Qazir koronovırýs indeti búkil álemdi sharpyp barady. Aldyńǵy qatarly damyǵan memleketter ekonomıkasy qýatty, ǵylym-bilimi men medısınasy jetilgen bolǵanyna qaramastan indettiń taralýyn baqylaýda ustaı almaı qaldy. Osy oraıda Qazaqstanda memleket koronovırýsqa qarsy ýaqtyly ári meılinshe tıimdi sharalar qabyldap jatqanyn basa aıtý kerek.
Tótenshe jaǵdaı rejımin qamtamasyz etý jónindegi Memlekettik komıssııanyń kezekti otyrysynda QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev «Ońtústik – halqy tyǵyz ornalasqan óńir. Sondyqtan indettiń taralýyn toqtatpasaq, jaǵdaıdy ýshyqtyryp alamyz» dep, jergilikti atqarýshy organdarǵa karantın sharalarynyń oryndalýyn qatań baqylaýǵa alýdy tapsyrǵan bolatyn. Búgin biz ońtústik óńirdegi eń iri qala, basty ortalyq – Shymkent shaharynda Memleket basshysynyń atalǵan tapsyrmasy qalaı oryndalyp jatqanyna sholý jasap kórmekpiz.
KARANTIN DER KEZINDE ENGIZILDI
Búgingi tańda jergilikti bılikke qoıylatyn negizgi úsh talap bar. Birinshiden, jan-jaqty oılastyrylǵan, aqylǵa qonymdy ári rasıonaldy sheshimderdi der kezinde qabyldaı bilý. Ekinshiden, sol sheshimderdi júzege asyrý barysynda jedel áreket etý, ıaǵnı, mobıldilik. Úshinshisi, halyqpen tıimdi keri baılanys ornatý. Bul talaptar bylaıǵy jaımashýaq kezde de mańyzdy. Al, qazirgideı tótenshe jaǵdaı kezinde munyń mańyzy eselep artty. Bizdińshe, Shymkent qalasynyń ákimdigi osy úsh talaptyń da údesinen tolyqtaı shyǵyp otyr.
Buǵan dálel retinde 2020 jylǵy 4 sáýirden bastap qala aýmaǵynda karantın rejımi engizilgenin aıtýǵa bolady. Sol kúnderi Shymkentte covid-19 vırýsyn juqtyrǵandar sany saýsaqpen sanarlyq bolatyn. Biraq, Shymkentte indettiń tez taralýyna yqpal etetin jáıtter az emes edi. О́ıtkeni, Shymkent – toǵyz joldyń torabynda ornalasqan qala. Respýblıkanyń ózge óńirlerine Shymkent arqyly kún saıyn keminde 200 myń tranzıtti jolaýshy ótetin edi. Kólik pen jolaýshylar aǵyny mundaı kóp kezde indettiń qalaı tez tarap keteri belgili. Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov bastaǵan komanda osy qaterdi aldyn ala boljaı bildi. Sondyqtan, Shymkentke karantın rejımin engiziýtýraly sheshim azamattardyń ómiri men qaýipsizdigin qorǵap, densaýlyǵyn saqtaý turǵysynan der kezinde qabyldanǵan óte oryndy sheshim boldy dep senimmen aıta alamyz.
BÚGINGINIŃ BATYRLARY – DÁRIGERLER
Búginde koronovırýs ınfeksııasymen kúres búkil álemde kózge kórinbeıtin dushpanmen arpalysqan qan maıdanǵa aınaldy. О́mir men ólim tarazyǵa túsken sol maıdannyń alǵy shebinde aq halatty abzal jandar júr. Árıne, naýqastyń ómirin saqtaý úshin óz densaýlyǵyn qaterge tigip kúni-túni tynbaı eńbek etip júrgen dárigerler men medbıkelerdiń, basqa da medısına qyzmetkerleriniń qaharmandyǵy eshbir sıfrmen, eshbir sommamen ólsheýge kelmeıdi. Olar – naǵyz búgingi kúnniń batyrlary. Tutas halyqtyń alǵysyna bólengen aq halattylardyń eńbeginiń tolyq óteýin tek Jaratqan Iemiz ǵana bere alady.
Dese de olarǵa áleýmettik qoldaý kórsetý arqyly rızashylyǵymyzdy bildirý – paryz. Osyny eskergen el Prezıdenti koronavırýspen kúresip jatqan medısına qyzmetkerlerine kómek kórsetý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Osyǵan oraı, Shymkent qalasynda 1 290 medısına qyzmetkerine ústemaqy tólendi.
Medısına qyzmetkerleri jumysynyń qaýiptiligine qaraı 3 topqa bólingen. Birinshi sanattaǵy óte qaýipti jaǵdaıda jumys isteıtin 24 qyzmetkerge 8,7 mln teńge bólindi. Ekinshi sanattaǵy qalypty jaǵdaıda jumys isteıtin dárigerler men feldshelerge, 845 medısına mamandaryna 258,3 mln teńge bólindi. Úshinshi deńgeıdegi qaýipsizdik jaǵdaıynda jumys isteıtin 421 medısına uıymynyń qyzmetkerine 51,3 mln teńge bólindi.
Ústemaqy alǵandar reanımasııa bólimderimen qosa alǵanda, juqpaly aýrýlar stasıonarlarynyń dárigerleri, karantındik aımaqtaǵy orta jáne kishi medısına qyzmetkerleri. Sondaı-aq provızorlyq stasıonar men jedel járdem qyzmetiniń dárigerleri men jedel-járdem júrgizýshileri.
QALADA MÚLGIGEN TYNYShTYQ
Endigi maqsat – turǵyndardyń karantın rejımin buljytpaı oryndap, ózin-ózi oqshaýlaýyna yqpal etý jáne qala ishindegi qozǵalysty barynsha shekteý bolatyn. Mine, osy tusta jaýapty organdar jedel, tııanaqty ári jınaqy áreket etýdiń tamasha úlgisin kórsete bildi.
Oılanyp qarasańyz, tórt aýdannan turatyn, mıllıon halqy bar alyp shahardaǵy qaınaǵan tirshilik pen sabylysqan qozǵalysty bir kúnde shekteý ońaı sharýa emes. Bul jerde tek qana qatań sharalar qoldanyp, polısııanyń kúshine ǵana súıenýge bolmas edi. Qalada qozǵalys azaıǵanymen, tirshilikti qamtamasyz etetin qyzmetter – halyqty azyq-túlik, dári-dármekpen qamtamasyz etýden bastap, kommýnaldyq avarııalyq mekemelerge deıin jumysyn jalǵastyra berdi. Osynyń bárin úılestirý úshin qala ákimdigi sanaýly kúnniń ishinde Polısııa departamenti jáne «Atameken» kásipkerler palatasymen birlese otyryp «Sergek» qosymshasy arqyly jańa ótkizý júıesin jasap shyqty. Munyń artynda basshylar men jaýapty mamandardyń orasan zor eńbegi jatqanyn aıta ketken jón.
Jalpy, qazir Shymkent qalasynyń kireberisterinde 18 blok-beket jumys istep tur. Olardyń árqaısysy beınebaqylaý kameralarmen qamtylǵan.
Resmı málimetterge qaraǵanda 18 blok-bekette arnaıy avtokólik quraldarymen jalpy 676 qyzmetker jumyldyrylǵan. Onyń ishinde 240 polısııa qyzmetkeri (18 arnaıy avtokólik), 204 medısına qyzmetkeri (18 jedel járdem kólik) jáne qarýly kúshterdiń 232 sarbazy táýlik boıy 3 aýysymda qyzmet atqarýda. Odan bólek prokýratýranyń 18 qyzmetkeri de jumyldyrylǵan.
Atalǵan blok-beketterde tótenshe jaǵdaı rejımin buzý boıynsha 23 jaıt oryn aldy. Al, jalpy qala boıynsha 640 hattama toltyrylǵan. QR Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly Kodekstiń 476 babymen (Tótenshe jaǵdaı rejımin buzý) hattama toltyrylǵan. Aıta ketý kerek, tótenshe jaǵdaı rejımin buzý 10 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde aıyppul salýǵa ne 15 táýlikke deıin ákimshilik qamaqqa alýǵa ákep soǵady.
Al, jalpy qala ishinde karantın rejımin saqtalýyn 2 myńǵa jýyq qyzmetker qadaǵalaýda. Onyń ishinde polısııa qyzmetkerleri, Qarýly kúshter men Ulttyq ulan sarbazdary bar.
Koronavırýs ınfeksııasynyń keń taralmaýyna jáne qaýipti indettiń aldyn alý maqsatynda Shymkent qalasynda 16 aýmaq oqshaýlandy. Onda 163 polısııa qyzmetkeri jumyldyrylǵan. Medısına mamandary da táýlik boıy qyzmet atqarýda. Oshaqtarda dezınfeksııa júrgizilip, epıdemııaǵa qarsy úzdiksiz is-sharalar ótkizilýde.
HALYQTYŃ KО́ŃILIN SERGITÝ – MAŃYZDY MINDET
Sáýir aıynyń basynda áleýmettik jelilerde Qazaqstandaǵy iri qala turǵyndarynyń kópqabatty úılerdiń terezesinen hormen án shyrqaǵany kórsetilgen beınerolıkter taraldy. Chellendj óz aldyna, osy kóriniske oılanyp qarasańyz, karantın kezinde azamattardyń mádenı-rýhanı demalysqa sýsap otyrǵanyn ańǵarasyz. Osyny eskergen Shymkent qalalyq mádenıet, tilderdi damytý jáne arhıvter basqarmasy 13-19 sáýir aralyǵynda onlaın formatta jalpy 57 mádenı kesh ótkizýdi qolǵa aldy.
Osy oraıda qalanyń mádenıet maıtalmandary kún saıyn tikeleı efırde óner kórsetýde. Onda túrli spektaklder men tarıhı qoıylymdar jáne baıqaý, kórme syndy sharalar onlaın rejımde uıymdastyrylýda. Sondaı-aq, aqyndar aıtysyn da úıde otyryp, qashyqtyqtan tamashalaýǵa bolady.
Munyń ózi megapolıstegi moraldyq-psıhologııalyq ahýaldy jaqsartyp, qalypty tirshiliginen qol úzip, úıinen shyǵa almaı otyrǵan turǵyndardyń erteńgi kúnge degen senimin nyǵaıta túsýde.
MUQTAJ JANDAR QAMQORLYQSYZ QALMAIDY
Elimizde tótenshe jaǵdaı oryn alýyna baılanysty kóptegen azamattar tabysynan aıyrylyp, qıyn jaǵdaıǵa tap boldy. Osy kúrdeli kezeńde áleýmettik turǵyda áljýaz otbasylarǵa qol ushyn berý – memlekettiń tikeleı mindeti. Shymkent qalasynda bul jumys oıdaǵydaı júzege asýda. Atap aıtqanda, Elbasy bastamasymen qurylǵan «Birgemiz» qorynan Shymkent qalasy boıynsha 40 myńnan astam turǵynǵa aqshalaı kómek berý josparlanǵan. Búgingi tańǵa 21 864 shymkenttiktiń esepshotyna 50 myń teńgeden qarjy aýdaryldy.
Sondaı-aq, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Jarlyǵyna sáıkes tótenshe jaǵdaı saldarynan tabysynan aıyrylǵan Shymkent qalasynyń 202 myń turǵynya 42 500 teńge tólem taǵaıyndalǵan. 16 sáýir kúngi málimet boıynsha 152 805 azamattyń esepshotyna atalǵan sommada qarjy aýdarylǵan. О́tinishterdi qabyldaý áli de jalǵasýda.
AZYQ-TÚLIK BAǴASY BAQYLAÝDA
Elimizde tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan kúnnen bastap qala ákimi Murat Áıtenovtiń tapsyrmasymen birinshi kezekte azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý máselesi jiti baqylaýǵa alyndy. Bul maqsatqa qajetti qarjy bólindi.
Memleket bekitip bergen áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqty ustap turý úshin ákimdik pen «Gramad Retail» JShS men kelisim túzildi. Qazirgi tańda atalmysh seriktestik óziniń 2 sýpermarketinde azyq-túlikti belgilengen baǵada satýda.
О́tken aptada «Gramad» sýpermarketine «Magnum» «Fırkan» saýda jelileri de qosyldy. Qazir qala aýmaǵynda bekitilgen baǵamen azyq-túlik satyp jatqan 21 saýda jelisi bar. Oǵan qosa «Gramad» sýpermarketi qaladaǵy «Alash», «Jibek joly», «Qaplanbek», «Akbar» jáne «Aına» bazarda arnaıy kólikpen jyljymaly satý núktelerin uıymdastyrýda.
Karantın kezinde azyq-túlikpen qatar jeke saqtaný quraldaryna, atap aıtqanda medısınalyq betperdelerge suranys eselep artqany belgili. Osy oraıda Shymkentte turmysy tómen azamattarǵa jalpy sany 1 mıllıon 100 myńǵa jýyq betperde tegin taratyldy. Onyń 1 mıllıon danasy «Birgemiz» qorynan bólinipti. Bul kóp rettik maskalar, sondyqtan sabyndap jýyp, qaıta qoldanýǵa jaramdy. Aıta ketý kerek, Shymkenttegi bul ıgi is saqtyq sharalary aıaqtalǵanǵa deıin jalǵasa bermek.
BANK QYZMETIN ÚIDE OTYRYP PAIDALANASYZ
Sáýirdiń basynda memleket tabysynan aıyrylǵan azamattarǵa 42 500 teńge járdemaqy tóleıtini jóninde habar taraldy. Osy qarjydan úmitti qalyń kópshilik esepshot nómirin alý úshin bankke qaraı aǵylyp, bólimsheler men bankomattardyń aldynda uzyn sonar kezekter paıda bola bastady. Epıdemııalyq jaǵdaıǵa oraı qabyldanǵan karantındik shara kezinde halyqtyń bir jerge bulaısha kóp shoǵyrlanbaýy óte mańyzdy.
Áleýettik jelilerde bank bólimshelerindegi kezekter beınelengen jazbalar taraı bastaǵan alǵashqy saǵattarda-aq Shymkent qalasynyń ákimdigi ekinshi deńgeıli banktermen birlese otyryp dereý áreketke kóshti. Búgingi tańda memleket taǵaıyndaǵan járdemaqyǵa ótinish berýge qajetti esepshot nómirin anyqtaý úshin bankterge barýdyń qajeti joq. Qyzmetterdiń barlyǵy onlaın júıesinde kórsetiledi. Úıde otyryp esepshot ashýǵa múmkindik qarastyrylǵan. Tipti shot buǵattalyp qalsa da járdemaqyǵa arnaıy shot ashtyrýǵa bolady. Sıfrlyq júıeniń arqasynda endi mobıldi qosymsha arqyly banktik kartaǵa úıden tapsyrys berip, ony keıin karantın bitken soń banktiń kez kelgen bólimshesinen baryp alýǵa múmkindik bar.
Qazirgi ýaqytta qaladaǵy tórt qarjy ınstıtýtynyń fılıaldary «Kaspi bank», «Home credit Bank», «Halyq banki» jáne «Bank Sentr Kredıt» qyzmetterin tolyqtaı onlaın júıege kóshirdi.
Aıta keterligi, qalamyzdaǵy bazarlar men dúkender jáne saýda oryndary tólemderdi post termınaldar arqyly qabyldaýdy bastady. Bul óz kezeginde koronavırýstyń taralýyna tosqaýyl bolmaq. Oǵan qosa kóleńkeli bıznesıtiń jolyn kesedi.
Banktik kartasy joq azamattar bankterge qońyraý shalý arqyly nemese onlaın tapsyrys bere alady. Daıyn kartany bankter úılerińizge jetkizip beredi. Tólem kartasyn qabyldaıtyn qurylǵy ornatpaǵan nysandarǵa ákimshilik shara qoldanylmaq.
OTANǴA QYZMET – PERZENTTIK PARYZ
El basyna kún týǵan qıyn-qystaý shaqta Otanǵa qyzmet etý – árbir azamattyń perzenttik paryzy. Osy oraıda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń áskerı mindettilerdi arnaıy jıynǵa shaqyrý jónindegi usynysyna sáıkes Shymkentte el úshin ter tógýge bel býǵan azamattardyń qatary kóbeıip keledi.
Eriktiler qalalyq áskerı komıssıarııatqa baryp tirkelip jatyr. Tótenshe jaǵdaı kezinde Shymkent qalasy ákimdiginiń tapsyrysymen qala boıynsha ázirge 100-ge jýyq azamatty qabyldandy. Olar zazalsyzdandyrý men blok-beketterde patrýldeý jumystaryn atqarýda. Bul joly 35 jasqa deıingi azamattar tirkeýge alyndy.
Jalpy, Shymkent qalasyndaǵy zalalsyzdandyrý jumystaryna 50 avtokólik pen 600-ge jýyq adam jumyldyrylǵan. Sondaı-aq, 200-ge tarta áskerı qyzmetker qamtylǵan.
TAMAShA TÁJIRIBE JINAQTALÝDA
Iá, qazir eldegi ahýal shynynda kúrdeli. Bir jaǵynan pandemııa alqymnan alyp jatsa, ekinshi jaǵynan ekonomıkalyq daǵdarys elimizge qosymsha aýyrtpalyqtar ákeldi. Degenmen, Qazaqstannyń bul ýaqytsha qıyndyqtardy jeńip shyǵatyn qarjylaı qory da, halqynyń boıynda kúsh-jigeri de bar.
Ári kez kelgen daǵdarys bizdi shyńdaı túsedi. Osyndaı qıyn-qystaý kezeńde bastalǵan izdenister men tájirıbeler bolashaqta damýdyń jańa sapalyq deńgeıine kóterilýimizge jol ashady.
Bul jóninde Elbasy "Birlese bilgen el bárin jeńedi" degen maqalasynda "Kez kelgen qıyndyq adamdy tyǵyryqtan shyǵýǵa, ózgeshe oılaýǵa, qalyptasqan jumys tásilderin jetildirýge bastaıdy. Al, bul ǵylym men tehnologııany damytýǵa, sergek ómir saltyn qalyptastyrýǵa alyp keledi. Búginde eńbekti uıymdastyrýdyń kreatıvti ádisteri, tipti jańa kásip túrleri shyǵa bastady. Qazir adamdar birtindep qaǵazbastylyqtan arylyp, qashyqtan jumys isteý rejimine kóshti" dedi.
Osyǵan oraı bir ǵana mysal aıtaıyq. Búginde elimiz qashyqtyqtan bilim berý boıynsha tamasha tájirıbe jınaqtap jatyr. Iá, qazir bul istiń ózindik qıyndyqtary men kemshilikteri bolýy múmkin. Alaıda, búgin jınaqtalyp jatqan tájirıbe kúni erteń kádege asatyny sózsiz. Sol arqyly biz bilim berýdiń sapasy men qoljetimdiligin arttyryp, jańa tehnologııalar negizinde jumys isteýge mashyqtanyp jatyrmyz.
Búginde Shymkent qalasynda 172 mektep, 30 kolledj ben 10 joǵarǵy oqý orny tolyǵymen qashyqtan oqytý formatyna kóshti. Bıylǵy 6 sáýirden bastap barlyq mektep oqýshylary IV toqsandy qashyqtyqtan oqytý formatynda bastady.
Qalada jalpy 172 mektepte 222 037 oqýshy bilim alýda.
Oqýshylardyń 96,7 paıyzy elektrondy qurylǵylarmen ıaǵnı, kompıýter, smartfon, planshetpen jabdyqtalǵan (214 613 oqýshy), qalǵan 3,3 paıyz (7 424) oqýshynyń telearnalar arqyly bilim alý múmkindigi bar. Orta mektepterdegi barlyq 17 253 muǵalim elektrondy qurylǵylar men ınternet jelisimen qamtamasyz etilgen.
Joǵary oqý oryndary 4 sıfrlyq bilim berý platformalary arqyly jumys atqarýda. Stýdentter sany – 106 723 (praktıkada – 11 459, syrttaı – 22 333).
2020 jyldyń 26 naýryzynan bastap barlyq mektepke deıingi bilim berý uıymdarynyń jumystary toqtatyldy. Qaladaǵy barlyq balabaqshalar qyzmetiniń ýaqytsha toqtatylǵan merziminde menshik túrine qaramastan balabaqsha qyzmetkerleriniń jalaqylary tolyq kólemde tólený týraly sheshim qabyldandy.
8 707 SAÝALǴA JAÝAP BERILDI
Joǵaryda aıtqanymyzdaı, búgingi tańda memlekettik organdar qyzmetiniń tıimdiligin baǵalaýdaǵy basty ólshemderdiń biri – halyqpen keri baılanys ornatý.
Bul turǵydan alyp qaraǵanda Shymkent qalasynyń ákimdigi nátıjeli jumys atqarýda. Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov shaharda karantın engizilýine baılanysty jergilikti telearnalar jáne áleýmettik jeliler arqyly málimdeme jasap, azamttarǵa jaǵdaıdy baıandap otyrdy.
Tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan alǵashqy kúnderden bastap qurylǵan jedel shtab BAQ pen turǵyndardy jan-jaqty saralanǵan ári shynaıy aqparatpen tolyq qamtamasyz etip keledi. Sondaı-aq, aqparattyq-kommýnıkasııalyq ortalyqta kún saıyn túrli sala basshylary brıfıngter ótkizip kópshilikti alańdatatyn eń ózekti saýaldarǵa jaýap berýde.
Tótenshe jaǵdaı kezinde turǵyndardyń saýaldaryna tushymdy jaýap berý maqsatynda qala basshylyǵynyń sheshimimen arnaıy Sall-ortalyq jumysyn bastaǵan bolatyn.
39-50-55 nómirine tirkelgen 9 telefonda kúndelikti otyratyn mamandar azamattardan túsken 8 707 qońyraýdy tirkep, saýaldarǵa jaýap berdi.
EKI ShYMKENTTIK JAZYLYP ShYQTY
Tótenshe jaǵdaı engizilgeli atqarylǵan barlyq jumystyń túpki nátıjesi indettiń taralýyna jol bermeý jáne naýqastardyń dertinen aman-esen aıyǵýy. Osy turǵydan alǵanda Shymkentte qolǵa alynǵan sharalar alǵashqy nátıjelerin bere bastady. Qalada koronavırýs juqtyrǵan eki naýqas aýrýhanadan jazylyp shyqty. Dertinen aıyqqandar - anasy men balasy.
Qýanyshtysy sol, «Táýelsizdikke - 20 jyl» eldimekenindegi birinshi oshaqtan osy otbasynyń 2 múshesinde zerthananyń synamalar teris bolyp, olar úıge shyǵaryldy. Dárigerler pasıentterdiń jaǵdaıy jaqsy ekenin aıtady.
Al otbasynyń qalǵan 3 múshesi medısınalyq qyzmetkerlerdiń baqylaýymen 14 kúndik karantın aıaqtalǵanǵa deıin qalady, sebebi inisinen COVID-19 aýrýy 12 kúni anyqtalyp, ákesi jáne qaryndasymen jaqyn baılanysta bolǵan.
Aıdar QULJANOV,
Shymkent
