Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın Nazarbaev Ýnıversıtetinde boldy. Memleket basshylary ýnıversıtettiń qyzmetimen tanysyp, stýdenttermen kezdesti. Sı Szınpın olardyń aldynda Qytaıdyń Ortalyq Azııadaǵy syrtqy saıası basymdyqtary jáne Qazaqstanmen aradaǵy ekijaqty yntymaqtastyq taqyrybynda dáris oqydy.
Keshe Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpın Nazarbaev Ýnıversıtetinde boldy. Memleket basshylary ýnıversıtettiń qyzmetimen tanysyp, stýdenttermen kezdesti. Sı Szınpın olardyń aldynda Qytaıdyń Ortalyq Azııadaǵy syrtqy saıası basymdyqtary jáne Qazaqstanmen aradaǵy ekijaqty yntymaqtastyq taqyrybynda dáris oqydy.
Nursultan Nazarbaev bizdiń elimiz Qytaıdyń Qazaqstanmen jáne óńirdegi ózge eldermen qarym-qatynasyn nyǵaıtýǵa umtylysyn qoldaıtynyn atap ótti.
– Biz Sankt-Peterbýrgte ótken G20 sammıtinen endi ǵana oraldyq. Onda eki kún boıy daǵdarys kezindegi jáne daǵdarystan keıingi kezeńdegi álemniń qarjy-ekonomıkalyq arhıtektýrasynyń problemalary qyzý talqylandy. Táýelsiz Qazaqstan men QHR qarym-qatynasynyń jańa tarıhy óte tánti etedi. 1700-den astam shaqyrymǵa sozylatyn bizdiń ortaq shekaramyz dostyq pen ózara is-qımyldyń shekarasy bolyp sanalady, – dedi Qazaqstan basshysy.
Nursultan Nazarbaev eki eldiń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy aıtarlyqtaı alǵa jyljyp, búginde taýar aınalymy 26 mlrd. dollarǵa jetkenine toqtaldy. Osyǵan baılanysty memleket basshylary ony 40 mlrd. dollarǵa jetkizý mindetin alǵa qoıyp otyr.
– Búgin jáne erteń biz kelissózder júrgizemiz. Elderimizdiń sarapshylary eleýli jumys atqardy. Biz yntymaqtastyǵymyzdy jańa satyǵa kóteretin 20-dan astam jańa qujatqa qol qoıatyn bolamyz. Buǵan Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Qazaqstandy barlyq baǵyttar boıynsha qoldaýynyń arqasynda qol jetkizip otyrmyz. Men Sizge ekijaqty qarym-qatynastardy damytýǵa degen nıetińiz úshin rızashylyǵymdy bildiremin. Qazaqstan QHR-dy tatý kórshi retinde tanıdy jáne yntymaqtastyq ornatýǵa daıyn, bizdiń strategııalyq seriktestik týraly kelisimimiz bar, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Sondaı-aq, Qazaqstan basshysy Sı Szınpınge eki eldiń stýdentter almasýyn qamtamasyz etýge nıet bildirgeni úshin alǵysyn aıtty.
– Jastar birin-biri bilip, qarym-qatynastarymyz odan ári nyǵaıa berý úshin Qazaqstan da Qytaıdan stýdentter qabyldaýǵa ázir. Qazaqstan uzaq merzimdi yntymaqtastyqqa daıyn. Qazaqstan QHR-ǵa jaqsy kórshi, senimdi dos jáne ekonomıkalyq seriktes bolady, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Ýnıversıtet stýdentteri aldyndaǵy dárisi barysynda Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Qazaqstan táýelsizdik alǵannan keıin óziniń ekonomıkalyq jáne saıası damýynda edáýir ilgeri ketkenin jáne bul qadamy halyqtyń turmys deńgeıin aıtarlyqtaı jaqsartyp, halyqaralyq bedeliniń artýyna jol ashqanyn atap ótti.
– Nebári 10 jylda zamanaýı qala bolǵan Astana Qazaqstan jeriniń taǵy bir ǵajaıybyna aınaldy. Astana – eńbeksúıgishtiktiń, Qazaqstan halqynyń ósip-órkendeýi men jarqyn bolashaǵynyń sımvoly. Qytaıdyń Han áýletiniń elshisi 2 myń jyldan astam ýaqyt buryn beıbitshilik pen dostyq mıssııasymen qazaq jerine eki ret kelipti. Sol saparlar Qytaıdyń Ortalyq Azııamen dostyq qatynastarynyń keńeıýine yqpal etip, Jibek jolynyń shyǵystan batysqa, Azııadan Eýropaǵa barar baǵyttaryn ashty. Ejelgi Jibek joly óziniń bastaýyn meniń týǵan provınsııam sanalatyn Shensıden alady, – dedi Sı Szınpın.
QHR Tóraǵasy ejelgi Jibek jolynyń boıynda jatqan qazaq jeri shyǵys jáne batys órkenıetiniń yqpaldastyǵyna zor úles qosyp, túrli ulttar men mádenıetter arasyndaǵy baılanystardyń damýyna septigin tıgizgenin aıtty.
– Máńgilik dostyq pen eki myń jyldan astam ózara qatynastardyń jylnamasy túrli ulttary, mádenıetteri, dinderi bar elder ózara senim men túsinistik, teńquqyqtyq ári ózara tıimdilik rýhyn basshylyqqa alatyn bolsa, birlesken damýǵa umtylyp, beıbitshilik pen kelisim jaǵdaıynda tirshilik ete alatynyn kórsetti. Osynyń bá ri de Uly Jibek jolynyń taǵylymy. Búgin bizdiń ózara yntymaqtastyǵymyz jańa tarıhı bıikke kóterildi. «Jaqyn kórshi alys týystan artyq» deıdi ǵoı. Biz Ortalyq Azııa elderimen ózara qarym-qatynastarymyzǵa zor mańyz beremiz jáne bul bizdiń syrtqy saıasatymyzdyń basymdyǵy bar baǵytynyń biri, – dedi Sı Szınpın.
QHR Tóraǵasy Qytaıdyń kórshi eldermen ózara dostyq pen yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa barlyq halyqtardyń ıgiligi úshin umtylyp otyrǵandyǵyna da toqtaldy.
– Biz ózge derbes elderdiń halyqtaryna, olardyń damý joldary men júrgizip otyrǵan ishki-syrtqy saıasatyna úlken qurmetpen qaraımyz jáne qandaı jaǵdaı bolsa da, ishki isterine aralaspaımyz. Qytaı tarapy óńirlik isterde bılep-tósteýshilikti kózdemeıdi, yqpal etý aımaǵyn izdemeıdi. Biz búkil óńirdiń odan ári úılesimdi damýy úshin Reseı jáne Ortalyq Azııa elderimen birlese kúsh-jiger jumsaýǵa daıynbyz. Memlekettik egemendikke, aýmaqtyq tutastyqqa, ulttyq qaýipsizdik pen turaqtylyqqa qatysty asa mańyzdy máseleler boıynsha ózara nyq qoldaý Qytaıdyń Ortalyq Azııa elderimen strategııalyq seriktestiginiń negizgi ózegi bolyp tabylady, – dep atap ótti Sı Szınpın.
QHR Tóraǵasy yntymaqtastyqtyń jańa modelderin qoldaný, tómendegideı naqty baǵyttardan bastaı otyryp, birlese kúsh-jiger jumsaý arqyly Uly Jibek jolynyń «ekonomıkalyq beldeýin» qalyptastyrý qajettigin atap ótti.
– Birinshi – ekonomıkalyq ıntegrasııa sharalary men baǵdarlamalaryn ázirleý úshin ekonomıkalyq damý strategııasynyń túrli máseleleri jóninde udaıy pikir almasyp otyrý. Ekinshi – Tynyq muhıttan Baltyq teńizine deıin birtutas kólik ınfraqurylymyn túzý. Úshinshi – kedergilerdi joıa otyryp, jetkizý jyldamdyǵyn arttyrý arqyly saýda baılanysyn kúsheıtý. Tórtinshi – valıýta aǵynyn kúsheıtý. Búginde biz ulttyq valıýtalar men jınaqtar esebi boıynsha tabysty jumys júrgizip kelemiz. Mundaı tájirıbe aqsha shyǵynyn azaıtyp, qarjy júıesin qaterden qorǵaıdy, sondaı-aq ekonomıkanyń halyqaralyq básekege qabilettiligin arttyrady. Besinshi, halyqtar arasyndaǵy baılanystardy odan ári kúsheıtý, – dedi Sı Szınpın.
Sóziniń qorytyndysynda QHR Tóraǵasy elderimizdiń bizderdi biriktiretin jáne ózara tıimdi yntymaqtastyqtyń damý perspektıvalaryna jol ashatyn qarym-qatynasynyń eki myń jyldan astam tarıhy men keń aýqymdaǵy múddesi bar taǵdyry ortaq tatý kórshiler ekenin atap ótti.
Sońynda Qazaqstan Prezıdenti Sı Szınpınge Nazarbaev Ýnıversıtetiniń qurmetti professory ataǵynyń berilýine baılanysty professor mantııasyn tapsyrdy.
Sı Szınpın ýnıversıtetke shaqyrǵany úshin alǵysyn aıtyp, Qurmetti qonaqtar kitabyna óz qoltańbasyn qaldyrdy.
Ýnıversıtettegi kezdesýden keıin Sı Szınpın elordadaǵy biregeı nysan – «Astana-opera» teatryn aralap kórdi.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
