Sarapshy qazirgi jaǵdaılarda túrli elderdiń, ásirese, túrli halyqaralyq birlestikter men uıymdardyń músheleriniń is-áreketteriniń úılesimdiligin atap ótti.
Onyń aıtýynsha, qazirgi sanıtarlyq medısınalyq daǵdarys jaǵdaılarynda eń úzdik ári ońtaıly jaýap pen áreket túrli elderdiń tyǵyz, uıymdasqan yntymaqtastyǵy, osy syn-qaterge, osy qaýipke qarsy kúres boıynsha úılesimdiligi bolýy tıis.
Árıne, medısına salasynda qazir túrli elder bir-birine qoldaý kórsetip jatyr. Mysaly, Reseı Qazaqstanǵa qoldaý kórsetti. Qazaqstan óz kezeginde barlyq kórishleri men seriktesterine kómek kórsetýge ázir ekenin bildirdi.
Kelesi mańyzdy aspekt — ekonomıkalyq kooperasııa.
«Qazir oqshaýlandyrý sharalary qabyldanýda. Sonyń saldary retinde, saýda óndiristik jetkizýlerdiń tizbegi úzilip jatyr. Qalaı bolǵanda da álemge daǵdarystan keıin qaraý kerek. Iаǵnı, qazir daǵdarys órship turǵan kezeńde bul baılanystardy saqtap, saýdanyń qysqarýynyń teris saldaryn toqtatýǵa tyrysý mańyzdy. EAEO músheleri qabyldap jatqan sharalar, atap aıtqanda, birlesken málimdemesi qazir elderdiń, jalpy birlestiktiń aldynda turǵan barlyq problemalardy túısinip, túsinetinin bildiredi», — dedi Sanat Kóshkimbaev.
Sarapshy bul daǵdarystyń álem ekonomıkasy men halyqaralyq arenadaǵy túrli saýda ekonomıkalyq birlestikterge qandaı zardabyn tıgizetinin aıtty.
«Qazir biz daǵdarystyń jetkizýler tizbeginiń baılanysyna tym teris yqpalyn tıgizgenin kórip otyrmyz. Shıkizattyq taýarlardyń baǵasy da aıtarlyqtaı túsip, zardabyn tıgizdi. Tıisinshe qarjy daǵdarysy oryn alýda. Daǵdarys elderdiń jetistigin joıady. Tek iri ekonomıkalar ǵana munymen kúrese alady, Qytaı, Japonııa, AQSh, Germanııa sııaqty elder», — ded ol.
Daǵdarys saldaryn azaıtý maqsatynda elder arasyndaǵy osy úılesimdilik qajet. Sonymen qosa, jergiliktendirýdi, ımport almastyrýdy damytý, óńirlendirý prosesterin jandandyrý asa mańyzdy.
«Biz qazir jahandyq aýqymda jahandaný tujyrymdamasyn qaıta baǵalaý júrip jatqanyn kórip otyrmyz. EAEO negizinde sýbektilerdiń birlestik retinde de, osy birlestikke kiretin múshelerdiń de ekonomıkalyq jetilgendigin kúsheıtý úshin quryldy. Bul birlestik úshin qajetti negiz. Qazir elder kólik shyǵyndaryn qysqartý múmkindikterin izdeıtin bolady. Iаǵnı, jahandyq jetkizý tizbegine almastyrýdy ne jaqyn kórshilerden, ne saýda birlestikterinen izdeıtin bolady. Elder jaqyn kórshilerimen birlesip daǵdarys saldaryn azaıtý úshin resýrstardy izdeıdi, Ortalyq Azııa nemese EAEO bolsa da. EAEO basshylarynyń birlesken osy málimdemesiniń ózegi osy úılesýde jatyr», — dedi S. Kóshkimbaev.
Sarapshy Qazaqstanǵa kelesi salalarǵa — agroónerkásiptik sektorǵa, qaıta óńdeýge, materıaldyq óndiriske, AT-salaǵa nazar aýdarý qajet bolady dep sanaıdy.
«Bolashaqqa kóz júgirte otyryp, ekonomıka qurylymy ózgerýi tıis dep aıtýǵa bolady, al básekege qabiletti bolmaǵan kásiporyndar jabylýy kerek nemese túrlengeni jón. Búginde jetkizilimderdiń jahandyq tizbegi ádettegi rejım boıynsha jumys istemeı jatqan kezde, biz osyndaı daǵdarystyń túrli elderge qalaı áser etip jatqanyn kórip otyrmyz. Máselen, kóptegen elderde qyzmetter sektory shamadan tys kóp boldy. Daǵdarys, álbette, bul salany aıtarlyqtaı qysqartady. О́ndiris sektory – bul kez kelgen eldiń ál-aýqaty men qaýipsizdiginiń negizi. Azyq-túlik qaýipsizdigine tikeleı baılanysty ónerkásiptik keshen. Daǵdarys kezinde adamdar kez-kelgen jaǵdaıda tamaqtanatyny sózsiz jáne jeke azyq-túlik óndirisi qajet bolady. Qazaqstan men EAEO-nyń basqa da elderi osy sektorǵa basa nazar aýdarýy qajet. Bul kez kelgen daǵdarys jaǵdaıynda ekonomıkalyq qaýipsizdikke úlken zııan keltirýge múmkindik bermeıdi», — dedi S. Kóshkimbaev.
Sonymen qatar sarapshy sıfrlandyrýdyń jańa serpinge ıe bolǵanyn atap ótti. Qazaqstan sıfrlyq kún tártibine árdaıym zor kóńil bólgen. Kózimizdiń aldynda kásipterdiń qurylymy ózgerip jatyr. Jańa kásipter paıda boldy, uıymdardyń bir bóligi qashyqtan jumys isteý rejımine kóshti. Qashyqtan medısına, qashyqtan bilim berý, ónerkásiptik óndiris salasyndaǵy monıtorıng, TKSh jáne t. b. paıda bolýda.
«Daǵdarys – bul kóptegen basymdyqtardy qaıta qarastyrý úshin ımpýls. EAEO memleketteriniń basshylarynyń iskerlik, úreı notasynsyz málimdemesi daǵdarystyń syn-tegeýrinder men qaterler ǵana emes, sonymen qatar jańa múmkindikter men jańa baǵyttar ekeni máselesin qarastyrady. Kez kelgen daǵdarys tárizdi, odan shyǵý joldary bar. Basymdyqtardy barabar, durys ári ýaqytyly qoıa bilý asa mańyzdy. Qazaqstanda muny uǵynady, Prezıdent daǵdarystan shyǵý joldarynyń sulbasyn jasap berdi», — dedi Sanat Kóshkimbaev.
