Osy baǵytta jumystar qolǵa alynyp, bekitiletin ındıkator túrleri ǵylym, aqparat jáne monıtorıng bóliminiń ǵylymı qyzmetkerlerimen iriktelip, usynylyp, flora men faýnanyń ındıkator túrleri usynysy biraýyzdan maquldanyp, bekitilgen bolatyn. Al osy ındıkator túri ne úshin qajet jáne ındıkator degenimiz ne?
Indıkator degenimiz – qorshaǵan ortamen belgili, únemi turaqty baılanysy bar, sol ortanyń jaǵdaıyn tanyp-bilý úshin qoldanylatyn belgili ósimdik, janýar birlestigi nemese jekelengen túrdi aıtamyz. Al ındıkator kómegimen anyqtalatyn jaǵdaı ındıkasııa nysany nemese ındıkat dep atalady, al anyqtaý prosesin ındıkasııa deımiz. Osylaısha, «Tarbaǵataı» MUTP RMM ǵylym, aqparat jáne ekologııalyq monıtorıng bóliminiń qyzmetkerleri men tabıǵı keshender men obektilerdi qorǵaý bóliminiń memlekettik ınspektorlary birlesip, ulttyq park aımaǵynda botanıkalyq monıtorıngtik baqylaýlar júrgizý úshin 4 monıtorıngtik fenologııalyq alańshalar ornatty. Bul alańshalardaǵy ósimdikter, osy mekenge tán ósimdik túrlerimen aıqyndaldy.
Memlekettik ınspektorlar monıtorıng baqylaý alańshalarynan jáne baǵyttardan málimetter jınap, ony ǵylymı bólimge jiberedi, al ǵylymı qyzmetkerler málimetterdi ortalyq bazaǵa engizedi. Bazalyq negizge atqarylǵan dala jumystarynyń jıyntyǵy jatady, qortyndysynda birneshe topqa bólingen monıtorıngtik túrler jáne aýmaqtardyń jaǵdaıyn uzaq ýaqyttyq baqylaý arqyly aıqyndalady. Jınalǵan kórsetkishter ósimdikter qaýymdastyǵyn jáne olardyń ındıkatorlyq túrlerin, jer jaǵdaıyn, betkeı ekspozısııasynyń topyraq túri jáne ekologııalyq júıesiniń qandaı ekenin kórsetedi.
Bekitilgen ındıkator túrlerinen, flora qatarynyń fenologııalyq monıtorıngtik baqylaý úshin 4 ósimdik ındıkator túrleri mekeme pasportyna engizilip, bekitildi. Faýna qaýymdastyǵyn baqylaý barysynda 2 baqylaý baǵyty belgilenip, MUTP boıynsha 6 ındıkator sútqorektiler qatary: qaban shoshqa, elik, qońyr aıý, borsyq, Altaı sýyry, qum qoıan jáne MUTP-nyń negizgi ekojúıesin qamtıtyn 6 ındıkatorlyq qustar túri: qur, sur shil, aq qutan, dýadaq, bódene, baryldaýyq úırek bekitilgen. Eskere ketetin bir jaǵdaı, osy ındıkatordyń keı belgileri ártúrli ekologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty keleshekte ózgerýi de múmkin.
Jańylqan ÁLEMSEIITOVA,
«Tarbaǵataı» Memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń bólim basshysy
Shyǵys Qazaqstan oblysy
