Ekologııa • 10 Sáýir, 2020

Qarǵyn sý: qamdanǵan qapy qalmaıdy

51 retkórsetildi

Dúnıe júzin dúrliktirgen pandemııaǵa eleńdeımiz dep, qyr astynda qyzyl sý baryn qaperimizden shyǵaryp almasaq ıgi edi. Keıingi jyldary keleńsiz oqıǵalarǵa toly bolǵan kóktemgi sý tasqyny kezeńi elimizde bıyl qalaı júrýde?

Belgili bolǵandaı, elimizde sý tasqyny eki kezeńmen ótýde. Sonyń alǵashqy kezeńi Qazaqstannyń ońtústik jáne batys óńirlerinde aıaqtalyp, turaqty jáne qıyndyqsyz ótti. Alaıda osy jylǵy 14 naýryzda Kókshetaý qala­synyń B.Áshimov kóshesinde avtokólik kópirin sý basyp, ýaqtyly qabyldanǵan sharalardyń arqasynda qyzyl sý zardaby turǵyn úılerge tımegen.

Keshe Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń alańynda ótken brıfıngte Ishki ister mınıstriniń orynbasary Iýrıı Ilın  sý tasqynyna qarsy is-sharalar jóninde baıandady. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan aýmaǵynyń basym bóligi qalyń qar qursaýynda qalyp otyrǵan joq. Jergilikti atqarýshy organdardyń, memlekettik organdardyń júrgizgen aýqymdy jumysynyń arqasynda sý tasqyny qaýpiniń aldyn alýǵa múmkin boldy. Ondaı aımaqtardyń qatarynda Qaraǵandy jáne Aqtóbe oblystary bar.

– Sý tasqyny kezeńimen qatar, tabıǵı apattyń taǵy bir túrimen betpe-bet keldik. Bıylǵy 6-8 sáýir kúnderi elimizdiń Qostanaı, Soltústik Qazaqstan jáne Aqmola oblystarynda sekýndyna 30 metr jyldamdyqpen soqqan qatty jel turdy. Sonyń saldarynan elektr jelileri isten shyǵyp, birneshe nysannyń shatyryn jel ushyryp áketti. Atalǵan úsh aımaqta jelden zardap shekken ǵımarattardyń jalpy sany – 395. Sonymen qatar Aqmola oblysynda jel ushyrǵan shatyrdan 2 azamat jazataıym kóz jumdy. Olardyń otbasylaryna, týǵan-týystaryna qaıǵyryp kóńil aıtamyz, – dedi Iý.Ilın.

 (135 jarylys jumystary), aryqtardy, arnalardy (11,8 myń shaqyrym) jáne avtokólik joly, temir jol astymen ótetin sý ótkizý qurylystaryn  tazalaý (25,6 myń dana) profılaktıkalyq is-sharalary júrgizilýde.

Qorǵanysh bógenin salý (53,5 shaqy­rym) jáne jóndeý (114,2 shaqyrym); sý tasqyny qaýpi bar ózenderdiń jaǵasyn bekitý (95 shaqyrym), túbin tereńdetý (255,5 shaqyrym), túzetý (71,1 shaqyrym), arnalaryn tazalaý jáne sý burý arnalaryn qolǵa alý (192,4 shaqyrym) boıynsha jumystar jal­ǵasýda. Sonymen qatar sý tasqyny jaǵ­daıyn monıtorıngileý men qajetti shara­lardy qolǵa alý maqsatynda aero­sholý jáne jerústi tekserýleri júrgizilýde.

– Bıyl sáýirde Aqmola, Qostanaı, Shyǵys Qazaqstan jáne Soltústik Qazaqstan oblystary sý tasqyny kezeńiniń belsendi fazasyna qalyp otyr. Aýa temperatýrasynyń joǵa­rylaýy saldarynan qardyń qar­qyndy túrde erýi jalǵasýda. Jeke­legen aımaqtarda qar jáne jań­byr túrinde mol ja­ýyn-shashyn jaýyp úlgerdi. Osynyń barlyǵy sý tasqy­ny­nyń kúrdelenýine ákelip soǵady. Sóıtip 7-9 sáýir ara­ly­ǵynda Qostanaı oblysynda 60 tur­ǵyn úıdi jáne Aqmola, Shyǵys Qazaq­stan, Qostanaı oblystarynda 115 aýlany qyzyl sý basty, – dedi Iý.Ilın.

Qar jáne jańbyr túrindegi mol jaýyn-shashynnyń, erigen qar sýynyń saldarynan Timtýir ózeniniń deńgeıi 50 sm-ge kóterildi. Sonyń kesirinen Qostanaı oblysyna qarasty Qarasý aýdanynyń Qaramyrza aýylyndaǵy 60 turǵyn úıdi sý basyp, úı ishindegi sý deńgeıi 5-ten 40 sm-ge deıin kóterildi. Sondaı-aq aýyl shetindegi «Naberejnaıa» kóshesinde ornalasqan 110 aýla aýmaǵy da sý qursaýynda qaldy. Bul aýylda barlyǵy 170 úı bar. Onda bas-aıaǵy 674 adam turady. Osy aýyldaǵy taǵy 30 turǵyn úı sý basý jaǵdaıynda tur. Atalǵan oblysta 47 adam evakýasııalansa, sonyń ishinde 13 bala bar. Olardyń barlyǵy týǵan-týystarynyń úılerine ornalastyryldy. Mal basyn saqtap qalý maqsatynda 608 bas iri jáne usaq mal, 450 shoshqa jáne 15 jylqy qaýipsiz jerge jetkizildi.

Qardyń qarqyndy erýi men jaýyn-shashynnyń saldarynan Jabaı ózeninde de sý deńgeıi 3 metrge deıin kúrt kóterildi (shekti deńgeıi – 3,2 metr, qazirgi kezde sý deńgeıi 2,3 metr­ge tómendedi). Osylaısha Aqmola oblysyna qarasty Sandyqtaý aýdanynyń Balkashın aýylynda 2 aýla mańy aýmaǵyn sý basty. Turǵyn úılerdi sý basý qaýpin joıý maqsatynda aýla aýmaǵynda jumystar júrgizilip, oǵan 32 adam, 8 birlik tehnıka men 2 júzý quraly jumyldyryldy.

Shyǵys Qazaqstan oblysynda aýla aýmaqtaryn sý basýdan saqtaý maq­satynda úıemeleý, sý sorý, aryqtardy tazalaý jumystary qolǵa alynyp­ty. «Qazgıdromettiń» aqparaty boıyn­sha elimizdiń ortalyq, soltústik óńirlerinde kúndizgi jáne túngi aýa temperatýrasynyń tómendeýi men jańbyr, qar túrinde mol jaýyn-shashynnyń túsýi jalǵasady. Al sý tasqyny máselesi kúrdelengen jaǵdaıda halyqty evakýasııalaý úshin 1707 qabyldaý pýnkti, qajetti quraldar (shatyr, kereýet), tamaq ónimderi men aýyz sý qory ázirlenip otyr.

Ishki ister mınıstrliginiń jeke quramynan jalpy sany 9874 adam, 1730 birlik tehnıka kúshi men quraldar jıyn­tyǵy qalyptastyryldy. Sý jaıylý aımaǵyna jetkizilýi yqtımal rezervti toptar daıyndaldy (TJK-ǵa berilgen kúshterdiń jalpy sany 434 adam, 63 birlik tehnıka, 29 júzý quraly jáne 83 motopompa. Ulttyq ulannyń áskerı bólimderi  – 1610 ás­kerı qyzmetshileri men 151 birlik tehnıkany quraıdy).

Iý.Ilınniń aıtýynsha, elimizde tasqynnyń aldyn alýǵa qatysty da­ıyn­­dyq jumystary aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn taba bermek.

 

Sońǵy jańalyqtar

Jazýshylyqtan maqtanǵa deıin

Ádebıet • Búgin, 17:40

Qurdym (tórttaǵan)

Ádebıet • Búgin, 17:20

Talǵat Qalıev jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 17:05

«Memorıal» servısiniń mańyzy zor

Aımaqtar • Búgin, 16:45

Sıfrlandyrý barysyn pysyqtady

Qazaqstan • Búgin, 16:29

Jańa formattaǵy jyr keshi

Rýhanııat • Búgin, 16:25

О́tken jyly 59,8 myń jup ajyrasqan

Qazaqstan • Búgin, 16:12

Túrkistandyq ustazdar marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 15:27

Týrızm salasy qalypqa kele bastady

Qoǵam • Búgin, 14:43

Tún tynyshtyǵyn buzatyndar kóp

Aımaqtar • Búgin, 14:28

Akademık Keńesbaı Musaev dúnıeden ótti

Rýhanııat • Búgin, 14:10

Qyrylmasaq, 40 mıllıon bolar edik

Qazaqstan • Búgin, 14:05

Júrekke salǵan jaralar óshpeıdi

Rýhanııat • Búgin, 12:58

Almatyda esirtki zerthanasy anyqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 12:45

Uqsas jańalyqtar