shvesııada dúısenbide barlyǵy 4,028 jaǵdaı tirkelgen, al qaıtys bolǵandar sany 146 bolǵan.  Al 8,8 mıllıon halyq úıinde otyrǵan Aýstrııada vırýs juqtyrýdyń 9,200 deregi men 108 ólim sany tirkelgen.

Sheshimge jaýapty Shvesııanyń bas epıdemıology Anders Tegnell bul tásil bastapqyda Ulybrıtanııa kózdegendeı, vırýstyń baıaý taralýyna septigin tıgizedi deıdi. Bul rette basty basymdyq qarttar men neǵurlym osal jandarǵa beriledi, al sol ýaqytta halyqtyń basym bóliginde vırýsqa qarsy tabıǵı ımmýnıtet qalyptasyp úlgeredi nemese vaksına paıda bolady.

Karolın ınstıtýtynyń doktory jáne professory Sesılııa Sederberg- Naýkler Shvesııa ádisiniń tıimdiligi kelesi eki aptada anyq bolady deıdi.

Onyń boljamy boıynsha, shekteý men tistileýdiń joqtyǵynan vırýstyń taralýy baqylaýdan shyqqanda úkimetke qazirgi ádisinen bas tartýǵa týra keledi. Doktor Naýkler tolyq shekteý engizbegen Azııa elderi turǵyndardan jappaı saraptama alý arqyly juqtyrǵandardy anyqtap, indetpen kúresýdi jaqsylap jolǵa qoıǵanyn alǵa tartady.

Shvesııada jalpy úkimetke senim bildirý - baıaǵydan qalyptasqan dástúr. Doktor Tegnel qazirgi jaǵdaıda turǵyndar usynys retinde aıtylǵan sharalarǵa kóbirek qulaq asatynyn aıtady. El bıligi qazir qatań sharalardan góri qarttardy úıde otyrýǵa, al jastardan belsendiligin tómendetýdi surap otyr.  

Shvesııanyń bas epıdemıologynyń aıtýynsha, indettiń alǵashqy belgileri bar vırýs juqtyrǵan adamdar úıinde qalady.  «Biz epıdemııanyń taralýyn azaıtýdy kózdeımiz. Jaǵdaı kúr ózgermese osy ádisti ári qaraı da qoldana beremiz», - dedi Anders Tegnell.

Ulybrıtanııamen salystyrǵanda, Shvesııada qoldanylǵan sharalarǵa qoǵam tarapynan qarsylyq joq. О́tken aptada Novus júrgizgen saýaldamada halyqtyń 80 paıyzy premer-mınıstr Stefan Lefvenniń vırýstyń taralmaýyna ár azamat jaýapty bolady degenin qoldaǵan eken.

Demalys kúnderi Stokgolmda aldyńǵy aptaǵa qaraǵanda adamdar jabyq ǵımarattarǵa kóp barmaǵan, al qoǵamdyq kólikte jolaýshylar bir-birinen alys otyrǵan kórinedi. Keıbir qala turǵyndary úıde qalǵan, shańǵy tebýshilerdiń basym bóligi Ore (Are) sekildi adam kóp shoǵyrlanatyn kýrorttarǵa barýdan bas tartqan.

Storstockholms Lokaltrafik qoǵamdyq kólik kompanııasy ótken aptada metro men qala mańyndaǵy poıyzdardy qoldanatyn jolaýshylardyń sany 50 paıyzǵa tómendegenin aıtty.

Shvesııanyń bul ádisin joǵary baǵalaǵandar qatarynda belgili nemis dárigeri Ansgar Loze men Ulybrıtanııa úkimetiniń bas ǵylymı keńesshisi ser Patrık Vallans  sekildi eýropalyq sarapshylar men bılik ókilderi bar.

Degenmen, qoldaýshylardyń ózi bul ádisti Skandınavııadan basqa aımaqta iske asyrý qıyn ekenin alǵa tartady. Olar shved turmysynda Italııadaǵydaı urpaqtar arasynda baılanys joq deıdi. Resmı derekter boıynsha, Shvesııada úılerdiń jartysynan astamynda jalǵyz adam turady, bul óz kezeginde vırýs juqtyrýdyń yqtımaldyǵyn azaıtady.

Bul sondaı-aq eldiń turmysy tómen kvartaldarynda kóp adam bolyp bir úıde ómir súretin somalııalyq qaýymda Covid-19 vırýsynan ólim sanynyń nelikten kóp bolǵanyn túsindiredi.

Keıbir ekonomıster bıliktiń bul sheshimin synǵa alyp jatyr. Olar baqylaýsyz epıdemııanyń shyǵyny qysqa merzimdi perspektıvada karantındi boldyrmaýdan túsken paıdadan áldeqaıda kóp bolýy múmkin ekenin aıtady.

Alańdaýshylyq tanytyp otyrǵandardyń basym bóligi ǵalymdar men dárigerler. Olar vırýs juqtyrǵandar sanynyń kúrt ósýinen qorqady.

Stokgolmdegi Huddinge klınıkasy ózge elderdegideı qaıtys bolǵandar sany kóbeıgen jaǵdaıda daıyn bolý úshin denelerdi saqtaýǵa arnalǵan tońazytqysh kameralar alyp qoıypty.

Eldegi saılaý naýqany toqtatyldy, al jergilikti bılik Stokgolmde Covid-19 juqtyrǵandarǵa arnalǵan ýaqytsha klınıka qurylysymen aınalysyp jatyr.

Úkimettiń bul sharasyn ózgertý maqsatynda naýqan ótkizip jatqan ǵalymdardyń biri, Ýmeo ýnıversıtetiniń epıdemıologııa professory Ioakım Roklev «Bul – barsha halyqty jumyldyrǵan, apatty saldarǵa alyp kelýi ábden múmkin aýqymdy ári qaýipti eksperıment» ekenin aıtady. «Qandaı da bir shekteýsiz tańdaýdy adamdardyń ózderine qaldyrý - óte qaýipti qadam. Basqa elderdiń tájirıbesi kórsetkendeı, indettiń bet alysy qarqyndy jáne Shvesııanyń ol elderden esh aıyrmashylyǵy joq»,- deıdi ǵalym.

Dárigerdiń zertteýi vırýstyń taralýyn shektemeý ólim sanynyń kóp bolýyna jáne aýrýhanalarǵa júktemeniń shekten tys bolýyna alyp keletinin kórsetedi. Maman asa qaýipti toptaǵy adamdardy qorǵap qalý múmkindigine kúmánmen qaraıdy.  

Ýmeo ýnıversıtetiniń vırýsologııa professory Fredrık Elg qatań sharalardan bas tartý – qaýipti ári oılanbaǵan áreket ekenin málimdep, Stokgolmde karantın engizýge shaqyrdy. Dáriger kúnnen kúnge órship jatqan epıdemııa bizge tosynnan kelip, abdyrap qalýymyz múmkin deıdi.

 

 Daıyndaǵan

Merýert BÚRKITBAI,

«Egemen Qazaqstan» 

Sońǵy jańalyqtar

Zerendi qus fabrıkasy jetilip keledi

Aımaqtar • Búgin, 09:35

Petropavldyq eriktiler qylmyspen kúresedi

Aımaqtar • Búgin, 09:28

Gadjetti jıi súrtken de zııan

Tehnologııa • Búgin, 07:48

Taıaý Shyǵys taǵy da dúrlikti

Álem • Búgin, 07:36

La Lıga 8 maýsymda bastalady

Fýtbol • Búgin, 07:33

Abaı álemin beınelegen arýlar

Abaı • Búgin, 07:22

Munaıshylar áýletiniń tuńǵyshy

Tanym • Búgin, 07:16

Elektrondy qujat kúshine enetin kezeń

Tehnologııa • Búgin, 07:10

Kúngeı men kóleńke

Rýhanııat • Búgin, 07:05

Pákistanda ushaq qulady

Álem • Búgin, 07:05

Abaıtaný – HHI ǵasyr kóginde

Abaı • Búgin, 06:56

Et eksporttaıtyn elde et qymbat...

Ekonomıka • Búgin, 06:50

Bir áýlettiń taǵdyry

Tarıh • Búgin, 06:42

Eń tabysty tennısshi

Tennıs • Búgin, 06:35

Qazaqtyń kúmis kómeı ánshileri

Rýhanııat • Keshe

Búgin aıt namazy oqyla ma?

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar