ÁLQISSA, NURǴISA!

Esse Álqıssa. Dúnıe kóshti. “Qustar, qustar” ániniń áýezimen KSRO halyq ártisi, Halyq Qaharmany Nurǵısa Tilendıev Jer-Ana qushaǵyna endi. Jurt kóz jasyn tyıa almady, úlken de, kishi de qaıǵyrdy, kópke deıin jubanbady. Uly babasynyń “uıqysyn kúzetpek” bolyp, Nuraǵań Jambyl tátemniń mazary qasynan máńgilik qonysyn tapty. Ǵajaıyp eskertkish qoıyldy. Oń qolynda dombyra, óńi dál tiri kúnindegideı, dırıjerlik jasap turǵan sáttegi bal-bul janǵan nurly júzin kóz aldyńa ákeledi. Tasqa jan bitken be dersiń?! Al tyrnalar tizbektelip ushyp barady, týǵan jerin qımaı barady. Beý-beý, dúnıe! Sodan beri de onshaqty jyl óte shy­ǵypty. Keshegi tamsanǵan jurttyń tilegi sol qa­lypta. Saǵyndyrǵan ánderi, tańǵaldyrǵan kúıleri oryn­dala qalsa, qalyń qaýym dý qol shapalaqtap, Nur­aǵańnyń asyl beınesin kóz aldaryna ákeleri sózsiz. Osy kúnderi Nurǵısa Tilendıevtiń 85 jyldyq torqaly toıyn halqy atap ótip jatyr. Dál búgin Almatydaǵy Respýblıka saraıynda asa kórnekti kompozıtordyń án keshi ótpekshi. Nurǵısa qandaı adam edi? Zaman­dastar pikirine nazar aýdaralyq. Ábdijámil Núrpeıisov: Nurǵısa – ǵajap talantty jan. Sha­bysty, júırik atty seıister bel­deýde, jabý astynda turǵanda tanıdy deıdi. Al, Nurǵısanyń talantty ekeni, tula boıy tolǵan án, áýen, saz ekenin bilý úshin onymen bir ret dıdarlasyp, kezdesse de jetip jatyr. Ásirese, kompozıtor pıdjagyn julyp tastap, aq kóılektiń eki jeńin topshysynan asyryp, bileginiń saǵasyna deıin túrip jiberip, pıanınoǵa otyrǵan kezde, o toba... kórer kózge ózgerip, arýaqtanyp, túlep sala beredi. Sol kezde osy bir aq jarqyn, arjaıy, ashyq jigittiń qarapaıym dybysqa qalaı jan bitirip jibergenine tańdanasyń... Balǵabek Qydyrbekuly: ...Nurǵısanyń qurby-qurdastary Nurǵısa qulaǵymen dırıjerlik etedi dep qaljyńdaıdy. Endi qalaı? Ádette barlyq dırıjer qulaǵymen dırıjer­lik etedi, qulaǵymen jumys isteıdi. Dırıjerdiń qaı kúni qulaǵy istemeı qalsa, sol kúni ol sahnadan ketedi... ...Qazaqtyń uly Nurǵısa osyndaı adam, ol qazaq tarıhyndaǵy qubylys... Tumanbaı Moldaǵalıev: ...Uıyqtaǵan kóńildi de, jasanǵan jaqsy ómirdi de oıatyp sándendiretin, qýat berip áldendiretin bir qudiret bar. Onyń aty – án. Jylasań jubatatyn, kúrsinseń kúldiretin, qamyqsań aıalaı­tyn qudirettiń aty da án. ...Nurǵısa Tilendıev mýzyka aspap­tary­nyń bárinde erkin oınaıdy, ásire­se, ol dombyra tartqanda ǵaıyptan bir sıqyr ushyp kelip seni arbap alǵandaı ózińdi-óziń umytasyń. Onyń saýsaqtary qozǵalady, qozǵalmaıdy – bıleıdi, bılemeıdi – án salady. О́z ónerin ózi qyzyqtap otyrǵan Nurekeń adamnan góri sıqyrshyǵa, qııaldap turǵan qudi­retke aınalyp ketedi. Ol mýzyka oına­ǵanda tyńdaýshysyna da qanat bitedi... Bolat Sarybaev: ...“Qyz-Jibek” fılminiń dúnıege kelýi respýblıkanyń mýzyka ómirinde eleýli qubylys boldy. Nurǵısa Tilendıev fılmge kompo­zı­tor ǵana emes, talantty dırıjer, ári óz shyǵarmalarynyń oryndaýshysy retinde de qatysty. Onyń qolyndaǵy dombyra sıqyrly únder, san qıly sylqym sazdar qoımasyndaı. Fılmde tuńǵysh ret qazaqtyń ejel­gi mýzykalyq aspaptary batyl qol­danyldy. ...Munyń ózi-aq Nurǵısa tvorchestvo­synyń bólekshe qudiretin tanytsa kerek. Ermek Serkebaev: Nurǵısanyń óneri, ómiri bir-eki áńgimemen shektelmeıdi, ol jan-jaqty dıapazony keń adam... Nurǵısa shyǵar­ma­shylyǵynyń mol qazynasyn búgingi jastar úırenýi, paıdalanýy kerek. Nur­ǵısa úni áli uzaq jyldarǵa jalǵasady. Onyń mýzykalyq sheberligine, dırı­jer­ligine, sazgerligine alyp-qosar alternatıvam joq. Nurǵalı Núsipjanov: Árbir ánshiniń óz ereksheligi bar. Oryndaý sheberlikteri de ártúrli. Soǵan oraı olar án tańdaıdy. Qaı ánshige bolsa da Nurǵısa tvorchestvosynan óz ereksheligine tán ánder mol tabylady. О́ıtkeni, Tilendıev tvorchestvosy bir saryndylyqtan aýlaq... Ol óziniń án­de­rin oryndaıtyn ánshilerdiń árqaı­sy­symen bolsa da tvorchestvolyq baıla­nysyn úzip kórgen emes. Biraq ýaqyt ótken saıyn ataqty aǵamyzdyń qolymen qurǵan “Otyrar sazy” folklorlyq ansambliniń aty kómeskilene túskendeı edi. Osylaı sol kezdegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstri E.Ertisbaev myrzaǵa depýtattyq saýal joldaýǵa týra keldi. Ulttyq mýzyka áleminiń sheńberinen shyǵyp, murasy búkil túrki dúnıesiniń or­taq qazynasyna aınalyp otyrǵan bire­geı tulǵa bar. Ol dúnıege dombyra ustap keldi. Jylaýdyń ornyna ándetti, kúmbir-kúmbir kúı tartty. Biraq keterinde kúlli qazaqty jylatty. “О́leń shirkin kók ala úırek bolyp ushyp ketti”. Biraq onyń qustary qaldy, júregi qaldy, “Álqıssasy” qaldy. Qaıran Nurǵısa! Bireýdiń júreginde án bolǵan, bireýdiń júreginde kúı bolǵan “Otyrar sazynyń” laǵyl úni estilmeı barady, uly kompozıtordyń, Halyq Qa­harmanynyń esimi kómeskilene túskendeı. Nege, mınıstr myrza! Nurǵısa Tilendıev HH ǵasyrdyń ǵalamaty emes pe edi?! Kúni keshe kóz qýanyshy, júrek ju­ba­nyshy bolǵan dara tulǵa, kesek minezdi N.Tilendıevtiń álde suraýshysy, álde joqtaýshysy joq pa? Qalyń eli – qazaǵy qaıda?! Ras, Qazaqstanda san túrli konkýrs­tar ótip jatyr. Talanttar da jeter­lik. Álem oryndaýshylary qazaq ánin de sharyqtata shyrqaýda. “Jas qanat­tyń” qabyrǵasy qataıyp keledi. Iаǵnı, aýyzdy qý shóppen súrtýden aýlaqpyn. Biraq Nurǵısa aǵamyzdaı asyl tul­ǵa­lardyń murasyn nasıhattaý, jas urpaq­qa tanytý umyt qalyp barady. Sizden, qadirli Ereke birinshiden, N.Ti­lendıev atyndaǵy kásibı ánshiler men kásibı kúıshilerdiń dástúrli respýblı­kalyq baıqaýyn uıymdastyrýdy suraımyn. Ekinshiden, “О́ner” baspasynda jos­parlanǵan 8 tomdyq Nurǵısa Tilen­dıevtiń sımfonııalyq shyǵarmalarynyń eki tomy ǵana jaryqqa shyqty. Qalǵany qaıda? Úshinshiden, Halyq Qa­har­many, KSRO halyq ár­ti­si, uly kompo­zıtor N.Ti­len­dıevtiń mýzeı úıin ashý­dy qolǵa alyp sheshýdi su­raımyn. О́ıtpegen jaǵdaı­da kúnderdiń kúninde Nur­ǵısa aǵamyzdyń qoly tıgen asyl muralardan aıy­rylyp qalýymyz ǵajap emes. Obaly ne kerek, mı­nıstr myrza eki jylda bir ret dırıjerlerdiń N.Ti­lendıev atyndaǵy respýb­lıkalyq konkýrsy ótýine muryndyq boldy. Birneshe márte shyǵarmashylyq keshteri uıymdastyryldy. Biraq, qazaq mýzyka ále­mine ólmes mura qaldyrǵan adamnyń Alataýynyń, Alma­tysynyń tórinde dástúrli túrde ótetin án men kúı konkýrsy jetpeı turǵandaı kórinedi. Mýzeı ashý máselesi de áli sheshil­gen joq. Úkimet oılanar, bir sheshimin tabar dep úmittenemin. ...Tús kórippin. Jambyl atam men Nurǵısa aǵam ma­zaryna bul joly soqpaǵam. Tike Buǵy múıiz – Bes­moınaqqa ótip ketkenmin. – Nege burylmadyń, naǵashy, – deıdi Nuraǵam. – Asyǵys boldym. Ke­lemin. – Aptyqpaı júr. Álde men saǵan naǵashy ma edim?... – Ylǵı suraısyz, ylǵı umytyp qalasyz. Bastysy meniń jan aǵam emessiz be? – Aınalaıyn... Oıanyp kettim. Esime sonaý sekseninshi jyl­dar­daǵy bir kezdesý tústi. Onda “Qazaqstan pıoneri” (bú­gingi “Ulan”) gazetiniń bas redaktory edim. Telefon shyldyr qaqty. Kóterdim. – Men Nurǵısa Tilen­dıevpin. Úıge kelip ket. Ornymnan ushyp tur­dym. Nuraǵany syrtynan maldanyp, maqtanyp júre­tinim shyndyq edi. Jalǵyz aǵam, fızıka-matematıka ǵylymdary­nyń kandıdaty, Qazaq polıtehnıkalyq ıns­tıtýtynyń kafedra meń­gerýshisi Ýálı Qalı­ja­novtyń shańyraǵynda birneshe márte qonaqta bolǵan. Sonda qolyna sý quı­ǵanmyn, batasyn da al­ǵan­myn. Elý jyldyq toıynda arnaıy sha­qyrylǵan qonaqtar ortasynda otyr­ǵanmyn. Bul bir ǵajaıyp ertegi sát edi. Júregim aýzyma tyǵyldy. Aıtqan meken-jaıǵa tez jettim. Esikti jeńgeı ashty. Darıǵa jeńgem kelisti, kórikti jan eken. – Qaınym, úlken bólmege ót, – dedi. Tolqyp turdym. Imene kirdim. Sálem berdim. Úlken stolda úsh-aq adam otyr. Tórdiń dál ortasynda – Sherhan Murtaza, onyń berjaǵynda Seıdahmet Berdiqulov, al sol jaǵynda Nurǵısa Tilendıevtiń ózi. Birden et keldi. Ne iship, ne qoıǵanymdy bilmeımin. – Sen Uzynaǵashtiki ekensiń ǵoı, bala. – Iá. – Inimsiń, Seıdahmet aıtty, sen meniń naǵashymsyń... Nuraǵa birneshe kúı shertti, jelpi­nip, arqalanyp otyrdy. Ár domby­rasynyń aty bar eken. Solardy kezek-kezek ustap tartty. Kompozıtor aǵam Shılikemerde týǵanyn, ákesi Tilendiniń dáýlesker kúıshi bolǵanyn, Dáýren sal, Beısebaı Qarataev, Shúkitaı Ábdikári­movtyń, Isa Tergeýsizov syńaıly ónerpazdardyń áserinen qolyna dom­ba­ry ustaǵanyn aıtyp edi. О́kinishke oraı, bul adamdardyń murasynan kúni búgingi deıin beıhabarmyn. Múmkin, óner zert­teýshiler Nuraǵań shyǵarmashylyǵynyń bastaýynda turǵan bul adamdar jóninde maqala jazar. Al jazylyp, ony kórmeı qalsam, óz obalym ózime de. Tús áleti edi. Eki aǵam “joǵary jaq­tan” izdep qalar dep, sháı ishisimen ju­mystaryna ketti. Balalar gazetiniń re­daktoryn joǵary joq izdeı bermeıdi dep, qos aǵam meni Qosobaǵa tastap júre berdi. – Men bala kezimde Jambyl atam­nyń tizesinde otyryp, saqalymen oınap, dombyrasyna talasqanmyn, – dep edi sonda Nuraǵań. Nurǵısa aǵam, birdi aıta otyryp, basqa bir áńgimege aýysa salady eken. Sodan Kókshetaýǵa barǵan bir demalys saparynda, dombyrasyz aýyl kórgenin aıtpasy bar ma? Men jata-jabystym. “Dombyrasyz aýyl” degen áńgime jazbaqshymyn. ...Áńgime tez jazyldy. Másheńkege bastyryp, bir aptadan soń Nuraǵańnyń úıine keldim. Keń balaq, alaq-julaq pıjama kıipti. Áldenege kúıikti. Sóı­leýge de sulyqsyz, kerenaý keıipte. Er­te­leý kelgenimdi jaqtyrmady ma, bil­meımin. – Áńgime jazyp ákeldim, áýeli Sizge oqytaıyn, aldyńyzdan óteıin... – Nemene, aldymnan ótetin aıypty ma ediń ...Aıtpaqshy, sen meniń naǵa­shymsyń ba, álde men seniń naǵashyń ba edim... – Báribir umytyp qalasyz. Keremet bir áńgime estip keldim. – Ne áńgime? – Ýtrom – qazy, v obed - qazy, vecherom – “Otyrar sazy”... Aǵam kilt ózgerdi. Qabaǵy jazylyp, betine qan júgirip, kúreń tartqan júzi nurlanyp sala berdi. – Narod mýdryı, bala, – dedi aǵam. – “Otyrar sazy” ulttyń suranysyna jaýap berip tur. Dımash aǵam aıtty “Tıhon Hrennıkov, on – ıavlenıe” dep jáne “Tilendıev úshin qaıda, kimge barý kerek bolsa, odan taıynbaımyn! Onyń qurǵan etnografııalyq “Otyrar sazy” orkestri qazaq mýzykasyn halyqpen jalǵastyratyn altyn kópir,” – dep KSRO Halyq ártisi ataǵyn alýyma jol ashqan adam. Onyń arjaǵynda Dımash aǵa, Dinmuhamed Qonaev tur. Bilip júr. Jeńgeı sháı ákeldi. Qoıý. Terlep- tepship iship otyrmyz. – Endi oqy áńgimeńdi. Sol “Dombyrasyz aýyl” áńgimesin­de mynandaı jaı sýretteletin. Jańaǵy bir áńgimelerden keıin kóńili pás bolyp qaldy. Kelesi úziliste jigit­ter juptaryn jazbastan taǵy da karta stolyna otyrdy. – Aý, baýyrlarym, karta oıyny qaı­da qashar deısiń. Odan da án aıtyp, kóńil kóterelik. Ári kelinder jaǵyn da eskerelik. – Jaraıdy, Nurekeń aıtqan soń boldy da. Án tyńdasaq, án tyńdalyq,- dep Ersimbek kórshi bólmege ketti. Sálden keıin kelinshekter de jı­na­lyp, dıvanǵa jaıǵasty. Ersimbek japon magnıtofonyn toq jelisine qosyp, túımesin basty. Sheteldiń mýzykasy qulaq jara aıǵaılaı jóneldi. Nurǵısa ne derin bilmedi. Bir kasseta aınalyp bitkenshe jarty saǵat ótti. Arasynda qıralandap bılegenderi de bar. – Ersimbek, munyńdy qoısań. Odan da ózimiz án aıtalyq. Bári ańtarylyp Nurǵısaǵa qarady. Ol jaılap basyp pıanınonyń qaqpaǵyn kóterdi. Klavısh­terdi basyp-basyp jiberdi, káne, qandaı án aıtamyz? Men daıyn­myn. – Nurekeńniń ánin aıtalyq, – dedi kelinderdiń biri. – Durys, durys. Bári shýyldasyp osyǵan kelisti. – Sáýlem, sáýlem, sáýlemsiń. Basymdaǵy dáýrensiń... – dep Nurdáýlet bastaı jóneldi. Ony barlyǵy: Jaqsy bolsań sáýlemsiń, Jaman bolsań áýremsiń, – dep qostaı berdi. Nurǵısa qyp-qyzyl bolyp ketti. “Meniń ánim emes qoı” dep jurt kózinshe Nurdáýletti uıaltqysy kelmedi. Artynan eskertý jasamaqqa bekindi. – Al biz sizdiń óleńmen aýyldyń alty aýzyn aıttyq. Endi óz ónerińizdi ortaǵa salyńyz. Estip qalaıyq. Nurǵısa pıanınoda biraz ánniń basyn qaıyrdy. Sonan soń Ersimbekke: – Dombyrańdy ákelshi. Kelinderge kúı tartyp bereıin, –dedi. Únsizdik. Ersimbek jubaıyna qarady. – Bir dombyra jatýshy edi. Qazir onyń qaıda ekenin de bilmeımin. Aıbek inińizdiń gıtarasyn ákelsem kaıtedi? Endi Nurǵısa nazary Nurlanǵa aýdy. – Bizde de bireýi bar edi. Tentek balańyz syndyryp qoıǵan. – Bir bolsa Muqashtyń úıinde bar, – dedi Kákimbek. – Án-kúıden sabaq beredi. Shofer jigit tún qatyp muǵalim úıine ketti. Birazda aýzyn qý shóppen súrtip qaıta oraldy. Ustaz úıinde de dombyra bolmaı shyqty. Nurǵısanyń susty júzin kórip uıaldy ma, Ersimbek shoferine “dombyra tappaı oralma” dep buıryq berdi. Mine, shaı da ishilip bitti. Aramterge túsip Esbol taǵy da qur qol oraldy. – Dombyrasy bar bir úı tabylmady, – dedi ol. – Myna kórshi sovhozdyń Eraly bólimshesinde turatyn sıyrshy jigitte dombyra bar dep esittim. Ary-beri qyryq shakyrym degen nemene mashınaǵa. Soǵan tartyp ketsem be eken? – Men shofer jigitpen birge sergip qaıtamyn. Sender alańdamaı, karta­laryńdy oınap, demala berińder. Biz tańerteń bir-aq oralamyz. “Bunyńyz ne” dep Ersimbek aıta almady. “Qalsańyzshy” dep mamandar qoshtaı almady. “Volga” maqpal túnge sińip uzaı berdi. Sútteı jaryq aspan astynda júr­gen qandaı jaqsy. Jarty saǵat­tyń ishinde Eraly bólimshesine de jetti. Shaǵyn aýyl syrtyndaǵy Jylqybek úıi kórindi. Aıdaladaǵy aı astyndaǵy úı Nurǵısaǵa sondaı ystyq sezildi. Sham jarq ete tústi. Syrtqa murty tebindeı bastaǵan jas jigit shyqty. Máshıne jaryǵynan kózin kólegeıleı berdi. – Tórletińizder, – dedi. О́zi bastap úıge kirdi. Qıýy kelmegen eden syqyr-syqyr etedi. Jas kelinshegi jón sura­mastan jez samaýryndy syrtqa ala jú­girdi. Nurǵısa qabyrǵada ilýli túrǵan dombyrany kórdi. Kórdi de jady­rap sala berdi. Úıdiń tarlyǵy da esten shyqty. – Qaraqtarym, men Nurǵısa Tilendıev degen aǵalaryńmyn. Dúı aýyldan bir dombyra tabylmaı, ózderińdi izdep keldim. Men endi senderge tań atqansha dombyra tartamyn. – Aǵa, – dedi Jylqybek. – Men sizdi syrtyńyzdan óte jaqsy bilemin. Kógildir ekrannan berilgen tvorches­tvo­lyq keshińizdi de kórgenmin. Sizben kezdesý arman ǵoı. Asyqpaı jatyp qonaq bolyńyz. Nurǵısa dombyrany alyp, qulaq kúıin keltirdi. О́zi de sóılegeli tur. Dombyra qoldan shabylǵan. Saǵaǵy men shanaǵynyń ortasy biteý aǵash emes, juqa teri. Nurǵısa mundaı dombyrany birinshi ret kórýi. Qobyz ispettes. “Aqqý” kúıin tartyp bersin. Kópten beri bulaı oınap kórmegen shyǵar. Birinen soń birin tógip jatyr, tógip jatyr. – Dombyrany kim jasady, aınalaıyn? – “Qyzyl tý” jaǵyndaǵy baltashy Baltabek degen sheber. – Baltashy Baltabek deımisiń? Ol kisini biletin edim... – Aǵa, sizge tulpar mingizsem de, suńqar baılasam da jarasar edi. Biraq onyń reti kelmeı tur. Úıimdegi bar baılyǵym dombyrany alyńyz. Halyq kádesine jarasa bolǵany. – Rahmet, aınaldym. Bir aýylda bir dombyra bolýy kerek qoı... – О́ń men tústeı. Jylqybek júıt­kip bara jatqan máshıneniń shańy basylǵansha sońynan qarap turdy. Kúı she­beri Nurǵısa izdep kelip, dombyra tartty degenge kim senedi. Meıli sensin, meıli senbesin. “Volga” Ersimbek úıine qaraı júıt­kip keledi. Shofer jigittiń uıyqta­maǵany seziler emes. Kózi kúlim-kúlim etedi. Dál osy sát Nurǵısa dombyra týraly, Jambyl atasy týraly tolǵaý jazý kerektigin uqty. Endi bul aýylda qala almaıdy. Dombyranyń sıqyrly únderi júreginiń ár jerinen menmun­dalap atoı salady. Ersimbek esik aldynda júr eken. Biraq Nurǵısa sulyq amandasty. Qalaǵa tezirek jetkizýin ótindi. Keshegi mamandar taǵy da jınaldy. Shaı ishildi. Bári syrtqa shyqty. – Nureke! Kelgenińizge rahmet. Júregimizge ot jaǵyp barasyz. Jer shuqyp qalǵanymyzdy ózińiz de kórip otyrsyz. Myna júıriktiń tizginin usta­ńyz. Taza kóńilimizben usynamyz. – Ersimbek, peıilińe, syıyńa raqmet. Dala adamysyń. Eńbegińe qurmet. Túsinseń, uksań bolǵany. Myna jorǵany ónerimen ózgeden bıik bolyp qalyp bara jatqan baqtashy Jyl­qybekke baıladym. Aparyp bergeısiń... ...Nurǵısa dombyra sazdaryna elitip otyr. Bir sát kózin jumyp Ersimbek aýylynyń kelbetin eske túsirip kórdi. Biraq qansha tyryssa da dombyrasyz aýyl sýretin kóz aldyna ákele almady...” – Áı bala, sottalyp ketesiń, naqty keıipkerdi qaıtesiń, kór­kem shyǵarma jasa. Derekti bolsa, ana ıdeologtaryń basyńa ıt-terińdi qaptap, k...nen bir-aq tóbedi. Molodes. Smelo. Obrazno. Kenet áńgime aýany ózgerip sala berdi. – Sen “Kýá bol” ániniń qalaı jazylǵanyn bilemi­siń? – Joq, aǵa. ...Keremet kúz edi. Me­deý atamnyń jaz jaı­laýyn­daǵy qaıyńdar men emender japyraǵy syb­dyr-sybdyr jymyraıdy. Qońyr tún. Sansyz aspan­daǵy tuńǵıyq juldyzdar, aı syǵalap qaraıdy. Sol aǵashtardyń orta­synda biz. Jeńgeń Darıǵa jáne men. Úlbiregen aq kóılegi aı nuryna shaǵy­ly­syp, ana qaıyńnan myna qaıyńǵa júgirip, quddy bir periniń qyzyndaı jan dúnıemdi terbetip jiberdi. Aı sulý ma, álde Darıǵa sulý ma? Juldyz sulý ma, álde Darıǵa sulý ma? О́zim de bilmeı qaldym. Oǵan Alataýym kýá, men kýá, endi estigen sen kýá. “Kýá bol” osylaı týǵan. – Nýrgıs, balanyń kózinshe ne aıtyp kettiń, – dep Darıǵa jeńeshem muz­datqysh ishinen shaǵyn gra­fın alyp, ortamyzǵa qoı­dy. Ishine lımon qabyq­tary salynypty. Ap-ashy araq, táp-tátti kórindi. Men kompozıtor aǵam aıtqan sózge ımandaı sengem. Áli de senemin. Resmı derekten de habarym bar. T.Ahtanovtyń pesasyna oraı rejısser Pusyrmanovtyń ótinishine sáıkes jazylǵan án. Pesa keıipkerleri Lázzat pen Nııazdyń ornyna kompozı­tor aǵam óz júreginiń, óz mahabbatynyń lúpilin salǵan dep oılaımyn. – Tumanbaımen qalaı ediń? – dedi Nurǵısa aǵam kenet. – Kókem ǵoı... Tek kın­ga deıtin karta oına­typ, aqshamdy sypyryp alatyny bolmasa... Tumaǵańmen tonnyń ishki baýyndaı jaqyn ekenimdi kórsetkim kelgen. – Tumanbaı eshqashan Nurǵısa, Nurǵısa eshqashan Tumanbaı bola al­maı­dy. Al ekeýi úndes, egiz deseń de bo­la­dy. Bir-birimizdi túısikpen túsinemiz. О́lmes ánder sonda ǵana týady. “Qustar, qustar” – bul fılosofııa, ol – obraz myshlenııa, ol – poısk poznanııa. Ol Pýshkın aıtpaqshy - nash pamıatnık...” ...Adam kúnde kóńildi júre bermeıdi. Ol da tabıǵat sekildi. Birde shýaǵy, birde daýyly, birde jaýyny. Biraq Allanyń kúniniń bári jaqsy. Kom­pozıtor da ómirdi kórinis arqyly qabyl­dap, oıǵa oı qosady. Júrekpen qabyldaıdy, júrekpen sezinedi. Sondaı kóńil tolqyny ornaǵan sátterdiń biri edi. Nurǵısa úıirinen aıyrylyp qalǵan qanaty jaraly, tyrnany kóredi. Ony qarǵalar basynyp, qanattarymen qaǵyp túsirýge álek. Jan berý de ońaı emes. Tyrna aǵash butaǵynan tyrnaǵyn jazar emes. Al aspanda qustar tizbektelip ushyp barady. Tyraý-tyraý tyrnalar da solaı úshburysh bolyp kóz ushynda ketti. Osy kórinis N.Tilendıevtiń kóńil kózine erekshe áser etti. Jan dúnıesi ózgerip sala berdi. О́ksik pe, muń ba, álde bir orny tolmas saǵynysh sazy ma, sanasyna áýezdi áýen qonaqtap jatty. Sol sezim alasapyranymen úıge keldi de pıanınoǵa otyrdy. Kúısandyqqa til bitkendeı júrek qozǵarlyq áýez bólme­ni kernep ketti. Notaǵa da tez túsirdi. Aqyn T.Moldaǵalıevqa telefon soqty. Jańa ǵana ózi kýá bolǵan qustar taǵdyry týraly egile aıtty. Áýendi telefon arqyly aqyn inisine tyńdatty. – Túsindim. О́zim habarlasamyn. Tumanbaı aqynnyń da sezimtal kóńili kompozıtor baýyrynyń selt etken seziminiń ushqynyn birden uqty. Ushyp ketken qustarmen ótip bara jatqan ómirdi salystyra, teńdestire túısindi. Aıtpaı túsindi. Jaz ómirin, máz ómirin qysqartyp, Bara jatyr, bara jatyr, qus qaıtyp. Zymyraıdy meniń bala kezimdeı Bir jalt etip óte shyqqan sezimdeı. Án teksi aqyn júreginen quıylyp jatty. Sazdy áýennen aıyrylyp qalmaıyn degendeı ózi de yńyldap, sol bir ándi aıta berdi, aıta berdi. Án teksin Nuraǵań telefonmen jazyp aldy. Endi án men sóz qabysyp, bir-birinen baltalasań da bóle almaı­tyn qorytpaǵa aınaldy. Ol án padı­shasyna laıyq gımn bolyp oryn ala­tyn týyndyǵa aınalatynyn ekeýi de sezip edi. – Nurǵısa aǵam maǵan eshqashan án teksiniń mazmuny osylaı bolýy kerek dep aıtqan emes. Kóbinese Nurekeń jańa ándi kúısandyqta birneshe márte oryndaıtyn. Sonan soń men aq qaǵazǵa otyratynmyn. Kóp ánderimiz osylaı dúnıege keldi. Tek “Qustar, qustar” áni ǵana telefonda oınalǵan sarynmen jazyldy. Kompozıtor men aqynnyń bir-birin túısinýi osy bolar, – degen edi syrlas sátterdiń birinde Tumash aǵaı. Án – tekst – ánshi úsheýi úılesimin tapqanda úsheýiniń de baǵy janady. Sondyqtan da N.Tilendıev kásibı aqyndarmen jumys istedi. M.Álimbaev, Q.Myrzalıev, Á.Dúısenbıev, O.Áýbá­kirov, N.Álimqulov sııaqty ataqty aqyndar án teksin jazdy. Nurǵısanyń ózi de óleń shyǵara beretin. Biraq kásibı aqyndar ǵana poezııanyń janyn túsinetinin jaqsy biletin. Sondyqtan da uıqas qýǵan óleńdi emes, sulý syrmen órnektelgen sózdi qalaıtyn. О́zi shyǵarǵan ánderdiń ánshisin de ózi izdeıtin. Sondyqtan da N.Tilendıevtiń ǵajaıyp ánderiniń ba­ǵyn B.Tólegenova, E.Serkebaev, Á.Úm­betbaev, R.Musabekova, J.Omarova, B.Jylysbaev, S.Ábýseıitov, B.Áshi­mova, N.Núsipjanov, M.Qazturǵanova syndy ánshiler ashty. Sondaı baǵy janǵan ánderdiń biri “Júregim meniń” edi. Nurǵısa – Tumanbaı – Maıgúl! – Nurǵısa jaman án shyǵara al­maıdy, men jaman tekst jaza almaı­myn, Maıgúl jaman án aıta almaıdy, – dep edi birde Tumaǵań. “Júregim meniń” tolǵaǵy jetken, oılandyratyn da, tolǵandyratyn da týyndy. Adam janyna boılaý, adamnyń rýhanı álemine úńilý sııaqty asqaq oılarǵa jeteleıtin án, professor Sh.Eleý­kenov atap ótkendeı, “Úsh talant ómir jyryn – júrek syryn sóıtip, ónerdiń meıramyna aınaldyr­dy. Bul mádenıetimiz ben ádebıetimizdiń tarıhyndaǵy tamasha oqıǵa boldy”. Aqıqaty osy. N.Tilendıevtiń shoǵyrly juldyz sııaqty kúıleri týraly da myń bir tol­ǵaý jazýǵa bolady. “Ata tolǵaýy”, “Ańsaý”, “Kósh kerýen”, “Mahambet”, “Súıinbaı sazy”, “Bestóre”, “Aqqý”, t.b. kúıleri qazaq ónerindegi epıkalyq rýhty shyǵarmalardyń qataryna qosyldy. “Júregimniń túbine tereń boıla, men bir jumbaq adammyn ony da oıla” degen uly Abaı aqynnyń osy bir sózderi Nurǵısa Tilendıevke de qatysy bar syńaıly. Men Nurǵısanyń “Ál­qıssasynan” osyndaı úılestik ańǵara­myn. О́ıtkeni, “Álqıssa” sóz basy, ol N.Tilendıev kúıleriniń kúı basy. Ol kompozıtor júreginiń amanaty, syry, muraty. Ol kirispesi, kishi saǵasy, negizgi taqyryby, qaıyrmasy, úlken saǵasy, sodan negizgi taqyrypqa qaıta oralyp qaıyrmaǵa túsetin erekshe kúı. “Álqıssa” arqyly N.Tilendıevtiń búkil shyǵarmasyn oısha qaıtalap, júrek eleginen ótkizip otyrasyń. Shertpe kúı men tókpe kúı úılesim taýyp, ózine shaqyryp otyrady. Kúıdiń ereksheligi de, qudireti de osynda jatyr. Álqıssa – Nurǵısa! ...Jambyl aýdanynan ári ótip, beri ótkende Jambyl babam men Nurǵısa aǵamnyń basyna soqpaı ketpeıtin boldym. Quran baǵyshtap, qol jaıyp Astanama oralamyn. Kózden de, kóńilden de ketpeıtin kórinisterdi eske alyp, osyndaı ǵajaıyp talant ıesin tany­ǵanym úshin ózimdi baqytty sanaımyn. ...Halyq Qaharmany ataǵyn alyp, óz taǵdyrynyń juldyzdy sátterin bastap ótkerip turǵan Nurǵısa aǵamnyń shýaqty kúnderiniń biri edi. Aǵa aýrýhanada jatty. Sálem bere bardym. Qasynda uzaq otyrdym. – Halqyna qaltqysyz qyzmet etkender ár elde de bar. Biraq qaı eldiń patshasy aýrýhanada jatqan aqsaqalyn qadirlep kelip, kóńilin aýlap jatyr. Ondaı kisilikti, ondaı izetti estigenim de, kórgenim de joq. Bul aınalaıyn Nursultan, seniń kósheli isińniń biri, kóregendiligiń. Táńir jarylqasyn! Qazir el kıesi, qazaq kıesi ózińde. Baǵy da saǵan qonǵan. Sondyqtan el aqsaqaldarynyń biri retinde eki tilegim bar. Biri – Seniń qasıetti qolyńnan “Halyq Qaharmany” ataǵyn alatyn júzden júırik, myńnan tulpar ul-qyzdar kóbeısin! Ekinshisi – aınalaıyn Elbasy, Nursultan Ábishuly, ýyz ishken elińmen ý ishe biletinińe senemin..., – dep hat jazyp edi sonda Nurǵısa aǵam. Bul kezdesý ǵana emes, qoshtasýymyz da bolyp shyqty. Bir kezde Nuraǵań: – Áı, osy ekeýmiz bir-birimizge kim edik? – demesi bar ma? Jymııa kúldi. Júzi nurlanyp turdy jáne ol sózdi jaqsy kórip aıtty, erkeletip aıtty. О́zimsinip, inisinip, baýyrsynyp aıtty. Kenet úlken salaly saýsaqtaryn qolymnyń ústine qoıdy. Uzaq otyrdy. Alaqany jyp-jyly. Onyń tabyn áli kúnge sezgendeımin. Sýretke tústik. О́kinishti! Ertesine Nurǵısa Tilendıev týǵan jerin qımaı, týǵan jerine syımaı, úlken júregi qus bolyp máńgilik mekenine ushty da ketti. Álqıssa-Nurǵısa! ...Astanada úlken merekelik konsert júrip jatty. Sahnaǵa “Otyrar sazy” folklorlyq-etnografııalyq orkestri shyqty. Orkestrdiń kórkemdik jetek­shisi, ári bas dırıjeri Dinzýhra Nurǵısaqyzy Tilendıeva. Súırikteı, symbatty qyzymyzdyń sıqyrly taıaqshasy orkestrge jan berip, ǵajaıyp kúı tolǵaý oryndalyp jatty. Sahnada Nurǵısa aǵanyń ózi turǵandaı sezin­dik. Sıqyrly áýenniń sazyna eliktik. Dý qol shapalaqtan Kongress-holl ishi jańǵy­ryq­ty. Álqıssa-Nurǵısa!.. Ýálıhan QALIJAN,  Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri.