Qazaqstan • 09 Sáýir, 2020

Koronavırýsqa qarsy vaksınany ázirleý táýlik boıy júrip jatyr

137 retkórsetildi

Bul týraly qazaqstandyq ǵalymdar «QazAqparat» HAA tilshisine aıtyp berdi.

- Sálemetsiz be, Kúnsulý Daltonqyzy! Eń aldymen jumysbastylyǵyńyzǵa qaramaı, QazAqparatqa suhbat berýge ýaqyt tapqanyńyz úshin alǵys aıtamyz. Vaksınany ázirleý qazir qandaı kezeńde tur? Ázirleýge qansha adam, qandaı rejımde tartylyp otyr jáne dál qazir qandaı nátıjeler týraly aıta alasyz?

- Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2020 jyldyń 25 naýryzynda Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵyna kelgen kezde COVID-19 koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksına ázirleý jumystaryn jalǵastyrýdy tapsyrǵan edi. Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýty (Otar, Jambyl oblysy) Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵymen birlesip, koronavırýs ınfeksııasyna qarsy vaksına ázirleýge kiristi. Bul jumysty Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi úılestiredi.

DDSU derekteri boıynsha, qazirgi ýaqytta birneshe memleket 54 kandıdat vaksına ázirleýde. Olardyń ishinen klınıkalyq synaqtar kezeńine ázirge ekeýi ǵana ótti. Jasalǵan taldaýdyń kórsetýinshe, ázirlenetin vaksınalardyń edáýir bóligi gendik-ınjenerlik jolmen jasalatyn vektorlyq nemese sýbbirliktik vaksınalar. Mundaı tehnologııalardy vaksına óndirý salasyndaǵy álemdik kóshbasshylar qoldanady.

Osyndaı zamanaýı tásilder men tehnologııany bizdiń qazaqstandyq ǵalymdar da qoldanady. Olar barlyǵy 4 kandıdattyq vaksına ázirleýdi josparlap otyr. Onyń ishinde 2-i vektorlyq jáne vırýstyń S-aqýyzynyń fragmentteri negizinde 2-i sýbbirliktik. Klınıkaǵa deıingi jáne klınıkalyq synaqtardan keıin olardyń ishinen eń tıimdi jáne qaýipsizi tańdalyp alynady.

Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalymdary bıologııalyq qaýipsizdigi 3-deńgeıli BSL-3 zerthanalarynda naqty SARS-CoV-2 koronavırýs shtammdarymen jumys atqarýda. Vaksınany ázirleý táýlik boıy júrgizilýde.

dd

- О́zińiz basshylyq jasaıtyn ǴZI týraly aıtyp berseńiz. Instıtýttyń qandaı jetistikteri bar jáne sizdiń tikeleı basshylyǵyńyzben mekeme qabyrǵasynda qandaı tabystarǵa qol jetti? Bul mekeme nesimen erekshe?

- Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń 60 jyldan astam tarıhy bar. Instıtýt qaýip-qaterlerdi anyqtaýdyń quraldary men ádisterin ázirleýge, bıologııalyq qaýipsizdikti baǵalaýǵa jáne dıagnostıkalyq jáne aldyn alýǵa arnalǵan. Onyń ishinde adamnyń, janýarlar men qustardyń qaýipti jáne asa qaýipti vırýstyq aýrýlaryna qarsy preparattardy ázirleýmen aınalysady. Munda bıologııalyq qaýipsizdik, bıotehnologııa, vırýsologııa, mıkrobıologııa, ımmýnologııa salalary boıynsha orasan zor jumys tájirıbesi jınaqtalǵan.

Instıtýt - Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy medısınalyq ımmýnobıologııalyq preparattardy daıyndaý, synaý jáne QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginde tirkeýdiń otandyq tehnologııalaryn ázirleý jónindegi mindetterdi sheshetin jalǵyz memlekettik uıym. Instıtýt birinshi bolyp A/H5N1 (qus tumaýy) tumaýyna qarsy Kazfluvac jáne A/H1N1 (shoshqa tumaýy) tumaýyna qarsy Refluvac vaksınalaryn tirkedi.

Instıtýtta maýsymdyq tumaýǵa qarsy 3 valentti splıt-vaksına (klınıkaǵa deıingi, klınıkalyq synaqtyń I jáne II fazalary júrgizildi), sondaı-aq, adam týberkýlezine qarsy vaksına (klınıkaǵa deıingi, klınıkalyq synaqtyń I jáne II fazalary júrgizildi) ázirlenip, klınıkalyq synaqtar júrgizildi jáne densaýlyq saqtaý tájirıbesine engizildi.

Instıtýt ǵalymdary 60-tan astam preparatty, onyń ishinde 30 vaksınany, 16 test-júıeni jáne 15-ten astam túrli bıopreparattardy ázirlep, engizdi. Jyl saıyn 27 mln. doza vaksına óndiriledi. Qazirgi ýaqytta, ınstıtýttyń bıopreparattardy ótkizetin turaqty naryǵy bar. Shetelge vaksına jetkizýshi retinde Keden odaǵynyń tizilimine engizilgen. Medısınalyq jáne veterınarııalyq vaksınalardy ázirleý jáne óndirý aıtarlyqtaı ekonomıkalyq áserge de ıe. Mysaly, ınstıtýtta jasalǵan jáne óndirilgen nodýlıarlyq dermatıtke qarsy vaksınany Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń satyp alýy bıýdjetke 2 mlrd teńgeni únemdedi. Sonymen birge, ınstıtýtta biregeı depozıtarıı, vırýstardyń genetıkalyq kitaphanasynyń bazasy bar.

ee

- ǴZI-dyń qandaı ázirlemeleri DDSU nemese basqa sheteldik ǵalymdar tarapynan atalyp ótti? Qazaqstandyq ǵalymdardyń qyzmeti ǵylymı álem tarapynan jalpy qalaı baǵalanady?

- Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýty Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymymen (DDSU) densaýlyq saqtaý salasyna arnalǵan asa qaýipti ınfeksııalarǵa qarsy vaksınalardy ázirleý jóninde shart jasasqan. Tumaý ǴZI-men, RMǴA VjS ǴZI, Prımatologııa ǴZI-men (Reseı), CDC, ARS USDA (AQSh), MUV (Avstrııa) jáne álemniń basqa da jetekshi ǵylymı ortalyqtarymen jáne ınstıtýttarymen birlesken zertteýler júrgizedi. Instıtýt Islam Yntymaqtastyǵy Uıymyna (IYU) múshe elderdiń vaksına óndirýshiler tobynyń múshesi bolyp tabylady.

Vaksına óndirý úshin Instıtýt bazasynda bıofarmasevtıkalyq zaýyt qurylysy josparlanýda. Zaýyt GMP halyqaralyq talaptaryna sáıkes keletin vaksınalardy shyǵarý úshin qajet.

- Kúnsulý Daltonqyzy, ýaqyt taýyp suhbat bergenińiz úshin kóp raqmet!

par

smvm

 

Sońǵy jańalyqtar

Eldik nyshandar tarıhy

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar