Obal

2011 jyly B.Balıuly óziniń burynǵy «Tursynálıev» degen famılııasyn qoldaný arqyly korrýpsııalyq jaýapkershilikke tartylýdan «famılııam Tursyn­álıev» dep ótirik aıtý arqyly qutylyp ketken. Joǵaryda aıt­qanymyzdaı, ústimizdegi jyldyń 15 naýryzynda mas kúıinde kólik aıdap ustalǵan ol hattamaǵa óz famılııasyn «Tursynálıev» dep taǵy da ótirik kórsetken. Ákim­shilik jáne korrýpsııalyq jaýap­kershilikten qutylyp ketýge mamandanyp alǵan memlekettik qyz­metker B.Ba­lıulynyń aryzy arqyly sottalyp otyrǵan jol polısııasynyń qos qyzmetkerine obal emes dep aıtyp kórińiz.

Mekeme basshysy zańdy, ádepti aıaqqa taptap, bilgenin istese, abyroıyn tókse, ony kim tártipke shaqyrady?

Eki polısııa serjantynyń redaksııaǵa joldaǵan aryzymen tanysqanymyzda olardyń jazǵandaryna áýelgide ılana qoımadyq. Sebebi, jol polısııasynyń qyzmetkerleri Sábekov pen Turǵynbaev óz jazǵandarynda ózderin aqtap, basqalardy dattap otyrǵandaı kórindi. Shyn máninde bulardyń basynan keshken oqıǵasy adam tańǵalarlyqtaı eken. Keıin, qos jigittiń aryzy negizinde Mańǵystaý oblysyna issaparymyz kezinde biraz nársege kóz jetkizgendeı boldyq. Eń bastysy, eki jigitke kóz-kóreke obal jasalǵanyn túsindik. Jalpy, jurtqa túsinikti bolý úshin aryz ıeleriniń janaıqaıyna qulaq túreıik.

BÁLEQORDAN POLISEI DE AÝLAQ JÚRÝ KEREK PE?

«Byltyrǵy jyldyń naýryz aıy edi. 14-inen 15-ine qaraǵan túngi saǵat úsh mezgili. Merekeni toılaýdy alǵashqylardyń biri bolyp bastaǵan Jańaózen qalasynyń jurtshylyǵy áldeqashan qalyń uıqyǵa ketken. Kóshede adam aıa­ǵy saıabyrsyǵan, kólik sany da az. Áriptesim ekeýmiz túngi kezek­shi­likke túskenbiz. Sondaıdan jol­dyń qarsy baǵytyna shyǵyp, úlken jyldamdyqpen kele jatqan kólikti kózimiz shaldy. Toqtattyq. Rólde otyrǵan er adam ólesi mas. Sózge qonaq bermeıdi. Janynda áıel adam otyr. Kóliktegi azamattyń araqqa sylqııa toıyp alǵany anyq edi. Alaıda, ony aldymen al­ko­tes­terdiń aldynan ótkizip alý kerek. Sóıtip, narkologqa alyp júrdik. Biz osy eki aralyqta bolǵan jaıdy ádeıi attap ótip kettik. Ar­ty­­nan baıandaıtyn bolamyz. Asa mańyzdy.

Ne kerek, saǵat tili túngi 4:00-den aýǵanda álgini narkologtyń aldyna alyp keldik. Kele sala qonaǵymyz qıǵylyq saldy. «Aty-jónimdi aıtpaımyn, alkotesterge úrlemeımin. Sebebi, saýmyn...» – deıdi. Narkolog óz kezeginde mu­nyń aty-jónin bilip kelińder dep tapsyrdy. Biz «belgisiz jandy» Jańaózen qalalyq ishki ister bólimine alyp júrdik. Ol jerde adamnyń saýsaq izine qarap kim ekenin taıǵa tańba basqandaı anyqtap beretin arnaıy qurylǵy bar bolatyn. Basqarmanyń esi­ginen ishke kire bergenimiz sol, bizge qarsy jolyqqan polısııa qyzmetkeri: «Beknur, munda qaı­­­dan júrsiń?» demesi bar ma. Jańaǵy qyzmetkerden surap bilge­nimizdeı, Beknurdyń famılııasy Tursynálıev bolyp shyqty. Sonymen, aty-jóni anyqtalǵan Tursynálıevti qoltyqtap qaı­tadan narkologqa alyp júrdik. Sonda da bolmady. Araqty ishken-ishpegenin anyqtaıtyn arnaıy testiden ótý­den bas tartyp, qyz­met ornyn aıt­paı otyryp aldy.

Bárinen bu­ryn bizdi narkolog Amanovanyń: «Tursynálıev sap-saý» dep túıin­deme bergeni tań­ǵaldyrdy. «Bul qalaı?» destik. «Joldyń qarsy baǵytynda yzǵyp kele jatqan óle mas jerinen ustadyq emes pe?». Sózdiń qys­qa­sy, narkolog bizdi «qaıda barsań, onda bar, Tursynálıev búgindikke alko­­­goldi ishimdik ish­pegen» dep shy­ǵa­ryp saldy. Onyń bulaı deýine qandaı sebep túrt­ki bol­ǵanyn qazbalamaı-aq qoıǵan jón shyǵar. Amal joq, basshysy­na habarlastyq. Odan da túk ónbedi. Bildeı basshyǵa shildeı serjanttardyń sózi júrsin be. «Bizge senbeseńder Aqtaý ǵa neme­se Jetibaıǵa aparyńdar» dedi. Ne kerek, Jańaózennen jetpis sha­qyrym jerdegi Jetibaı kentine jol tartýǵa týra keldi. Aýyldyq aýrýhananyń narkolog maman dárigeri birden-aq Tursynálıevtiń ishimdik ishkeni týraly qorytyndy shyǵaryp berdi. Biz óz mindetimizge saı zań buzǵan azamatty Jańaózen qalalyq ishki ister bólimine tap­syrdyq. Al kelesi kúni ákim­shi­lik jaýapkershilikke tartylýy úshin Tursynálıevtiń isi sotqa jiberildi.

Endi myna bir jaıǵa nazar aýdarsańyzdar eken. Tursyn­álıevtiń ústinen bir emes, qaýip­sizdik belbeýin taǵyn­­baǵanyn, joldyń qarsy baǵy­­tymen júrgeni, kólikke mas kúıinde otyrǵany jáne polısııa qyzmetkerlerine qarsylyq kór­setkeni úshin tórt birdeı hattama toltyryl­dy. Tursynálıev polısııa qyz­metkerlerine qarsylyq tanytty. Janynda otyrǵan adamdy jaıyna qaldyryp, qashyp ketpek boldy. Ekeýmizdiń degenimizge kónbegesin qosymsha kúsh shaqyrýǵa týra keldi. Tórt polıseı jabylyp júrip áreń ustadyq.

Al sot bolsa, Tursynálıevtiń ústinen osy sońǵy tarmaq boıynsha is qozǵady. Negizinde zań buzǵan azamat barlyq tarmaqtar boıynsha jaýapkershilikke tartylýy kerek edi. Ol óz aldyna quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine «qarsylyq ta­nyt­­qany úshin» zań júzinde kez kelgen azamat 15 kúnge túrmege qa­malady, al Tursynálıev 8000 teń­ge aıyppul tólep, qutylyp ket­­ti. «Bul qalaı?» destik taǵy da. Qy­­­zyǵy sol, Tursynálıevtiń qa­­ý­­­­­­­ipsizdik belbeýin taǵynbaǵanyn, jol­dyń qarsy baǵytymen júrgenin dáıekteı alsaq ta, kólikke mas kú­ı­­­­­inde otyrǵanyn esh dáleldeı al­ma­­­­dyq. Kózimiz kórgen, bir emes, bir­neshe adam kýá bolǵan...

Al endi bul Tursynálıev kim boldy deısiz ǵoı? Jaýap­ker­shilikten jaltaryp, zańdy bel­den basyp úırengenine qara­­ǵanda, tegin adam emes ekenin ańǵar­ǵanbyz. Muny osy oqıǵadan soń araǵa apta salyp bizdiń ústi­mizden Jańaózendegi Qar­jy polısııasyna qalalyq sáý­let jáne qurylys bóliminiń basshysy Beknur Balıulynyń atynan (Tursynálıevtiń óz famılııasyn ne sebepti ózgertip ji­ber­genin maqalanyń sońynda aıtatyn bolamyz) «meni urdy, soq­ty» degen aryz túskende bir-aq bil­dik. Ne kerek, tergeýge tús­tik. Ur­ǵa­nymyz, soqqanymyz dálel­denbedi. Degenmen, synyqtan syl­­taý izdegender qoısyn ba? Bul is qońyr kúzge deıin sozylyp, qyr­kúıek aıynda bizdiń ústimizden 308-bap boıynsha, ıaǵnı «qyzmet babyn asyra paıdalanǵany, bylaısha aıtqanda, Tursynálıevtiń ishken-ishpegenin anyqtaý maqsatynda erik­siz Jetibaıǵa aparǵanymyz úshin» qylmystyq is qozǵaldy. Biz: «Narkologtardyń ózi mas adamdy saý dep tursa qaıtpekpiz. Eger ishpegen bolsa, alkotesterdi qaı­­myqpaı úrleı salar edi ǵoı. Al Amanova bolsa, Tursynálıevti testiden ótkizbeı jatyp sap-saý degen qorytyndy shyǵaryp berdi», degenbiz. Qulaq asar jan bolmady. Saǵyzdaı sozylǵan qylmystyq is bıylǵy jyldyń mamyr aıyna deıin jetip, aqyry sotqa jó­nel­tildi. О́z basymyz bizge taǵyl­­ǵan aıypty jónsiz dep esepteımiz».

AIYPSYZ AIYPTYLAR

Qos polıseıdiń bizge usynǵan qujattaryna súıene otyryp, olardyń janaıqaıyn jurt nazaryna usynýǵa da bolar. Degen­men, biz issaparda bolǵan kezderi olarǵa qatysty qylmystyq is Jańaózen qalasynyń sotynda qara­lyp jatqan eken. Sondyqtan, áliptiń artyn baǵyp, sot úkiminiń shyǵýyn kúttik. Kóp uzamaı Jańa­ózen qalalyq sotynyń sýdıasy A.Dosmaǵambetovanyń eki polısııa qyzmetkerine qatysty úkimi de shyqty. Onda bylaı delingen:

«Sabekov Ǵalym Ahmetuly Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Qyl­mystyq kodeksiniń 308-babynyń 2-bóligimen kináli dep tanylyp, oǵan úsh júz elý aı­lyq eseptik kórsetkish mól­she­rinde, ıaǵnı 566 300 teńge aıyp­pul salynsyn.

Turǵynbaev Berik Tóle­­­­geno­vıch Qazaqstan Respýb­lıka­sy­nyń Qyl­mystyq kodek­si­niń 308-babynyń 2-bóligimen ki­náli dep tanylyp, oǵan úsh júz elý aılyq eseptik kórsetkish mól­she­rinde, ıaǵnı 566 300 teńge aıyp­pul salynsyn».

Bul qylmystyq is zańsyz qoz­ǵalyp, zańsyz tergelip, nátı­je­sinde Sábekov pen Turǵynbaev zańsyz sottalǵan dep esepteımin, – deıdi sottalýshylardyń qorǵaý­shy­sy A.Ybyraı, – jáne bul ýáj­derimdi aldyn ala tergeý men sot májilisinde dáleldegenmin. Bul qylmystyq iste eki negizgi dálel bar. Birinshisi, Jańaózen qalalyq ma­mandandyrylǵan ákimshilik soty­nyń 2012 jylǵy 3 mamyrdaǵy B.Balıulynyń araq ishken mas kúıinde avtomashına aıdaǵany týraly jınaqtalǵan Ákimshilik quqyq buzý týraly isti ákimshilik quqyq buzý faktisi bolmaǵan sebepti qys­qartý týraly № 3-10032-2012 qaý­lysy. Ekinshisi, oqıǵa bolǵan túni sottalǵan B.Turǵynbaev dári­ger-narkolog A.Amanovanyń is-áre­ketine senbeı, oǵan resmı túrde senimsizdik bildirip, oǵan esker­tý aıtyp, sol kezde túsirip alǵan beı­netaspa.

Sottyń sottalǵan Turǵynbaev túsirgen beınetaspany alǵashynda iske aıǵaq zat retinde qabyldaýǵa qarsy bolsa da, artynan qabyldap, ony sot májilisinde qarap, ondaǵy medbıke, sanıtarka Jibek pen kúzetshilerden jaýap ala otyryp, artynan aıǵaq zat retinde iske tirkeýden bas tartýy zańsyz bolyp tabylady. Sebebi, bul beınetaspany Turǵynbaev dáriger-narkolog Amanovanyń zańsyz áreketteriniń aıǵaǵy retinde túsirgen jáne ony aldyn ala tergeý oryndaryna tapsyrǵan. Biraq ol týraly hattama suramaǵan. Nátıjesinde bul aıǵaq iske tirkelmegen.

Sot kezinde zerttelgen beı­ne­taspaǵa qaraǵanda, dáriger-nar­kolog Amanova óz qyzmetine salǵyrt qaraǵan. Beınetaspada Balı­ulyn dáriger-narkolog Ama­nova emes, sanıtarka Jibektiń tekserip jatqany anyq kórinedi. Buǵan narazy bolǵan Turǵynbaev «О́zińiz nege teksermeısiz, nege sanıtarka tekseredi?» dep Amanovaǵa eskertý jasaıdy. Osydan keıin ǵana narkolog Amanova ornynan turyp, Balıulyn oryndyqqa otyr­ǵyzyp, oǵan silekeı-test usyn­ǵanda Balıuly «allergııam bar­» degen jeleýmen ondaı tes­ten ótýden bas tartady. Atalǵan jaǵdaıda, narkolog Amanovanyń Balıulyn mas emes, saý dep bergen №259 qorytyndysy zańsyz bolyp tabylady. Sebebi, Balıuly adamnyń mas ne saý ekenin anyq­taıtyn ne­gizgi testiler: alkotest pen slıý­notes­­­­ten ótýden bas tartqan.

Beınetaspada kórsetilgendeı, dáriger-narkolog Amanova Balı­ulyn tekserýge salǵyrt qaraǵan. №259 qorytyndyda narkolog Amanova Balıulynyń tekserýden ótýden bas tarqanyn, aty-jó­nin, turaǵyn, qyzmet ornyn aıt­paǵanyn bile tura oǵan «saý» degen zańsyz qorytyndy bergen.

Turǵynbaev Amanovanyń qory­tyndysymen kelispeı, zań boıynsha onyń bastyǵy Tovekelovke telefon soǵyp, Amanovanyń zańsyz áreketin habarlaǵan. Al Tovekelov dárigerdiń qorytyndysyna kelis­pegen jaǵdaıda Aqtaýǵa nemese jaqyn mańdaǵy Jetibaıǵa aparyp, qaıta tekserýden ótkizý­di tapsyrǵan. Nátıjesinde, Turǵyn­baev pen Sábekov Balıulyn Jeti­baıǵa aparyp, ondaǵy kezekshi-feldsher M.Balmuhanovaǵa tek­sertip, Balıulynyń «jeńil túrdegi mas» ekendigi jóninde akt alǵan.

Úkimde kórsetilgendeı, feld­sher Balmuhanovanyń aktisin zańsyz dep tabý sottalǵan Sábekov pen Turǵynbaevty aıyptaýǵa negiz bola almaıdy. Balmuhanovanyń sertıfıkatynyń bary, joqtyǵyn tekserý polısııa qyzmetkerleriniń quzyretine jatpaıdy. Feldsher Balmuhanova men basqa da kezekshi feldsherler osy oqıǵaǵa deıin de, oqıǵadan keıin de qyzmetterin jalǵastyryp, tekserýge kelgen aza­mattarǵa akti toltyryp kel­di. Son­dyqtan, feldsher Balmu­ha­nova­nyń aktisin zańsyz dep tabý­dyń ózi zańǵa qaıshy.

Sot úkimi oblystyq nar­ko­dı­s­panserdiń bas dárigeri K.Qara­ja­novanyń dáriger-nar­kolog Ama­novanyń qory­tyn­­dysy zańdy de­gen zańsyz qory­tyndysynyń negi­zinde shyǵa­rylǵan.

Bas dáriger Qarajanovanyń qorytyndylaryna syn kózben qaraý qajet. Sebebi, ol qaraýyn­daǵy Amanovany qalaıda qorǵaýǵa múddeli. Atap aıtqanda, 2012 jyl­dyń sáýir aıynda Qarajanova Jańa­ózen qalalyq ishki ister basqar­masyna Amanova bergen qory­tyndy durys dep negizsiz qory­tyndy bergen, nátıjesinde Balı­uly mas bolǵandyǵy úshin beriler ákimshilik jazadan ekinshi ret qutylyp ketken.

Qylmystyq is qozǵalǵanda Sá­bekov pen Turǵynbaev oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasyna aryzdanyp, Amanova men Bal­muhanovanyń qorytyndysy men aktileriniń durys-burystyǵy jóninde tekserý júrgizýdi sura­ǵan. Nátıjesinde basqarma bas­tyǵynyń orynbasary A.Bısen eki dárigerdiń de talaptardy oryn­damaǵany jóninde habarlaǵan. Bu­dan shyǵatyn nátıje, Ama­no­vanyń da Balmuhanovanyń da qo­rytyndylarynyń zańsyz eke­ni anyq­talyp otyr. Al sot máji­li­sin­de qorǵaýshynyń ótinishi bo­ı­­­­­­­­yn­sha aldyrylǵan densaýlyq saqtaý basqarmasynyń qyzmettik qorytyndysy eski bolyp shyqty. Iаǵnı, 2012 jylǵy sáýirdegi Qa­ra­­­janovanyń jasaǵan zańsyz qo­rytyndysy edi. Nátıjesinde bas narkolog-dáriger Qarajanova sotty aldap, eski qorytyndyny ber ­gen, al sot bolsa, máseleniń anyq-qanyǵyna jetýdiń ornyna es­ki qorytyndyǵa súıenip, zańsyz úkim shyǵarǵan.

Oblystyq narkodıspanser bas dárigeriniń emdeý isi boıynsha orynbasary A.Mambetalıeva sot májilisinde bergen jaýabynda: «Balıuly tekserýden ótýden bas tartqan jaǵdaıda narkolog Amanova qorytyndy bermeýi kerek edi» dep naqty kórsetti.

Joǵarydaǵylar negizinde qyl­mystyq is boıynsha sot-nar­kolo­gııalyq saraptama taǵaıyndaý qa­jettigi týady. Sebebi, qarama­ǵyndaǵy dáriger Amanovany qa­laıda jaýapkershilikten qut­qa­rý maqsatynda zańsyz eki ret qo­rytyndy bergen oblystyń bas narkology Qarajanovanyń zańsyz qorytyndylary Sábekov pen Tur­ǵynbaevty sottaýǵa negiz bola al­maıdy. Sot májilisinde qor­ǵaý­shynyń sot-narkologııa sarabyn taǵaıyndaýdy suraǵan ótinishiniń qanaǵattandyrylmaýy zańsyz bolyp eseptelinedi.

BALIULY DEGEN KIM?

Osy sot prosesinde jábi­r­lenýshiniń rólin oınaǵan B.Ba­lıuly memlekettik qyzmetker, Jańaózen qalalyq sáýlet jáne qurylys bóliminiń bastyǵy. Ol osyndaı qyzmette bola tura resmı oryndardy aldap kelgen, alaıaqtyq jasaǵan, korrýpsııalyq jáne ákimshilik jaýapkershilikten qutylyp ketip otyrǵan. Balıuly osy oqıǵaǵa deıin de araq iship, mas kúıinde dál osyndaı zańbuzýshylyqqa barǵan. Biraq ony ákimshilik qamaýǵa alý týraly sot qaýlysy úsh jyl boıy oryndalmaı kele jatqan. Ol 2013 jylǵy qazan aıynda Jańaózen qalasynda araq ishken mas kúıinde ákesiniń «Leksýs» avtomashınasyn senimhatsyz, júrgizýshilik kýáliginsiz aıdaǵany úshin sot qaý­­lysymen 15 kúnge ákimshilik qa­maýǵa alýǵa sottalǵan. Alaıda, Balıuly bir kúnnen keıin «aýyryp» aýrýhanaǵa túsip, jaýap­kershilikten qutylyp ketken. Nátı­jesinde sot qaýlysy búgingi kúnge deıin oryndalmaǵan. 2013 jyly 15 naýryz kúni dál sol avtomashınamen araq ishken mas kúıinshe ekinshi ret ustalǵan. Ol taǵy da ákimshilik jaýapkershilikten qutylyp ketken.

2011 jyly B.Balıuly óziniń burynǵy «Tursynálıev» degen famılııasyn qoldaný arqyly korrýpsııalyq jaýapkershilikke tartylýdan «famılııam Tursyn­álıev» dep ótirik aıtý arqyly qutylyp ketken. Joǵaryda aıt­qanymyzdaı, ústimizdegi jyldyń 15 naýryzynda mas kúıinde kólik aıdap ustalǵan ol hattamaǵa óz famılııasyn «Tursynálıev» dep taǵy da ótirik kórsetken. Ákim­shilik jáne korrýpsııalyq jaýap­kershilikten qutylyp ketýge mamandanyp alǵan memlekettik qyz­metker B.Balıulynyń aryzy arqyly sottalyp otyrǵan jol po­lı­sııasynyń qos qyzmetkerine obal emes dep aıtyp kórińiz.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń «Qa­z­aq­­stan-2050» Strategııasy – qalyp­tasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan hal­­qy­na Joldaýynda «Biz eń usaq qu­qyq buzýshylyqpen, buza­qy­lyq­pen, mádenıetsizdikpen ymy­raǵa kelmeýimiz kerek, óıtkeni, osynyń ózi qoǵam tynyshtyǵyn buzady, ómirdiń sapasyna selkeý túsiredi. Tártipsizdik pen betimen ketý­shi­likti seziný odan da eleýli qyl­­mys­tarǵa jol ashady» degen edi.

Olaı bolsa, qaıta-qaıta mas kú­­ı­inde rólde otyrǵan, qaıta-qaıta ustalǵan B.Balıulynyń áreketteri osy Joldaýda kórsetilgen usaq quqyq buzýshylyqqa da, buza­qylyqqa da, mádenıetsizdikke de jatady emes pe? Onyń zańsyz is-áreketterine tosqaýyl bolýǵa ty­rysqan jol polısııasynyń qos qyzmetkeriniń bas­taryn bálege shatyp, sotqa súırep, negizsiz sottap otyrǵandardyń áre­ketterin qalaı túsinýge bolady? «О́ziń dıýanasyń, kimge pir bolasyń?» degenniń keri emes pe? Aıypsyz aıypty bolyp otyrǵan qos jigitke obal jasap otyrǵandaryn quzyrly oryndar túsiner me eken?!.

Sharafaddın ÁMIROV,

«Egemen Qazaqstan».

ALMATY – AQTAÝ – ALMATY.