BÁRI DE О́ZIMIZGE BAILANYSTY

Eskendir Hasanǵalıevtiń án keshinen keıingi oı Eskendir Hasanǵalıev! Bul esim qazaqtyń án óne­rinde aı­shyq­ty áriptermen ja­zylyp qalǵanyn ekiniń biri biledi desek, asyra aıtqandyq emes. Esaǵańdy dúıim elge áıgilegen – Táńir ber­­gen tabıǵı talanty: dombyranyń qos shegindeı keremet úılesim tapqan ánshiligi men kompozıt­or­lyǵy. Mundaı daryn ekiniń birine qona bermeıtin baqyt. Qazaq­stannyń halyq ártisi, Memleket­tik syı­lyq­tyń laýreaty sekildi ataq-ma­ra­pattar ony ózi izdep tapty. Kóp­shiliktiń júreginen oryn al­ǵan ánderi bútin bir ur­paqty, tu­tas úsh býyndy eldikke, erlikke tár­bıelep, ulttyq rýhty asqaq­ta­ta beretini ámbege aıan. Ánderdegi otanshyldyq syrshyl sezim, kó­terińgi lep, keń tynys, úılesimdi yrǵaq qońyr únmen astasyp, qazaqtyń keń jazıraly dalasyn, shalqar kólin, betegeli belin kózge elestetip, tyńdaý­shysyn erekshe yntyqtyryp otyrady. Osyndaı has talant ıesimen júzdesýge qyzyljarlyq ónersúıer qaýym únemi yntyq bolyp júretin. So­nyń sáti tústi. Jarty ǵasyr boıy óner ólke­sinde júzip, ózindik aıshyqty qoltańba, óshpes iz qaldyra bilgen ánshini, tanymal kompozıtordy Qyzyljar óńiriniń jurtshylyǵy gúl shoqtarymen qushaq jaıa qarsy aldy. N.Po­go­dın atyndaǵy orys drama teatry jınalǵandarǵa lyq toldy. Ánshi óz sózinde oblys bas­shylary men zııaly qaýym ókil­deriniń “70 jyldyq mereıtoıǵa ar­nalǵan gastroldik saparyńyz­dy Maǵ­jan­daı uly aqyn týǵan kıeli de qasıetti topyraqtan bastaǵanyńyzdy qalaımyz” degen usynysyn rı­za­shylyqpen qabyl alǵanyn, soǵan oraı “Jasaı ber, qazaq!” atty án baǵdarlamasymen Soltústik Qazaqstan oblysyna kelgenin aı­ta kelip, ánge kezek berdi. Aldy­men “Týǵan elim, Qa­zaqstan!” shyr­qaldy. Odan keıin jurt­shy­lyq arasyna keń taralǵan “Esińe al”, “Asyl arman”, “Aı­na­laıyn”, “Kelshi-kelshi, ba­la­shym” ánderi oryndalyp, zalǵa jı­nalǵandar qosylyp otyrdy. “My­na ánimdi 40 jyl buryn jaz­ǵan edim. Atyn aıtpaımyn. Bá­rimiz eske túsirip kórelik. Al, ba­lam, Birjan, súıe­meldep ji­ber”, dep “Armanym, aq sáýleli gú­lim­bisiń” dep baıaý ǵana bastaýy sol eken, zal ilip ala jóneldi. Ara-ara­synda ánderdiń shyǵý tarı­hy­nan syr shertip otyrýy da ádemi jarasym tapty. “Ǵajaıyp sóz”, “Bolmasyn so­ǵys” atty jańa tý­yn­dylaryn or­yndady. Al “Áde­mi-aý” shyrqalǵanda zaldaǵylar áýenge ilesip, tipti bılep ketti. Kóptegen halyqaralyq baı­qaý­lardyń ıegeri, tuńǵysh Pre­zıdent qorynyń laýreaty Birjan Hasanǵalıevtiń áýelete salǵan ánderi de tamsandyrdy. Ol sa­z­gerlik ónerimen de aıryqsha yqy­las týdyrdy. “Men ǵashyqpyn” ánin kópshilik jyly qabyldady. Ákeli-balaly Hasanǵalıevter “Stýdentterdiń qoshtasýyn”, “Es­kirmegen mahabbat” ánderin áýe­lete shyrqady. Esekeńniń shákirti, sońǵy kezderi úlken sahnalarda jıi kórinip júrgen Erjan Qabdýllın, S. Muqanov atyndaǵy oblystyq qazaq sazdy-drama teat­rynyń ártisteri Birjan Jalǵas­baev, Aqtilek Balqybekova, Samal Táshimova salǵan ánder kesh aja­ryn asha tústi. Baǵdarlamalyq kon­serttiń sońynda “Atameken” áni oryndalǵanda tyńdaýshy­lar­dyń elge, jerge degen súıispen­shiligin tilmen jetkizý qıyn. Ǵajap án keshinen erekshe kó­ńil-kúımen tarasaq ta, óner ıe­siniń bul sapary bizdi túrli oı­larǵa jeteledi. Oblystyń geo­saıası jaǵdaıynyń árqılylyǵy, jergilikti turǵyndardyń azdyǵy, tilimizdiń tórge óte almaı jetim balanyń keıpin keshýi — munyń bári orny oısyrap turǵan rýhy­myzdyń otyn qalaı óshirip alma­saq degen janashyrlyq ıgi tilek­tiń naqty iske asýyn qalaıdy. Bir ǵana mysal. Oblysta Reseıdiń án­shilerin shaqyrtý sánge aınalyp ketti. Tipti jaýynnan keıingi sa­ńyraýqulaqtaı qaptap barady dese de bolady. Aty-jónin el bil­meıtin ánshisymaqtardyń jel­býaz, dańǵyraq áýenderi jas bý­yndy talǵamsyzdyq pen talǵaý­syzdyqqa uryndyryp, tálim-tár­bıedegi ulttyq asyl qundylyq­tar­dan, adamgershilik, ımanı qa­sıetterden aıyryp jatqany jan­ǵa aıazdaı batady. Jýyrda “Iń­kár” prodıýserlik ortalyǵynyń shaqyrýymen Petropavlda “Las­kovyı maı” tobynyń burynǵy ánshisi Iýrıı Shatýnov konsert qoıdy. /Buǵan deıin kimder kel­medi deısiń./ Bılettiń quny stý­dent­terdiń bir aılyq shákir­ta­qy­synan kem emestigine qaramastan, qazaq jastary qoǵadaı japy­ry­lyp bardy. Al, qazaqsha án kesh­terin tamashalaýǵa yqylassyz, en­jar. Nege? Onyń bir syry my­na­da jatqan sekildi. Atap aıt­qanda, elimizdiń kúmis kómeı, jeztańdaı ánshileri kóbine Al­maty, Astana mańyn, odan qaldy ońtústik jaqtardy úıirsektep, soltústik aımaqtarǵa kele ber­meı­tindikten, qara bastyń paıdasyn oılaǵan bázbireýler joǵarydaı sharalardy qolǵa alyp, ońaı ol­jaǵa kenelip júr. О́zimizdiń óner dúldúlderin “áke-kókelep” sha­qyr­typ keltire almaısyń. Al ýáde berse, keıin aınyp shyǵa ke­le­tin jaıttar kezdespeı qoımaı­dy. Ony aıtamyz-aý, jańa ǵana ta­nylyp kele jatqan ánshilerdiń árqaısysy – bir-bir juldyz. Jaqsy baǵdarlama usynýdyń ornyna aldymen qalamaqysyn surap ábden yǵyr qylady, deıdi mádenıet salasynda júrgender. Qazaqstandyq prodıýserlik orta­lyqtar qazaqtyń ulttyq óneriniń kósegesin kógertýdi oılap otyrǵan joq. Olardyń kókeıin tesip bara jatqany bas paıda. Ultsyzdaný, ulttyq rýhtan aırylý da — bat­pandap kirip, mysqaldap shyǵa­tyn aýrý sııaqty. Keıin aıyǵý qıynǵa túsedi. Osyndaı keleńsiz jaıttarǵa qarsy tosqaýyl qoıý­dyń, aldyn alýdyń, jas býyndy odan alystatýdyń amaldary joq emes. Solardyń ońtaıly bir jo­ly, belgili ánshilerdiń aımaqtarǵa gastroldik saparlaryn, óner qaı­ratkerleriniń, aqyn-jazýshy­lardyń keshterin júıeli uıym­das­tyrý der edik. Mańyzy zor osy­naý iske memlekettik turǵydan mán bermeı bolmaıdy. Aýyrtpa­lyqtyń bárin jergilikti bılik or­yndaryna arta salmaı, máselen, Mádenıet mınıstrligi tarapynan da qoldaý kórsetilip, shyǵyn qa­ra­jattaryn birlese kóterýdiń jol­dary oılastyrylsa abzal bolar edi. О́tken jyly Qyzyljar óńi­rine oblystyq ákimdiktiń sha­qyrýymen Altynbek Qorazbaev, Roza Rymbaeva sekildi tanymal óner ıeleri kelip, abyroıymyzdy asqaqtatyp, jastarymyzdyń esine umytylmastaı áser qaldyryp ketip edi. Sodan keıin osynaý jaqsy dástúr saıabyrsyp qaldy. Kóp jaǵdaıda qarajat jaǵy qolbaılaý. “Jumyla kótergen júk jeńil” dep jatqanymyz son­dyqtan. Áıtpese, Segiz Seriniń, Birjan saldyń, Aqan seriniń án­derin kókirekterine toqyp, kó­ńilderine sińirip ósken soltústik óńir qazaqtarynyń ulttyq ónerge degen shólirkegen qumary ózge eldiń mánsiz, jeńil, ásireqyzyl áýenderimen almasyp jatsa, obaly kimge? Ekinshiden, jergilikti jerler­de mádenı, rýhanı saladaǵy or­talyq, birlestikter barshylyq. Solar jeke-jeke túıe aıdaǵansha sózi de, isi de salmaqty mádenıet basqarmasy toptastyrý, ortaq maqsatqa jumyldyrý isin qolǵa alsa, artyq bolmas edi. Máselen, árisi Segiz Seriniń, Birjan sal­dyń­, Aqan seriniń, berisi Shám­shiniń, Ásettiń, Eskendirdiń, taǵy basqa aıtýly óner sheberleriniń ánderine qatysty baıqaýlar ótkizsek, bir jaǵynan, olardyń qymbat muralaryn qalyń jurt­shy­lyqqa jetkizer edik. Buryn­dary aımaqtyq aqyndar aıtysy, jyrshy-termeshiler, dástúrli án dodalary uıymdastyrylatyn. Bul jaqsy qalyp ta úzilip qaldy. Budan keıin keraýyzdar “E, bul Reseıdiń bir provınsııasy”...dep aıtyp jatsa, qaısysynyń aýzyna qaqpaq qoıarsyń? Qazirdiń ózinde oblys ortalyǵy – Petropavl qa­lasynda jarnamalardyń, mańdaı­shadaǵy jazýlardyń kópshiligi orys tilinde. Reseı shaharynan aı­yrmashylyǵy shamaly. Eger ulttyq rýhymyzdyń saǵy osylaı syna berse, oǵan kimdi kiná­lar­syń? Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı tú­ıini, janymyzǵa jalaý, rýhy­myzǵa alaý beretin osyndaı sátti saparlardyń úzilmeýin tiler edik. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy.