Sýretti túsirgen: Erlan OMAR «Egemen Qazaqstan»
«Álem burynǵydaı bolmaıdy. Pandemııa kezinde ekonomıka men adam densaýlyǵyna keletin shyǵyndy barynsha azaıtý kez kelgen memlekettiń qolynan kelmeıdi. Biraq muny eńsergen elder krızısten keıingi álemniń jańa kóshbasshylaryna aınalady. Jaýapty, uıymshyl azamattardyń berik qoǵamy men áleýetti, pármendi memlekettik basqarýy bar elderde ǵana koronavırýsty aýyzdyqtalǵanyn kórip otyrmyz. Munyń jarqyn mysaly – Ońtústik Koreıa, Sıngapýr jáne Qytaı.
Biz jańa álemdik qurylymnyń aldynda turmyz. Uzaq jyldar boıy qalyptasqan jahandyq jáne jergilikti máseleler pandemııanyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik saldarynan shıelenisi tústi. Jahandanýdyń qazirgi modeli men halyqaralyq ekonomıkalyq ınstıtýttardyń júıesi jańa trendterge saı kelmeıtinin, qabiletsiz ekenin kórsetti. Damýdyń aldaǵy strategııasyn tańdaý kóptegen elder úshin kún tártibinde turǵan ulttyq máselege aınaldy. Áıtse de, krızıs – múmkindik. Qaıta qurýǵa, qajetsizden bas tartýǵa, kún tártibindegi máselesin alǵa shyǵaryp, kózqarasyn qarastyrýǵa múmkindik beredi. Qazaqstandy da dál osyndaı jol kútip tur», deıdi M.Áshimbaev.
Sondaı-aq M.Áshimbaev krızısten qandaı sabaq alýymyz kerektigin de túsindirip ótti.
«Birinshiden, basymdyqtardy naqtylaý kerek. Negizgi baǵyt abstraktili ósim men básekege qabiletke emes, adam kapıtalyn damytýǵa arnalǵan naqty ári anyq jumysqa arnalýy tıis. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy densaýlyq saqtaý, bilim jáne ǵylym salalaryn damytýǵa arnalǵan tásilderdi qaıta qaraýdy tapsyrdy. Bul salalarǵa kóńil bólinýi kerek. Aldaǵy jyldary osy baǵytta atqarylatyn jumys óte kóp.
Ekinshiden, krızıs qoǵamnyń óte uıymshyl bolýy zamanaýı jaǵdaıdaǵy turaqtylyq kepili ekenin kórsetti. Osy oraıda, azamattardyń belsendiligi men jaýapkershiliginiń mańyzy artady. Prezıdent memleketpen birge azamattar da ózi úshin de, eli úshin de jaýapkershilikke ıe ádiletti qoǵam qurýdaǵy basymdyqtardy atap kórsetti. Qoǵam damýy deńgeıiniń negizgi kórsetkishi – volonterlik. Qazaqstanda bir-birine kómektesý men qol ushyn sozýdyń azamattarymyz arasynda keń taraǵany qýantady», deıdi Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń birinshi orynbasary.
M.Áshimbaevtyń sózine qaraǵanda, pandemııa daǵdarysy aıaqtalǵannan keıin bıznesti qoldap, sıfrlandyrýǵa jańa kózqaras ustaný qajet.
«Úshinshiden, krızısten keıin sıfrlandyrý dáýiri kelip, kóp sala onlaın formatqa ótedi. Bıznes ishki prosesterdi qaıta qarap, ıkemdilikti arttyryp, sıfrlanýǵa ekpin berip, jumysty tolyqtaı onlaın túrinde júrgizý týraly oılana bastady. Aldaǵy ýaqytta jappaı sıfrlandyrý men qatelermen jumys memleket apparatynyń da basymdyǵyna aınalýy tıis. Prezıdent «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn qaıta qaraýdy, kelesi jyldy sıfrlandyrý aıasynda ótkizýdi tapsyrdy.
Tórtinshiden, ashyq álemde jappaı jahandaný ıdeıasy qaıta qarastyrylady. Ulttyq múddeni qorǵaý qaıtadan birinshi orynǵa shyqpaq. Oxford Economics saraptamalyq ortalyǵynyń derekterine súıensek, jyl sońynda álemdik ishki jalpy ónim 1 trıllıonǵa kemimek. Bul jahandyq básekelestikti arttyryp, naryqqa talasty kúsheıtedi. Kóptegen elderdiń bıligin ulttyq ekonomıka men bıznesti qorǵaıtyn tıimdi model týraly oınalýǵa ıtermeleıdi. Naryqty ishki taýarlarmen, ásirese, azyq-túlikpen qamtamasyz etip, syrttan keletin ónimge táýeldi bolmaýǵa basymdyq beriledi. Qazaqstanǵa da osy baǵytta jumys isteýge týra keledi», deıdi Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń birinshi orynbasary.
Sonymen qatar kez kelgen daǵdarysqa moıymas úshin ár eldiń jınaǵan qory bolýy tıis ekenin de atap kórsetti. Sondyqtan Qazaqstan ekonomıkany ártaraptandyrýǵa basymdyq berýi tıis.
«Besinshiden, krızıs zamanaýı álemde týyndaıtyn túrli kataklızmne aman ótý úshin memleketterde jınalǵan qor bolýy qajetin kórsetti. Sondyqtan biz úshin basty mindet – munaı men gaz salasyna ekonomıkaly táýeldilikti azaıtý. Buǵan shaǵyn jáne orta bıznesti damytpaý qol jetkizý múmkin emes. О́z kezeginde mundaı qadam kez kelgen syrtqy daǵdarys kezinde eldiń turaqtylyǵy men ornyqtylyǵyn qamtamasyz etedi. Sol sebepti aldaǵy jyldary eldegi bıznesti qoldaýǵa túbegeıli, tipti kútpegen qadamdar jasaý kerek.
Bul basymdyqtyń bári Memleket basshysynyń saıasatyna negizdelip, krızısten keıingi kezeńdegi elimizdiń ulttyq kún tártibine aınalady. Daǵdarystan keıingi jańǵa Qazaqstan – «áleýetti Prezıdent, yqpaldy Parlament, esep beretin Úkimet» formýlasyna negizdeledi. Bul – azamattary úshin tıimdi jumys isteıtin «estıtin memleket». Bul – eldegi shaǵyn jáne orta bıznesti jappaı damytý. Bul – jaýapty jáne eńbekqor azamattardyń ádiletti qoǵamy. Sondaı-aq saıası jáne ekonomıkalyq reformalardyń jalǵasy.
Menińshe, Prezıdent saıasatynyń osy baǵdary elimiz ben qoǵamymyzdy damytýda aıtarlyqtaı serpin jasaýǵa múmkindik beredi. Krızıs Qazaqstanǵa jańa múmkindikter ákelmek. Osy oraıda, azamattyq qoǵam men memlekettik bıliktiń konstrýktıvti seriktestigi mańyzǵa ıe. Bálkim, bul – qazirgi krızıstiń basty sabaǵy bolar», deıdi M.Áshimbaev.
