Adam ómiri nege arzan?

Osy derekterde aıtylǵan ár oqıǵanyń, ár apattyń ár jaǵynda adam taǵdyry bar. Olardyń árqaısysy – bir-bir otbasynyń asyraýshysy, shıet­teı balalardyń asqar taýy. Osyndaı aıtyp keletin apattan nege saqtana almaı otyrmyz. Adam ómiri nelikten arzandap ketti? Endi osy saýaldarǵa jaýap izdep kórelik.

Oqyrmanǵa túsinikti bolýy úshin eki oqys oqıǵanyń jaı-jap­saryn jipke tizgendeı etip baıandalyq. Eski jaranyń ornyn tyrnaǵymyz kelgendikten emes, jan balasyna degen jana­shyr­lyqty arttyra túsirý qajet bolǵandyqtan. Qaıǵyly oqıǵa­nyń biri Stepnogor qalasyndaǵy Zavodskaıa aýdanynda oryn alǵan. Kótergish krannyń jebesi úzi­lip, munaraǵa qulaǵan. 17 metr bıiktik. Aınala temir-tersek, beton. Tiri qalý tipti de múmkin emes. 32 jasar montajshy men 45 jastaǵy dánekerleýshi bir­deı qulaǵan. Alǵashqysy oqıǵa bol­ǵan orynda aýyr jaraqattyń saldarynan jantásilim etken. Al ekin­shisiniń keýdesinde shyqpa­ǵan jany bar. Áıtpese on eki múshe­sinde saý tamtyq joq qalpy qala­lyq aýrýhanaǵa jetkizilgen. Eki birdeı azamattyń biri qyr-shynynan qıylyp, ekinshisi ómir boıy múgedek bolyp qalýy­nyń sebebi nede? Kim kináli? Osy­ǵan uqsas ekinshi oqıǵa Birjan sal aýdanyndaǵy «Kók­she-Se­ment» jaýapkershiligi shek­teý­­li se­riktestiginiń sehynda oryn alǵan. Osy sehta ju­mys isteı­tin órim­deı jas jigit opat boldy. Ta­ǵy da sol óndiris oshaq­tar­yn­da eńbek qaýipsizdigine qan­sha­­­lyqty kóńil bólinip otyr degen saýal aldymyzdan shy­­­ǵady. Biz bul saýaldy oblys­­­tyq eńbek ınspeksııasy basqar­­­masy basshysynyń orynbasary Dúısenbek Baımusynovqa qoıdyq.

– Bıyl oblysta 10 qaıǵyly oqıǵa oryn aldy, – deıdi bas­qar­ma basshysynyń orynbasary, – biz árıne, bolǵan jaıdy muqııat tekserip, sebebin anyqtaımyz. Joǵaryda aıtylǵan eki oqıǵany taldap kórelik.

Aldymen Stepnogor qalasyndaǵy «AAEngineerinf Group» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń montajshysy K.Jıenjanov pen elektr dánekerleýshisi K.Baıbekovterdiń oqıǵasyn alaıyq. Bul jerde taza jazataıym oqıǵa. Kran munarasynyń qulaýyn eshkim kúni buryn boljap bilmegen. Al Birjan sal aýdanyndaǵy oqıǵa boıynsha qazir arnaıy tergeý jumysy júrgizilýde. 

О́tken oqıǵalardyń barlyǵynyń sebep-saldary saraptalyp zertteletini sózsiz. Kináliler jaýapqa da tartylar. Biraq odan opat bolǵan adam ómiriniń orny tola qoıa ma? Demek, endigi arada eńbek qaýipsizdigine basa nazar aýdarý kerek. Oqys oqıǵalar oryn alǵannan keıin ókingennen góri, eńbek qaýipsizdigin barynsha kúsheıtý jón emes pe?! Áıtse de keıbir jumys berýshiler osy bir máselege áli de jetkilikti mán bermeı otyr dep aıta alamyz. О́ıtkeni, basqarma basshysy orynbasarynyń aıtýyna qaraǵanda byltyr oblysta 71 tótenshe oqıǵa oryn alypty. Osy oqıǵalardyń saldarynan 78 adam zardap shekken. Sońǵy eki jylda 30 adam qaza tapqan.

Máseleniń mánisi mynada, búginde Aqmola oblysynda uzyn-yrǵasy 13 myńnan astam ártúrli kásiporyn men uıym bar. Onda 270 myńnan astam adam jumys isteıdi. Oqys oqıǵa oryn almasyn deseńiz, memlekettik eńbek ıns­pektoryna senim artasyz. Al ınspektordyń atan túıege júk bolarlyq mindettemesi kóp. Osy mamandyqtyń jetispeýshiligi búginde mańyzdy máselege aınalyp otyr. Jetispegennen keıin kásiporyndardaǵy eńbek qaýipsizdigin tekserý barysynda olqylyqtar bar. Memlekettik eńbek ınspektorlary kásiporyndar men uıymdar­dyń bar bolǵany 5 paıyzǵa jýyǵyn ǵana tek­serip shyǵýǵa qaýqarly. Al qalǵandarynda qandaı jaǵdaıdyń oryn alyp otyrǵany beımálim. Tekseris bolmaǵannan keıin keıbir kásiporyndar men mekemeler de eńbek qaýipsizdigine jetkilikti mán berilmeıdi. Maman jetispegendikten, basqarma ınspektorlary jyl ishinde nebári 500-ge jýyq kásiporyndy ǵana tekserip, aldyn alý jumystary qalaı júrgizilip jatqanymen tanysa alady. Odan basqa jumystar da shash etekten. Azamattar men zańdy tulǵalardan túsetin ótinishterdi qaraıdy. Olar da az emes. О́tken jyly 1300 ótinish túsipti. Jyl saıyn oryn alatyn júzden astam óndiris­tegi oqıǵalardyń sebebin tekseredi. 4-5 mem­lekettik eńbek ınspektory arnaıy tergeýmen aınalysady. Olardyń árqaısysyna 4-5 aýdan­nan bekitilgen. Demek, budan shyǵatyn qory­tyndy, múmkindigi bolsa memlekettik eńbek ınspeksııasyn nyǵaıtý.

Oryn alǵan oqıǵalardy saraptasańyz, jaza­taıym oqıǵalar ásirese aýyl sharýa­shy­lyǵy men kommýnaldyq turǵyn úı kásip­oryndarynda kóbirek. Aıtalyq, 2017 jyly agrarlyq sektorda 19 oqıǵa oryn alsa, 2018 jyly 10 oqıǵa tirkelgen. Ins­pektorlardyń aıtýyna qaraǵanda, oqys oqıǵalardyń basym kópshiligi tehnıkany paıdalaný kezinde qaýipsizdik talaptaryn, eńbek pen óndiristik tártipti saqtamaýdan nemese jumys barysyn durys uıymdastyrmaýdan oryn alady. Onyń ústine eńbek qaýipsizdigi men eńbekti qorǵaý erejeleri saqtala bermeıdi. Osyndaı olqylyqtardyń sońy qyrshyn jandy qıyp ketetin qasiretke soqtyrýda. Demek, aldaǵy ýaqytta eń aldymen eńbek qaýipsizdigin qadaǵalaıtyn ınspeksııasy tolyqqandy jumys isteýi úshin onyń quramyn kóbeıtip, bilikti mamandarmen qamtamasyz etý kerek. Sonda ǵana el aman, jurt tynysh bolmaq.

Aqmola oblysy