Elbasy qazirde eldegi jaǵdaıǵa alań bolyp júr. Tuńǵysh Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Birlese bilgen el bárin jeńedi» atty maqalasy sonyń aıqyn aıǵaǵy. Oqyp shyqtym. Jer dúnıeniń bárin búldirip, shoshytyp otyrǵan koronavırýstyń pandemııasyna arnalǵan eken. Odan shyǵýdyń joly, osyǵan deıin atqarylǵan áreketter, qabyldanǵan sheshimder – bári qamtylypty. Maqala qatty unady, kóńilime qondy. Elbasynyń el taǵdyryn tolǵaǵan maqalalary tek bul ǵana emes qoı. Buǵan deıin «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý», «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalalarynda aıtylǵan ataly sózderin el bolyp taldady. Bul maqalada da kóp adamnyń kókeıinde, oıynda júrgen máseleler sóz bolypty.
Kezinde «Egemen Qazaqstan» gazetinde Elbasymyz týraly «Kemeńger» degen maqalam jarııalanǵan bolatyn. О́z basym Nurekeńdi bir kisideı bilemin. Qazaqtyń arǵy-bergi tarıhynda nebir kósemder, sheshender, jyraýlar, aqyndar, handar, bıler ótken. Solardyń báriniń armany, kóksegeni – táýelsizdik edi. Biraq olar jete almady. Al bizdiń ata tarıhymyzda Nursultan Nazarbaevtaı adam bolǵan joq. Nege? Meniń uǵymymda ol qazaqty san myńdaǵan jyldan bergi kóksegen armanyna jetkizgen adam. Táýelsizdik ornatty. Táýelsiz Qazaqstandy álemge tanytyp, moıyndatty. Elimizdiń ekonomıkasyn, ishki-syrtqy saıasatyn qalyptastyrǵan jáne ony halyqaralyq deńgeıge kótergen adam. Qudaıǵa shúkir, táýelsizdik alǵaly beri Qazaqstan dúnıe júzindegi aldyńǵy qatarly memleketterdiń qataryna qosyldy. Bul neniń arqasy? Júıeli reformalar júrgizildi. Elimizge jańa tehnologııa keldi, kadrlar daıarlandy. О́ndiris órkendedi. Temirjol, kólik joldary salyndy. Neshe túrli densaýlyq saqtaý, bilim mekemeleri, ǵylymı ortalyqtar salyndy. Halyqaralyq jaǵdaıda da bedelimiz joǵary. Elbasymyz Shanhaı yntymaqtastyq uıymyn qurýǵa qatysty. Sondaı-aq Elbasynyń usynysymen Azııadaǵy ózara yqpaldastyq jáne senim sharalary jónindegi keńes, Eýrazııa ekonomıkalyq odaǵy quryldy. El astanasynda Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń sammıti, dúnıejúzilik EKSPO kórmesi ótti. Astana ekonomıkalyq forýmyn ótkizý de dástúrge aınaldy.
Qaıbir jyly Nurekeń «Osy Ulttyq qor qursaq qaıtedi? Alda áli qıyn kezeńder bolady ǵoı» dep aqyldasqanda keıbireýler qarsy bolǵan. «Odan da tapqan tabysty halyqqa bólip bereıik» degen olar. Árıne bul tájirıbe arab elderinde bar. Biraq Elbasy aıtqanyna kóndirip, qordy qurdy. Endi myna daǵdarysta bizdiń abyroıymyzdy kóterip, etegimizdi jaýyp otyrǵan osy Ulttyq qor boldy. Qordan qanshama qarajat bólinip jatyr. Osynyń bári – Elbasynyń tııanaqty saıasatynyń nátıjesi. Ol kisiniń birigý, birlesý, ózara yqpaldastyq qarym-qatynas saıasatynyń nátıjesi dep oılaımyn. О́sip-órkendeýimizdiń negizgi sharttary da osy. Bul aıtýǵa ǵana jeńil. Áıtpese ońaı sharýa emes.
Maqalada osynaý pandemııa kezinde tyǵyryqtan shyǵýdyń joldary da kórsetilipti. Indettiń kesirinen dúnıejúzindegi alyp kásiporyndardyń kóbisi jumystaryn toqtatty. Kólik qozǵalysy shekteldi. Osy elordada otyryp, terezeden qarap alǵashqy kezde kádimgideı úreıimiz ushyp júrdi. El kóship ketken sııaqty, jurtta qalǵandaı kúı keshtik. Qazir buǵan da úırene bastadyq qoı. Munaıdyń baǵasy quldyrap ketti. Shekaralar jabyldy. Alys-beris toqtady. Jumyssyzdyq kóbeıdi. Álem elderi daǵdarysqa tústi. Áıteýir pandemııanyń bir paıdasy, keshe ǵana bir-birine sanksııa jarııalap, soǵys jaǵdaıynda turǵan elder qazir tabysyp, bir-birine járdem berip jatyr. Iаǵnı bir-birimen qyrǵı-qabaq bolyp júrgen elder osyndaı qıyn sátte yntymaqqa, táýbege kele bastady.
Maqalanyń ásirese jastarǵa aıtylǵan tustary qatty unady. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda dúnıege kelgen jastar qazir bılikke aralasa bastady. Endi memleketimizdiń taǵdyry solardyń qolynda. Elbasy sonaý qıyn jyldarda olardy shetelge oqýǵa jiberdi. Men onyń bárin jaqsy bilemin. Memlekettiń qaltasy tesik, jalań aıaq, jalań bas otyrǵan kezde qarajat taýyp, keleshek úshin osy jastardy dúnıe júziniń ataqty ýnıversıtetterinde oqytty. Olar sol elderdiń ozyq tájirıbesin alyp keldi. Endi bılikke aralasyp jatqan sol jastarymyz óz memlekettik tilin jaqsy bilse eken. Sol tilde oılasa, sol tilde sóılese, halqynyń ádep-ǵurpyn, salt-dástúrin, mádenıetin, týǵan eliniń tarıhyn jetik bilse eken. Ony bilmegen jastardan kósheli basshy shyǵa qoıady dep oılamaımyn. Elbasy olardy tek oqytyp qoıa salǵan joq, qyzmetke tartty. Sońǵy jyldary «100 jańa esim» degen aıdarmen isker jastardy izdep taýyp, halyqqa tanyta bastady.
Al el Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev osy berekeli isti jalǵastyryp, shetelde oqyp kelgen jastardy kadr rezervine aldy. Maqalada Elbasy táýelsiz elimizdiń damý jolynda jaqsyny da, jamandy da birge kórip, senimdi aqtap kele jatqan aǵa býyn zııaly qaýym ókilderine de tilek arnapty. Árıne aǵa býynnyń bári birdeı dep aıta almaımyn, adam bolǵan soń ishinde túrlisi bolady. Áıtse de qıyndyqta Elbasymen birge bolyp, renjise birge renjip, qýansa birge qýanyp, Elbasyn qoldap kele jatqan jasy úlkender kóp.
Nesin jasyraıyq, údeden shyqpaǵandar da boldy emes pe? Julyǵynan maı, tobyǵynan qan keshkisi kelgender de, qumyrsqadan qudaıǵa deıin jaýlap alǵysy kelgender de, sóıtip shette júrip elge lań salǵysy kelgender de boldy. Olar aspandaǵyny arbap, jerdegini jalmaǵysy keledi. Qudaıǵa boıym, kúnge qolym jetse deıdi. Eldiń ishin sıyrdyń búıregindeı bólshektep, ala taıdaı búldirgisi keledi. Ala qarǵadan azanshy, qara qarǵadan qazanshy saılaǵysy keledi. «Jaman taıyń at bolǵansha óziń ıt bolasyń» degendi qazaq osylarǵa qaratyp aıtqan. «Jaqsy bı jattyń shetin el etip júredi, jaman bı eldiń shetin jaý etip júredi» dep te aıtqan atam qazaq. Elbasynyń senimin aqtaǵan, qashanda ol kisimen birge bolǵan adamdar az emes. Endeshe biz, aldyńǵy býyn aǵalar Elbasy N.Nazarbaevpen, otanymyzdyń Prezıdenti Q.Toqaevpen synda da, shyńda da, qýanyshta da, qıyndyqta da birgemiz. Bizdiń de bar maqsatymyz osy. Árqaısymyz qoǵamda óz ornymyzdy taýyp, aqyldy adamnyń sózin aıtyp, tarazydan aýmaıtyn urpaq tárbıelesek deımiz. Elbasynyń da tilep otyrǵany osy dep oılaımyn. Biz qazir sondaı zamandy bastan keshirip otyrmyz. Jańa zaman, jańa qoǵam, jańa adam qalyptasyp jatyr. Úlken de, kishi de, jas ta, kári de, osy zamanǵa saı bolýy qajet.
«Halqyna bas bolǵannan nóker saıla» dep aıtqan qazaq. Tarıhtan jaqsy bilemiz ǵoı, bıliktiń aýysýy degen kóptegen memlekette qanǵa aparyp soǵady. Taqtyń sondaı bir ereksheligi bar. Qudaıǵa shúkir, buryn-sońdy tarıhymyzda bolmaǵan, ózge eldiń tarıhynda da bola bermeıtin qubylysty kózimiz kórip, basymyzdan ótkerdik. Elbasynyń sheshimi óte oryndy boldy. Elimizdiń aıtýly azamaty, talaı synnan ótken, memleketimizdiń kórnekti qaıratkeri Qasym-Jomart Toqaevtyń Prezıdent bolǵanyna da mine, bir jyldan asty. Shúkir, jaqsy kele jatyr. Tyrnaqaldy tirligin «Úkimet halyqty tyńdaıtyn bolýy kerek» degennen bastady. Keshegi málimdemesinde de halyqpen birgemiz dep jatyr. Apat bolǵan, qıyndyq túsken jerlerge tike ózi baryp, bárin óz kózimen kórip júr. Bul úlken azamattyq dep oılaımyn.
Qazaqta burynnan kúńkil bar. El ishinde júrgen soń estip jatamyz. Qazir úlken jıyndarǵa Elbasy men Prezıdent ekeýi qatar kiredi. Qatar otyrady. Bul, basqa eldi bilmeımin, qazaq úshin óte jarasymdy. Osyny kóre almaıtyndar da bar. Úıde otyryp alyp keıbir qazaqtar ájeptáýir sóz qylady. Meniń oıym, bizdiń memleketimizdiń ustanyp kele jatqan negizgi saıasatynyń ózi yntymaq-birlik qoı. Syılasqanǵa ne jetsin?! Abaı jaryqtyq qazaqtyń jer-jebirine jetken. Sóıte otyryp qazaqty sumdyq jaqsy kóredi. Keremet. Mundaı minez qazaqta ǵana bar.
Qazir karantınniń kezinde el turǵyndarynyń barlyǵy derlik úılerinde ekranǵa tesilip qarap otyr ǵoı. Árıne án-jyr aıtyp, eldiń kóńilin kótergen durys. Degenmen de ánshi, akterlerdiń bir-birin nasıhattaǵanyna qarsymyn. Qazir ǵylym nasıhattalmaı jatyr. Keshe bizdiń mádenıetimizdiń tarıhyn jasaǵan Ǵarıfolla Qurmanǵalıev, Qanabek Baıseıitov, Kúlásh Baıseıitova, Ánýarbek Úmbetbaev, Sháken Aımanov syndy nebir asyldarymyz ómirden ótti ǵoı. Ekrannan tek ártisterdi ǵana kórsete bermeı, arasynda osy asyldarymyz jóninde salıqaly áńgimeler aıtylsa, solardyń ómiri nasıhattalsa, kórermenniń aıyzy qanar edi. Qazaq keń qoltyq, keń etek el ǵoı. Tirshilikte syılasyp júreıik. Soǵan eshteńe jetpeıdi.
Myrzataı JOLDASBEKOV,
memleket jáne qoǵam qaıratkeri
